सौदी अरेबियाने कफला प्रणाली रद्द केली: सौदी अरेबियाने 50 वर्षे जुनी कफला सिस्टीम अधिकृतपणे रद्द केली आहे. कफला सिस्टीम ही एक कामगार कायद्याशी संबधित प्रायोजकत्व चौकट होती ज्यामध्ये परदेशी कामगारांचे राहणीमान आणि रोजगाराचे अधिकार एकाच कंपनी किंवा नियोक्त्याशी जोडलेले होते. टीओआयच्या अहवालानुसार, हा बदल जून 2025 मध्ये जाहीर करण्यात आला होता, परंतु आता तो अधिकृतपणे रद्द करण्यात आला आहे. कफला प्रणाली रद्द केल्याने 1.3 कोटींहून अधिक परदेशी कामगारांना मुक्तता मिळाली आहे, ज्यामध्ये भारतातील लाखो कामगारांचा समावेश आहे.
अरबी भाषेत “प्रायोजकत्व” म्हणून ओळखली जाणारी कफला प्रणाली ही एक आधुनिक प्रायोजकत्व पद्धत आहे जी 1950 पासून आखाती देशांमध्ये वापरली जात आहे. कफला प्रणाली सौदी अरेबिया , कतार, कुवेत आणि जॉर्डन सारख्या देशांमध्ये सामान्य आहे. या प्रणाली अंतर्गत, परदेशी कामगारांची कायदेशीर स्थिती थेट त्यांच्या कंपनीशी (कफील) जोडली जात असे. यामुळे कंपनीला कामगारांपेक्षा जास्त अधिकार मिळत असे. कफला प्रणालीने बांधलेले कामगार नोकरी बदलू शकत नव्हते, कंपनीच्या परवानगीशिवाय देश सोडू शकत नव्हते किंवा कायदेशीर मदत मिळवू शकत नव्हते. यामुळे कामगारांचे व्यापक शोषण झाले.
ही प्रणाली परदेशी कामगाराची कायदेशीर आणि प्रशासकीय जबाबदारी जसे की व्हिसा आणि निवासी दर्जासह थेट ते ज्या कंपनीत किंवा व्यक्तीसाठी काम करत होते त्यांना हस्तांतरित करण्यासाठी डिझाइन करण्यात आली होती. सोप्या भाषेत सांगायचे तर, कामगाराची जबाबदारी कफील कर्मचारीवर होती. कफला प्रणालीमुळे राज्य नोकरशाहीवरील भार कमी झाला, कारण कफील वैयक्तिकरित्या सर्व काम हाताळत असे. कालांतराने, कामगारांच्या मानवी हक्कांचे उल्लंघन केल्याबद्दल या प्रणालीवर टीका झाली, ज्यामुळे त्यांना अनेकदा गुलामगिरीचे जीवन जगण्यास भाग पाडले गेले.
सौदी अरेबियाच्या अलिकडच्या कामगार सुधारणांमध्ये कफला पद्धतीची जागा कंत्राटी रोजगार मॉडेलने घेतली आहे. सौदी प्रेस एजन्सी एसपीए नुसार, नवीन प्रणालीमुळे परदेशी कामगारांना त्यांच्या सध्याच्या नियोक्त्याकडून किंवा कफीलकडून परवानगी न घेता नवीन कंपन्यांमध्ये सामील होण्याची परवानगी मिळेल. कामगार आता एक्झिट व्हिसाशिवाय देश सोडू शकतील आणि त्यांना पूर्वी उपलब्ध नसलेल्या कायदेशीर संरक्षणांचा लाभ घेण्याची परवानगी असेल. सौदी अरेबिया व्हिजन 2030 अंतर्गत देशात सुधारणा करत आहे आणि कफला पद्धत रद्द करणे हा या उपक्रमाचा एक भाग आहे.
सौदी अरेबियामध्ये 1.34 कोटींहून अधिक परदेशी कामगार कफला प्रणाली अंतर्गत काम करत आहेत, जे देशाच्या लोकसंख्येच्या 42 टक्के आहे. परदेशी कामगारांचे सर्वात मोठे गट बांगलादेश आणि भारतातील आहेत, त्यानंतर पाकिस्तान, नेपाळ, श्रीलंका आणि फिलीपिन्स सारख्या देशांमधील कामगार आहेत. सौदी अरेबियामध्ये 40 लाखांहून अधिक परदेशी कामगार आहेत जे घरगुती कामात काम करतात. बहुतेक परदेशी कामगार बांधकाम, घरगुती काम, आतिथ्य आणि शेती यासारख्या क्षेत्रात कफला प्रणाली अंतर्गत काम करत आहेत. या काळात त्यांना अनेक समस्यांना तोंड द्यावे लागते.
सौदी अरेबियाने कफला प्रणाली रद्द केल्याने सुमारे 13 कोटी परदेशी कामगारांचे कामकाजाचे जीवन बदलेल. ते आता नवीन कंपन्यांमध्ये नोकरी करू शकतील, एक्झिट व्हिसाशिवाय देश सोडू शकतील आणि त्यांचे कायदेशीर अधिकार वापरू शकतील. या बदलामुळे शोषण कमी होईल, कामाच्या परिस्थितीत सुधारणा होईल आणि कामगारांना अधिक स्वातंत्र्य आणि सन्मान मिळेल अशी अपेक्षा आहे. परदेशी कामगारांना अटींवर अधिक निष्पक्ष वाटाघाटी करण्याचा अधिकार देऊन, ही सुधारणा आर्थिक सहभाग मजबूत करेल.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
1 कफला प्रणाली म्हणजे काय?
कफला प्रणाली ही एक प्रायोजकत्व चौकट आहे जी परदेशी कामगारांच्या राहणीमान आणि रोजगाराच्या अधिकारांना एकाच कंपनी किंवा नियोक्त्याशी (कफील) जोडते. ही प्रणाली १९५० पासून आखाती देशांमध्ये वापरली जाते आणि त्यात कामगारांची कायदेशीर स्थिती थेट नियोक्त्याशी जोडली जाते. यामुळे कामगार नोकरी बदलू शकत नाहीत, परवानगीशिवाय देश सोडू शकत नाहीत किंवा कायदेशीर मदत घेऊ शकत नाहीत.
2 सौदी अरेबियाने कफला प्रणाली कधी रद्द केली?
कफला प्रणाली जून २०२५ मध्ये जाहीर करण्यात आली होती, परंतु आता ती अधिकृतपणे रद्द करण्यात आली आहे. ही सुधारणा सौदी अरेबियाच्या व्हिजन २०३० अंतर्गत केली गेली आहे.
3 कफला प्रणाली रद्द होण्याने किती कामगारांवर परिणाम होईल?
सौदी अरेबियामध्ये १.३४ कोटींहून अधिक परदेशी कामगार कफला प्रणाली अंतर्गत काम करत आहेत, जे देशाच्या लोकसंख्येच्या ४२% आहे. यामध्ये भारत, बांगलादेश, पाकिस्तान, नेपाळ, श्रीलंका आणि फिलीपिन्समधील लाखो कामगारांचा समावेश आहे. यापैकी ४० लाखांहून अधिक घरगुती कामगार आहेत.
