सर्वोच्च न्यायालयाचे माजी न्यायाधीश न्यायमूर्ती (निवृत्त) ए.के. पटनायक म्हणाले की, प्रस्तावित विधेयकाचा वापर फक्त राज्यातील विरोधी सरकारांविरुद्धच केला जाईल. केंद्राच्या हाती सीबीआय आणि ईडी सारख्या एजन्सी आहेत, ज्या कोणत्या मुख्यमंत्र्यांना किंवा मंत्र्याला किती दिवस तुरुंगात ठेवावे हे ठरवू शकतात. यामुळे केंद्र सरकार मुख्यमंत्री किंवा मंत्र्यांकडून हे पद काढून घेऊ शकेल.

जर सरकार कमकुवत असेल तर मुख्यमंत्र्यांनी पायउतार होताच ते डळमळीत होईल. भूतकाळात असे दिसून आले आहे की अनेक मुख्यमंत्री किंवा मंत्री ३० दिवसांपेक्षा जास्त काळ तुरुंगात राहिले आहेत परंतु त्यांच्यावरील आरोप आजपर्यंत सिद्ध झालेले नाहीत. याला सर्वोच्च न्यायालयात सहजपणे आव्हान दिले जाऊ शकते.

त्याच वेळी, राज्यसभेचे माजी महासचिव व्ही.के. अग्निहोत्री म्हणाले की, राजकीय शुद्धतेच्या दृष्टिकोनातून हे एक चांगले पाऊल आहे. जर एखाद्या नागरी सेवकाला कोणत्याही कारणास्तव ४८ तासांपेक्षा जास्त काळ तुरुंगात राहावे लागले तर नागरी सेवेच्या नियमांनुसार त्याला निलंबित मानले जाते. जामीन मिळाल्यानंतर, पुन्हा सेवेत रुजू होण्यासाठी प्रयत्न करावे लागतात.

पंतप्रधान, मुख्यमंत्री आणि मंत्री हे देखील सरकारी नोकर आहेत. जर एखाद्या मुख्यमंत्र्यांना ३० दिवसांपेक्षा जास्त काळ तुरुंगात राहिल्यामुळे त्यांचे पद गमवावे लागले तर पक्ष दुसऱ्या नेत्याला मुख्यमंत्री किंवा मंत्री बनवू शकतो. पक्ष सत्तेत राहील. या उपाययोजनाचे स्वागत करायला हवे.

शहe यांनी २० ऑगस्ट रोजी लोकसभेत हे विधेयक सादर केले

शहा यांनी विधेयक सादर केल्यानंतर विरोधी पक्षाचे खासदार वेलमध्ये आले आणि त्यांनी गोंधळ घालण्यास सुरुवात केली.

२० ऑगस्ट रोजी केंद्रीय गृहमंत्री अमित शहा यांनी एक विधेयक मांडले ज्यामध्ये गंभीर गुन्हेगारी आरोपांवर अटक झाल्यास आणि सलग ३० दिवस कोठडीत राहिल्यास पंतप्रधान, मुख्यमंत्री आणि मंत्र्यांना त्यांच्या पदावरून काढून टाकण्याची तरतूद आहे. यादरम्यान, विरोधकांनी निषेध केला आणि गोंधळ घातला. काही सदस्यांनी विधेयकाच्या प्रती फाडल्या.

२०१४ नंतर सीबीआय-ईडीने १३ विद्यमान मंत्र्यांना अटक केली

२०१४ पासून सीबीआय-ईडीने किमान १३ विद्यमान मंत्र्यांना अटक केली आहे. त्यापैकी १० जणांना पीएमएलएच्या कडक तरतुदींनुसार अटक करण्यात आली आहे. बहुतेक अटक एपीपी शासित दिल्ली आणि टीएमसी शासित पश्चिम बंगालमध्ये करण्यात आली आहे.

भाजपच्या कोणत्याही मंत्र्याला अटक झालेली नाही. फक्त उत्तर प्रदेशचे मंत्री राकेश सचान यांना बेकायदेशीर शस्त्रास्त्र प्रकरणात एक वर्षाची शिक्षा झाली. जामीन मिळाल्यानंतरही ते जामिनावर आहेत.

अटकेच्या ६ महिन्यांनंतरही केजरीवाल यांनी राजीनामा दिला नाही

दारू धोरण प्रकरणात तत्कालीन मुख्यमंत्री केजरीवाल यांना अटक करण्यात आली होती. – फाइल फोटो

केंद्र सरकारचा असा विश्वास आहे की ही तिन्ही विधेयके लोकशाही आणि सुशासनाची विश्वासार्हता मजबूत करतील. आतापर्यंत, संविधानानुसार, फक्त दोषी ठरलेल्या लोकप्रतिनिधींनाच पदावरून काढून टाकता येत होते. संवैधानिक पदांवर असलेल्या नेत्यांना काढून टाकण्याबाबत विद्यमान कायद्यांमध्ये कोणतीही स्पष्ट तरतूद नाही.

याबाबत कायदेशीर आणि राजकीय वाद आहेत. दारू धोरण प्रकरणात ईडीने अटक केल्यानंतरही दिल्लीचे तत्कालीन मुख्यमंत्री अरविंद केजरीवाल हे पदावर होते. जामीन मिळाल्यानंतर त्यांनी राजीनामा दिला.

येथे, तामिळनाडूचे मंत्री सेंथिल बालाजी हे २४१ दिवस तुरुंगात असतानाही मंत्री होते. मेट्रोपॉलिटन ट्रान्सपोर्ट कॉर्पोरेशन (एमटीसी) मध्ये नोकरीसाठी पैसे देण्याच्या घोटाळ्याच्या आरोपाखाली मनी लाँड्रिंग प्रकरणात जून २०२३ मध्ये अंमलबजावणी संचालनालयाने (ईडी) बालाजीला अटक केली होती. त्यानंतरही ते १३ फेब्रुवारी २०२४ पर्यंत पदावर राहिले.

अटकेपूर्वी ते वीज, उत्पादन शुल्क आणि दारूबंदी खाते सांभाळत होते. अटकेनंतर मुख्यमंत्री एम.के. स्टॅलिन यांनी त्यांना “खाते नसलेले मंत्री” म्हणून ठेवले आणि त्यांचे खाते इतर सहकाऱ्यांना वाटून दिले.

शाह आज मांडणार असलेल्या तीन विधेयकांमध्ये गुन्हेगारी आरोपांचा प्रकार निर्दिष्ट केलेला नाही, परंतु गुन्ह्यांसाठी किमान पाच वर्षांच्या तुरुंगवासाची शिक्षा असावी. यामध्ये खून आणि मोठ्या प्रमाणात भ्रष्टाचार यासारखे गंभीर गुन्हे देखील समाविष्ट असतील.