हिंदू धर्मात एकूण ३३ कोटी देवी-देवता आहेत असा एक लोकप्रिय समज आहे, मात्र हे खरे नाही. हिंदू धर्मात ३३ कोटी नाही तर ३३ कोटी म्हणजेच ३३ प्रकारचे देव आहेत. या श्रद्धेशी संबंधित खास गोष्टी जाणून घ्या…

उज्जैनचे ज्योतिषी पं. मनीष शर्मा यांच्या मते, हिंदू धर्मग्रंथांमध्ये ३३ कोटी देवांचा नाहीत तर ३३ कोटी उल्लेख आहे. येथे कोटी या शब्दाचा अर्थ कोटी असा नाही, तर प्रकार किंवा श्रेणी असा आहे. संस्कृत शब्द कोटीचे दोन अर्थ आहेत – कोटी आणि प्रकार. यामुळे, या शब्दाचा चुकीचा अर्थ लावून, लोकांनी हिंदू धर्मात ३३ कोटी देव असल्याचे मानले.

ग्रंथांमध्ये ३३ देवांचा उल्लेख आहे. या ३३ देवांचे वर्णन वेगवेगळ्या श्रेणींमध्ये केले आहे-

त्यांची एकूण संख्या ३३ आहे. काही ग्रंथांमध्ये, इंद्र आणि प्रजापतीऐवजी, अश्विन कुमारांचा समावेश करण्यात आला आहे, ज्यांना आयुर्वेद आणि औषधांचे देव मानले जाते.

अष्ट वसु (८ वसु): वसु या शब्दाचा अर्थ विश्वात अस्तित्वात असलेले आणि ते चालवणारे घटक असा होतो. हे आहेत: अप (पाणी), ध्रुव (ध्रुव तारा किंवा स्थिरतेचे प्रतीक), सोम (चंद्र), धर (पृथ्वी), अनिल (वारा), अनल (अग्नी), प्रत्युष (प्रात: काळ), प्रभास (प्रकाश)

अकरा रुद्र (11 रुद्र): रुद्र हे शिवाचे रूप मानले जातात, जे सृष्टी, विनाश आणि परिवर्तनाचे प्रतीक आहेत: मनु, मन्यु, शिव, महत, ऋतुध्वज, महिनस, उम्रतेरस, काल, वामदेव, भव, धृतध्वज

बारा आदित्य (12 आदित्य): आदित्य ही सूर्याची विविध रूपे आहेत, ज्यांचा संबंध वर्षाच्या बारा महिन्यांशीही आहे- अंशुमान, आर्यमन, इंद्र, त्वष्टा, धातु, पर्जन्य, पूषा, भग, मित्र, वरुण, वैवस्वत, विष्णु

इंद्र आणि प्रजापती किंवा अश्विनी कुमार

इंद्राला देवांचा राजा मानले जाते, जो ढग, पाऊस आणि युद्धाचा देव आहे. प्रजापती हा विश्वाचा निर्माता ब्रह्माचे रूप मानला जातो.

अनेक धर्मग्रंथांमध्ये, त्यांच्याऐवजी, अश्विनीकुमारांना ३३ कोटी देवतांमध्ये समाविष्ट केले आहे. हे दोघे जुळे देवता आहेत आणि आयुर्वेदाशी संबंधित आहेत.