चेन्नई4 तासांपूर्वी
- कॉपी दुवा
तामिळनाडूचे मुख्यमंत्री एमके स्टॅलिन यांनी रविवारी पश्चिम बंगाल, कर्नाटक, हिमाचल प्रदेश, तेलंगणा, केरळ, झारखंड, पंजाब आणि जम्मू-काश्मीर या आठ राज्यांच्या मुख्यमंत्र्यांना पत्र लिहिले. ज्यामध्ये त्यांनी राष्ट्रपतींनी सर्वोच्च न्यायालयात मागितलेल्या संदर्भाला विरोध करण्याचे आवाहन केले आहे.
स्टॅलिन यांनी लिहिले – आपल्या सर्वांना माहित आहे की जेव्हा न्यायालयाच्या अधिकृत निर्णयापूर्वीच एखाद्या मुद्द्यावर निर्णय घेतला गेला असेल तेव्हा सर्वोच्च न्यायालयाचे सल्लागार अधिकार क्षेत्र वापरले जाऊ शकत नाही. तरीही, भाजप सरकारने राष्ट्रपतींवर संदर्भ मागण्यासाठी दबाव आणला आहे, यावरून त्यांचे दुष्ट हेतू दिसून येतात.
वास्तविक, राष्ट्रपती द्रौपदी मुर्मू यांनी सर्वोच्च न्यायालयाने राष्ट्रपती आणि राज्यपालांसाठी निश्चित केलेल्या अंतिम मुदतीवर प्रश्न उपस्थित केले होते. केंद्र सरकारच्या सल्ल्यानुसार, त्यांनी १३ मे २०२५ रोजी संविधानाच्या कलम १४३ अंतर्गत सर्वोच्च न्यायालयाला १४ प्रश्न विचारले.
एका व्हिडिओमध्ये राष्ट्रपतींनी म्हटले होते की, जर संविधानात अशी कोणतीही तरतूद नाही, तर सर्वोच्च न्यायालय राष्ट्रपती आणि राज्यपालांना विधेयकांना मंजुरी देण्यासाठी वेळ मर्यादा कशी ठरवू शकते.
तामिळनाडूचे राज्यपाल आणि राज्य सरकार यांच्यातील वादातून हे प्रकरण उद्भवले. जिथे राज्य सरकारची विधेयके राज्यपालांकडून रोखून ठेवण्यात आली होती. सर्वोच्च न्यायालयाने ८ एप्रिल रोजी आदेश दिला की राज्यपालांना व्हेटो पॉवर नाही.
सीएम स्टॅलिन यांच्या पत्रात काय आहे…
सीएम स्टॅलिन यांनी १७ मे रोजी ८ मुख्यमंत्र्यांना पत्र पाठवले. यामध्ये त्यांनी म्हटले आहे की- “आपण न्यायालयासमोर एक समन्वित कायदेशीर रणनीती तयार केली पाहिजे. संविधानाच्या मूलभूत रचनेचे जतन आणि संरक्षण करण्यासाठी आपण एक संयुक्त आघाडी सादर केली पाहिजे. आपल्या सर्वोच्च न्यायालयाने (तामिळनाडू राज्य विरुद्ध तामिळनाडूचे राज्यपाल) त्यांच्या ऐतिहासिक निकालात हे कायम ठेवले आहे. या प्रकरणात तुमच्या तात्काळ आणि वैयक्तिक हस्तक्षेपाची मी अपेक्षा करतो.”
राज्यपालांनी राष्ट्रपतींना पाठवलेल्या विधेयकावर सर्वोच्च न्यायालयाचे ४ मुद्दे
१. विधेयकावर निर्णय घ्यावा लागेल: सर्वोच्च न्यायालयाने म्हटले होते की कलम २०१ मध्ये असे म्हटले आहे की जेव्हा विधानसभा विधेयक मंजूर करते. ते राज्यपालांकडे पाठवावे आणि राज्यपालांनी ते राष्ट्रपतींकडे विचारार्थ पाठवावे. या परिस्थितीत राष्ट्रपतींना एकतर विधेयकाला मान्यता द्यावी लागेल किंवा ते मान्यता देत नसल्याचे सांगावे लागेल.
२. न्यायालयीन पुनरावलोकन होईल: सर्वोच्च न्यायालयाने म्हटले होते की राष्ट्रपतींच्या निर्णयाचे कलम २०१ अंतर्गत न्यायालयीन पुनरावलोकन केले जाऊ शकते. जर विधेयक केंद्र सरकारच्या निर्णयाला प्राधान्य देत असेल, तर न्यायालय मनमानी किंवा द्वेषाच्या आधारावर विधेयकाचे पुनरावलोकन करेल.
न्यायालयाने म्हटले आहे की, जर विधेयक राज्य मंत्रिमंडळाला प्राधान्य देत असेल आणि राज्यपालांनी मंत्रिमंडळाच्या मदत आणि सल्ल्याविरुद्ध विधेयकावर निर्णय घेतला असेल, तर न्यायालयाला विधेयकाची कायदेशीर तपासणी करण्याचा अधिकार असेल.
