4 जुलै रोजी अमेरिकेच्या स्वातंत्र्याला 250 वर्षे पूर्ण झाल्यानिमित्त 408 किलो वजनाचा एक टाइम कॅप्सूल जमिनीखाली दफन केला जाईल. तो फिलाडेल्फिया येथील इंडिपेंडन्स नॅशनल हिस्टॉरिकल पार्कमध्ये दफन केला जाईल आणि 250 वर्षांनंतर म्हणजेच 2276 मध्ये उघडला जाईल.

याची माहिती नॅशनल पार्क सर्व्हिसच्या अधिकृत नोंदींमध्येही नोंदवली गेली आहे, जेणेकरून 250 वर्षांनंतर येणाऱ्या पिढ्या तो शोधू शकतील आणि त्याबद्दल जाणून घेऊ शकतील.

या कॅप्सूलमध्ये 50 राज्ये आणि सामान्य लोकांनी निवडलेल्या अविस्मरणीय वस्तू ठेवण्यात आल्या आहेत, ज्यात व्हेलचे हाड, जगातील सर्वात मोठ्या जिप्सम वाळवंटातील वाळू, राईट बंधूंच्या विमानाचे कापड, एआयचे भाकीत आणि अनेक ऐतिहासिक दस्तऐवज समाविष्ट आहेत.

टाइम कॅप्सूल म्हणजे एक बंद पेटी किंवा कंटेनर असतो, ज्यात एखाद्या काळातील वस्तू सुरक्षित ठेवल्या जातात, जेणेकरून भविष्यातील पिढ्या त्यावेळची समाजव्यवस्था, तंत्रज्ञान, संस्कृती आणि जीवनशैली समजू शकतील.

फिलाडेल्फियाला अमेरिकेच्या स्वातंत्र्याचे जन्मस्थान मानले जाते. 4 जुलै 1776 रोजी येथेच स्वातंत्र्य घोषणापत्राला (डिक्लेरेशन ऑफ इंडिपेंडेंस) मंजुरी देण्यात आली होती. याच कारणामुळे टाइम कॅप्सूल पुरण्यासाठी या शहराची निवड करण्यात आली.

कॅप्सूल सुरक्षित ठेवण्यासाठी वापरलेल्या खास तंत्रज्ञान

टाइम कॅप्सूल बनवणे जितके कठीण नव्हते, त्यापेक्षा मोठे आव्हान ते 250 वर्षे सुरक्षित ठेवणे हे होते. शास्त्रज्ञांसमोर सर्वात मोठा प्रश्न होता की जमिनीखाली ठेवलेल्या वस्तू अडीचशे वर्षांनंतरही सुरक्षित कशा मिळतील.

यामुळे प्रकल्पाशी संबंधित अनेक तज्ञांना यात समाविष्ट करण्यात आले. अनेक वर्षांच्या संशोधनानंतर अशी रचना तयार करण्यात आली, जी पाणी, आर्द्रता, गंज आणि हवामानाच्या प्रभावापासून कॅप्सूलचे संरक्षण करू शकेल.

हे कॅप्सूल चौकोनी नाही, तर बेलनाकृती (सिलिंडर) आकाराचे आहे. शास्त्रज्ञांनुसार, चौकोनी डब्यांचे कोपरे कालांतराने कमकुवत होतात आणि तिथून पाणी आत जाण्याचा धोका सर्वाधिक असतो.

टाइम कॅप्सूलचा सिलिंडर प्रिसिजन-माइल्ड स्टेनलेस स्टीलपासून बनवला आहे. याचा वापर गंजण्यापासून वाचवणाऱ्या वैज्ञानिक उपकरणांमध्ये होतो.

टाइम कॅप्सूल कसे सील केले गेले?

कॅप्सूल कार्यक्रमाच्या दिवशी सील केले जाणार नाही. ते आधीच पूर्णपणे सील केले गेले आहे. 4 जुलै रोजी ते फक्त फिलाडेल्फियामध्ये जमिनीखाली स्थापित केले जाईल.

कॅप्सूल सील करण्यासाठी खास इंडियम धातूचा वापर करण्यात आला आहे. हा मऊ धातू झाकण बंद करताना लहान-लहान भेगा भरून काढतो. यामुळे कॅप्सूल पूर्णपणे सील राहते आणि आत ठेवलेले सामान दीर्घकाळ सुरक्षित राहते.

जर कॅप्सूलमध्ये जास्त आर्द्रता असती तर कागद आणि इतर वस्तू खराब होऊ शकल्या असत्या. तर, आर्द्रता पूर्णपणे काढून टाकल्यास काही वस्तू सुकवून तुटू शकल्या असत्या. त्यामुळे वैज्ञानिकांनी कॅप्सूलमध्ये 35% आर्द्रता ठेवली आहे.

कॅप्सूल सुमारे 10 फूट खाली पुरले जाईल. या खोलीवर तापमानातील चढ-उतार कमी होतात. तीव्र उष्णता, कडाक्याची थंडी आणि पृष्ठभागावर येणाऱ्या वादळांचा परिणामही खूप कमी होतो.

टाइम कॅप्सूल बनवणारी टीम. कॅप्सूलच्या तयारीला 10 वर्षे लागली.

