आंध्र प्रदेशातील श्रीकाकुलम जिल्ह्यातील कासीबुग्गा शहरातील व्यंकटेश्वर मंदिरात दर शनिवारी १,५०० ते २००० भाविक येतात, परंतु १ नोव्हेंबर रोजी देव उठनी एकादशी आणि कार्तिक महिन्यामुळे गर्दी असामान्यपणे वाढली.

चार महिन्यांपूर्वीच उघडलेले हे मंदिर प्रसिद्ध तिरुमला व्यंकटेश्वर मंदिराच्या धर्तीवर बनवले आहे आणि म्हणूनच त्याला ‘चिन्ना तिरुपती’ (मिनी तिरुपती) असे म्हणतात.

व्यंकटेश्वर मंदिरात झालेल्या चेंगराचेंगरीत दहा जणांचा मृत्यू झाला आहे आणि अनेकजण जखमी झाले आहेत. सकाळी ११:३० च्या सुमारास भाविक मंदिराच्या पहिल्या मजल्यावरील गर्भगृहाकडे चढत असताना ही घटना घडली.

हे मंदिर हरिमुकुंद पांडा यांच्या खासगी मालकीचे आहे आणि ते देणगी विभागाच्या अखत्यारीत येत नाही. मंदिर प्रशासकाने स्वतःच्या जमिनीवर भगवान व्यंकटेश्वरांना समर्पित केलेले हे मंदिर बांधले. त्याला एकच प्रवेशद्वार आणि एक्झिट गेट आहे.

मुख्यमंत्री चंद्राबाबू नायडू म्हणाले की, जर पोलिसांना या कार्यक्रमाची आधीच माहिती दिली असती तर गर्दीचे व्यवस्थापन करण्यासाठी योजना आखता आली असती.

सध्या पोलिसांनी व्यंकटेश्वर स्वामी मंदिरात भाविकांच्या प्रवेशावर बंदी घातली आहे.

अपघाताचे ३ फोटो…

अपघाताची ६ कारणे

१. क्षमतेपेक्षा १० पट जास्त लोक आले: मंदिराची क्षमता फक्त २००० ते ३००० भाविकांची आहे, परंतु एकादशीच्या दिवशी सुमारे २५,००० भाविक तेथे पोहोचले.

२. माहिती दिली नाही किंवा परवानगी घेतली नाही: मुख्यमंत्री नायडू म्हणाले, जर पोलिसांना आधीच माहिती दिली असती तर गर्दी व्यवस्थापन योजना आखता आली असती.

३. परिसर बांधकामाधीन आहे: भाविक ज्या इमारतीत जमतात ती इमारत बांधकामाधीन होती. बांधकाम सुरू असल्याने, पुरेशी सुरक्षा व्यवस्था नव्हती.

• 
• 
• 
• 
• 
• 

४. स्वयंसेवकही तैनात नव्हते: गर्दी नियंत्रित करण्यासाठी पुरेसे लोक नव्हते.

५. सीसीटीव्ही नाही, लाऊडस्पीकर नाही: लोकांना दिशानिर्देश देण्यासाठी किंवा इशारा देण्यासाठी कॅमेरा किंवा लाऊडस्पीकरची व्यवस्था नव्हती.

६. खासगी जमिनीवर मंदिर: हरिमुकंद पांडा यांनी त्यांच्या जमिनीवर भगवान व्यंकटेश्वराचे हे मंदिर बांधले.

स्वतः मंदिरात जाऊ न शकल्याने, त्याने आईच्या सल्ल्यानुसार पलासा येथे एक मिनी तिरुपती बनवले.

मंदिराचे प्रशासक हरिमुकुंद पांडा हे जवळजवळ एक दशकापासून तिरुमला येथील भगवान व्यंकटेश्वराचे दर्शन घेऊ शकले नव्हते. त्यांनी देवाच्या बाबतीत आपली निराशा व्यक्त केली. त्यांनी त्यांना काशीबुग्गा येथील त्यांच्या जमिनीवर तिरुमला येथील मंदिरासारखे मंदिर बांधण्याचा सल्ला दिला.

मिनी तिरुपती मंदिर १२ एकरमध्ये पसरलेले आहे. त्याच्या रीतिरिवाज आणि परंपरा तिरुमला मंदिरासारख्याच आहेत. मंदिराचे बांधकाम सहा वर्षांपूर्वी सुरू झाले. मंदिर संकुलात फक्त ३,००० लोक बसू शकत होते, परंतु पहिल्या कार्तिक एकादशीला २०,००० ते २५,००० लोक जमले.

जानेवारीमध्ये मोठ्या सुधारणा योजना आखण्यात आल्या, पण त्या कागदावरच राहिल्या.

या वर्षी आंध्र प्रदेशातील मंदिरांमध्ये झालेल्या तीन मोठ्या दुर्घटनांमध्ये २३ जणांचा मृत्यू झाला आहे. ८ जानेवारी रोजी तिरुपती येथे झालेल्या चेंगराचेंगरीनंतर मुख्यमंत्री नायडू यांनी देणगी विभागा (मंदिर व्यवस्थापन विभाग) सोबत अनेक प्रदीर्घ बैठका घेतल्या, परंतु चर्चा केलेल्या बहुतेक उपाययोजना अंमलात आणल्या गेल्या नाहीत. यामध्ये रेलिंग बसवणे, बॅरिकेड्स बांधणे आणि वेगळे प्रवेश आणि निर्गमन मार्ग तयार करणे समाविष्ट होते.

मंदिर प्रशासकावर सदोष मनुष्यवधाचा गुन्हा दाखल करण्यात आला आहे.

जखमींवर उपचार करणाऱ्या डॉक्टरांनी सांगितले की, सुमारे ३० जणांना दाखल करण्यात आले आहे. दोघांची प्रकृती धोक्याबाहेर आहे आणि सुमारे १५ ते २० जणांना किरकोळ दुखापत झाली आहे. बहुतेकांना श्वसनाचा त्रास होता. अनेकांचे हातपाय तुटले होते.

सरकारने या घटनेच्या चौकशीचे आदेश दिले आहेत. पोलिस अधीक्षक महेश्वर रेड्डी म्हणाले की, मंदिर प्रशासक हरिमुकुंद पांडा यांच्याविरुद्ध भारतीय दंड संहितेच्या कलम ३०४ अंतर्गत सदोष मनुष्यवधाचा गुन्हा दाखल करण्यात आला आहे, जो खून मानला जात नाही.

२०२५ मध्ये झालेल्या मोठ्या चेंगराचेंगरीच्या घटना…

• २९ जानेवारी – महाकुंभमेळ्यात ३० जणांना आपला जीव गमवावा लागला.
• १५ फेब्रुवारी – नवी दिल्ली रेल्वे स्थानकावर झालेल्या चेंगराचेंगरीत १८ जणांचा मृत्यू.
• 2 मध्ये – गोव्यातील शिरगाव येथे, श्री लेराई देवी मंदिरात झालेल्या वार्षिक उत्सवात लाखो लोक उपस्थित होते. चेंगराचेंगरीत सात भाविकांचा मृत्यू झाला.
• ४ जून – आरसीबीच्या पहिल्या आयपीएल विजयानंतर बंगळुरूमधील चिन्नास्वामी स्टेडियमजवळ झालेल्या चेंगराचेंगरीत ११ जणांचा मृत्यू झाला.
• २८ सप्टेंबर – तामिळनाडूतील करूर येथे अभिनेता विजयच्या निवडणूक रॅलीत चेंगराचेंगरीत ३९ जणांचा मृत्यू.