३. राज्य सरकारने राज्यपालांना कारणे द्यावीत: सर्वोच्च न्यायालयाने स्पष्ट केले की जेव्हा वेळ मर्यादा निश्चित केली जाते तेव्हा निर्णय वाजवी वेळेत घेतला पाहिजे. विधेयक मिळाल्यापासून ३ महिन्यांच्या आत राष्ट्रपतींनी निर्णय घेणे बंधनकारक असेल. जर विलंब झाला असेल तर विलंबाची कारणे सांगावी लागतील.
४. विधेयके वारंवार परत पाठवता येत नाहीत: न्यायालयाने म्हटले आहे की राष्ट्रपती दुरुस्ती किंवा पुनर्विचारासाठी विधेयक राज्य विधानसभेकडे परत पाठवतात. जर विधानसभेने ते पुन्हा मंजूर केले तर राष्ट्रपतींना त्या विधेयकावर अंतिम निर्णय घ्यावा लागेल आणि वारंवार विधेयक परत करण्याची प्रक्रिया थांबवावी लागेल.
या वादावर आतापर्यंत काय घडले…
१७ एप्रिल: धनखड म्हणाले- न्यायालये राष्ट्रपतींना आदेश देऊ शकत नाहीत
१७ एप्रिल रोजी राज्यसभेतील इंटर्नच्या गटाला संबोधित करताना उपराष्ट्रपती जगदीप धनखड म्हणाले की, या काळात त्यांनी सर्वोच्च न्यायालयाच्या सल्ल्याला आक्षेप घेतला ज्यामध्ये राष्ट्रपती आणि राज्यपालांना विधेयके मंजूर करण्यासाठी वेळ मर्यादा निश्चित करण्यात आली होती.
धनखड म्हणाले होते की, “न्यायालये राष्ट्रपतींना आदेश देऊ शकत नाहीत. संविधानाच्या कलम १४२ अंतर्गत न्यायालयाला दिलेले विशेष अधिकार लोकशाही शक्तींविरुद्ध २४x७ उपलब्ध असलेले अणुक्षेपणास्त्र बनले आहेत. न्यायाधीश एका सुपर पार्लमेंटसारखे वागत आहेत.”
१८ एप्रिल: सिब्बल म्हणाले- भारतात राष्ट्रपती हे नाममात्र प्रमुख आहेत.
राज्यसभा खासदार कपिल सिब्बल म्हणाले की, जेव्हा कार्यपालिका काम करत नाही तेव्हा न्यायपालिकेला हस्तक्षेप करावा लागेल. भारतात राष्ट्रपती हा नाममात्र प्रमुख असतो. राष्ट्रपती-राज्यपालांना सरकारांच्या सल्ल्यानुसार काम करावे लागते. उपराष्ट्रपतींनी जे सांगितले ते ऐकून मला आश्चर्य आणि दुःख झाले. त्याने कोणत्याही पक्षाच्या बाजूने बोलू नये.
सिब्बल यांनी २४ जून १९७५ रोजी सर्वोच्च न्यायालयाच्या एका निर्णयाचा उल्लेख करत म्हटले आहे की, ‘लोकांना आठवेल की जेव्हा इंदिरा गांधींच्या निवडणुकीबाबत निर्णय आला तेव्हा फक्त एकाच न्यायाधीशाने, न्यायमूर्ती कृष्णा अय्यर यांनी निर्णय दिला होता.’ त्यावेळी इंदिराजींना त्यांची खासदारकी गमवावी लागली. धनखडजींनी ते तेव्हा स्वीकारले. पण आता दोन न्यायाधीशांच्या खंडपीठाने सरकारविरुद्ध दिलेल्या निर्णयावर प्रश्न उपस्थित केले जात आहेत.
८ एप्रिल: सर्वोच्च न्यायालयाच्या या निर्णयाने वाद सुरू झाला
८ एप्रिल रोजी सर्वोच्च न्यायालयाने तामिळनाडूचे राज्यपाल आणि राज्य सरकारच्या बाबतीत राज्यपालांच्या अधिकारांच्या मर्यादा निश्चित केल्या होत्या. न्यायमूर्ती जे.बी. पार्डीवाला आणि न्यायमूर्ती आर. महादेवन यांच्या खंडपीठाने म्हटले होते की, ‘राज्यपालांना व्हेटो पॉवर नाही.’ राज्यपालांनी सरकारच्या १० महत्त्वाच्या विधेयकांना रोखणे देखील सर्वोच्च न्यायालयाने बेकायदेशीर ठरवले होते.
याच निर्णयादरम्यान, न्यायालयाने राज्यपालांनी राष्ट्रपतींना पाठवलेल्या विधेयकावरील भूमिका देखील स्पष्ट केली होती? राज्यपालांनी पाठवलेल्या विधेयकावर राष्ट्रपतींना ३ महिन्यांच्या आत निर्णय घ्यावा लागेल, असे सर्वोच्च न्यायालयाने म्हटले होते. हा आदेश ११ एप्रिल रोजी सार्वजनिक करण्यात आला.