250 वर्षांपर्यंत पाणी पोहोचणार नाही, ना गंज लागेल

शास्त्रज्ञांच्या मते, जमिनीखाली ठेवल्या जाणाऱ्या कोणत्याही टाइम कॅप्सूलचा सर्वात मोठा शत्रू पाणी असतो. म्हणूनच कॅप्सूलवर आणखी एक स्टीलचा सिलेंडर लावला जाईल. दोघांमध्ये हवेचा एक थर असेल, जो बाहेरून येणारे पाणी रोखण्यास मदत करेल.

हे त्याच तत्त्वावर काम करेल, जसे पाण्यात उलटी बादली बुडवल्यावर तिच्या आत हवा अडकलेली राहते. भविष्यात भूजलाची पातळी वाढली किंवा पूर आला, तरीही बेल जारच्या आत असलेली हवा पाणी कॅप्सूलपर्यंत पोहोचण्यापासून रोखेल.

हे बनवणाऱ्या संघाचे प्रमुख वैज्ञानिक मायकल बेरिला म्हणाले,

जर या टाइम कॅप्सूलमध्ये पाणी पोहोचले, तर याचा अर्थ फिलाडेल्फिया शहर सुमारे 6 फूट पाण्यात बुडाले आहे. आणि असे झाल्यास टाइम कॅप्सूल नव्हे, तर संपूर्ण जग एका मोठ्या नैसर्गिक संकटाशी झुंजत असेल.

शेवटी अमेरिका टाइम कॅप्सूल का पुरत आहे?

संग्रहालयातील वस्तू वेळेनुसार बदलल्या जाऊ शकतात किंवा दुसऱ्या ठिकाणी पाठवल्या जाऊ शकतात. पण टाइम कॅप्सूल एकदा सील केल्यावर ठरलेल्या वेळेपर्यंत उघडले जात नाही. म्हणून, २५० वर्षांनंतर लोक २०२६ च्या अमेरिकेला त्याच रूपात पाहू शकतील, जसे ते आज आहे.

याचा उद्देश केवळ इतिहास वाचवणे नाही, तर २०२६ चे अमेरिका कसे होते हे दाखवणे आहे. म्हणून, यात सरकारी दस्तऐवजांसह ५० राज्ये आणि सामान्य लोकांनी निवडलेल्या वस्तू देखील ठेवल्या आहेत.

टाइम कॅप्सूल केवळ वस्तूच नाही, तर त्या काळातील विचार, जीवनशैली आणि ओळख देखील जपते. म्हणजे, हा २५० वर्षांनंतरच्या लोकांसाठी २०२६ च्या जगाचा एक संदेश आहे.

जगातील सर्वात चर्चित टाइम कॅप्सूल

• जगातील सर्वात प्रसिद्ध टाइम कॅप्सूलमध्ये क्रिप्ट ऑफ सिव्हिलायझेशनचे नाव सर्वात आधी येते. हे 6,000 वर्षांपर्यंत बंद ठेवण्यासाठी बनवले आहे.
• हे अमेरिकेतील अटलांटा राज्यातील ओगलेथॉर्प विद्यापीठाच्या आवारात जमिनीखाली बनवले होते आणि त्याच दिवशी स्टेनलेस स्टीलचा दरवाजा वेल्ड करून कायमचा बंद करण्यात आला.
• यात त्या काळातील पुस्तके, चित्रपट, ऑडिओ रेकॉर्डिंग, घरगुती वस्तू, वर्तमानपत्रे, वैज्ञानिक उपकरणे आणि दैनंदिन वापराच्या वस्तू ठेवल्या आहेत. हे 8113 साली उघडले जाईल.
• त्याचप्रमाणे, न्यूयॉर्कमध्ये वेस्टिंगहाउस टाइम कॅप्सूल 1939 मध्ये दफन करण्यात आले होते. यातही त्या काळातील दैनंदिन वापराच्या वस्तू ठेवल्या आहेत. हे 6939 साली उघडण्याची योजना आहे.
• भारतातही टाइम कॅप्सूल दफन केले गेले आहेत. सर्वात चर्चेत असलेले उदाहरण 1973 चे आहे, जेव्हा तत्कालीन पंतप्रधान इंदिरा गांधींच्या सरकारने दिल्लीतील लाल किल्ल्याजवळ एक टाइम कॅप्सूल दफन केले होते. त्याचे नाव ‘कलपात्र’ ठेवण्यात आले होते.
• इंदिरा सरकारचे म्हणणे होते की यात स्वातंत्र्यानंतर देशाच्या 25 वर्षांच्या उपलब्धी लिहिल्या आहेत. तर, विरोधकांनी म्हटले की यात फक्त नेहरू-इंदिरा कुटुंबाचे महिमामंडन आहे. 1977 मध्ये मोरारजी देसाईंचे सरकार आल्यानंतर ते जमिनीतून बाहेर काढण्यात आले. मात्र, त्यात काय लिहिले होते हे कळू शकले नाही.

इंदिरा गांधींनी 15 ऑगस्ट 1973 रोजी लाल किल्ल्यात 32 फूट खाली टाइम कॅप्सूल दाबले होते. असा दावा केला जातो की या टाइम कॅप्सूलमध्ये स्वातंत्र्यानंतरच्या 25 वर्षांचा घटनाक्रम पुराव्यासह होता.