पटना9 मिनिटांपूर्वी
- कॉपी दुवा
बिहारमध्ये सुरू असलेल्या विशेष सघन सुधारणा (SIR) बाबत सोमवारी सर्वोच्च न्यायालयात सुनावणी झाली. न्यायालयाने SIR ला स्थगिती देण्यास नकार दिला आहे.
यासोबतच, निवडणूक आयोगाला विचारण्यात आले आहे की – मतदार ओळखपत्रासाठी आधार कार्ड, मतदार ओळखपत्र आणि रेशन कार्ड का स्वीकारले जात नाही.
निवडणूक आयोगाने म्हटले की ‘रेशन कार्डचा विचार करता येणार नाही. ते खूप मोठ्या प्रमाणात बनवले जाते, ते बनावट असण्याची शक्यता जास्त असते.’
सर्वोच्च न्यायालयाने म्हटले- जर ही फसवणुकीची बाब असेल तर पृथ्वीवर असा कोणताही कागदपत्र नाही ज्याची प्रत करता येणार नाही. अशा परिस्थितीत, तुम्ही ११ कागदपत्रांची यादी कशासाठी केली आहे?
न्यायालयाने निवडणूक आयोगाला या कागदपत्रांचा समावेश करण्याचा विचार करण्यास आणि मंगळवारी सकाळी १०:३० वाजेपर्यंत उत्तर देण्यास सांगितले आहे. न्यायालयाने म्हटले आहे की, ‘आम्ही उद्या या प्रकरणाची सुनावणी करू आणि या प्रकरणाची सविस्तर सुनावणी कधी होईल ते सांगू.’
यादीतून ६५ लाख नावे वगळण्यात आली
निवडणूक आयोगाने २७ जुलै रोजी एसआयआरच्या पहिल्या टप्प्याचे आकडे जाहीर केले आहेत. त्यानुसार, बिहारमध्ये आता ७.२४ कोटी मतदार आहेत. पूर्वी हा आकडा ७.८९ कोटी होता. मतदार यादीतील सुधारणांनंतर, ६५ लाख नावे यादीतून वगळण्यात आली आहेत.
काढून टाकलेल्या नावांमध्ये अशा लोकांचा समावेश होता जे आता हयात नाहीत, किंवा कायमचे इतरत्र राहत आहेत, किंवा ज्यांची नावे दोन मतदार यादीत नोंदलेली आहेत.
यापैकी २२ लाख लोकांचा मृत्यू झाला आहे. ३६ लाख मतदार स्थलांतरित झाल्याचे आढळून आले आहे, तर ७ लाख लोक आता दुसऱ्या भागात कायमचे रहिवासी झाले आहेत.
२४ जुलै रोजी सर्वोच्च न्यायालयात सुनावणी झाली
यापूर्वी, २४ जुलै रोजी झालेल्या सुनावणीत, सर्वोच्च न्यायालयाने बिहार विधानसभा निवडणुकीपूर्वी मतदार यादीतील सुधारणा सुरू ठेवण्याची परवानगी दिली होती. न्यायालयाने ही घटनात्मक जबाबदारी असल्याचे म्हटले होते.
सर्वोच्च न्यायालयात, न्यायमूर्ती सुधांशू धुलिया आणि न्यायमूर्ती जयमाल्या बागची यांच्या खंडपीठाने विशेष सघन पुनरावृत्ती (SIR) म्हणजेच मतदार यादी पुनरावृत्तीच्या वेळेवर प्रश्न उपस्थित केले होते. न्यायालयाने निवडणूक आयोगाला सांगितले की, बिहारमध्ये SIR दरम्यान, आधार, मतदार ओळखपत्र, रेशन कार्ड हे देखील ओळखपत्र म्हणून मानले जावे.
खंडपीठाच्या म्हणण्यानुसार, १० विरोधी पक्षांच्या नेत्यांसह कोणत्याही याचिकाकर्त्याने निवडणूक आयोगाच्या प्रक्रियेवर अंतरिम स्थगिती देण्याची मागणी केलेली नाही. सर्वोच्च न्यायालयाने २१ जुलैपर्यंत याचिकांवर निवडणूक आयोगाकडून उत्तर मागितले. पुढील सुनावणी २८ जुलै रोजी निश्चित करण्यात आली.
राजद खासदार मनोज झा, टीएमसी खासदार महुआ मोईत्रा यांच्यासह ११ जणांनी एसआयआरविरुद्ध याचिका दाखल केल्या आहेत. याचिकाकर्त्यांच्या वतीने वकील गोपाल शंकर नारायण, कपिल सिब्बल आणि अभिषेक मनु सिंघवी यांनी युक्तिवाद केला. निवडणूक आयोगाचे प्रतिनिधित्व माजी अॅटर्नी जनरल केके वेणुगोपाल, राकेश द्विवेदी आणि मनिंदर सिंग यांनी केले.
गेल्या सुनावणीत न्यायालयात काय घडले
न्यायाधीश म्हणाले- जात प्रमाणपत्र आधारवर आधारित आहे, जेव्हा ते समाविष्ट आहे तर आधार का नाही, आयोग- ते फक्त आधारवर आधारित नाही. न्यायमूर्ती बागची: आधार ही कायद्यात एक विश्वासार्ह ओळख आहे, ती का काढून टाकण्यात आली? आयोगाचे वकील राकेश द्विवेदी: हा नागरिकत्वाचा पुरावा असू शकत नाही. न्यायालय: जर बिहारमध्ये सखोल पुनरावलोकनाद्वारे नागरिकत्व तपासायचे असेल, तर हे काम खूप आधीच सुरू व्हायला हवे होते. ही प्रक्रिया निर्धारित वेळेत पूर्ण होईल की नाही याबद्दल आम्हाला शंका आहे. मतदार यादी अंतिम झाल्यानंतर, आम्ही हस्तक्षेप करू शकणार नाही आणि ज्यांची नावे मतदार यादीतून वगळली जातील त्यांची सुनावणी करण्यासाठी वेळ उरणार नाही. वकील द्विवेदी: अंतिम निर्णय घेण्यापूर्वी ते दाखवू. याचिकाकर्त्याचे वकील कपिल सिब्बल: कलम १० आणि ११ अंतर्गत, १९५० नंतर जन्मलेले लोक भारतीय नागरिक आहेत. आयोगाला कोणी भारतीय आहे की नाही हे ठरवण्याचा अधिकार नाही. हा भार मतदारावर टाकता येणार नाही. न्यायालय: अनेकांना मतदानापासून वंचित ठेवले जाऊ शकते. अधिवक्ता अभिषेक मनु सिंघवी: एकाही मतदाराला वंचित ठेवणे लोकशाहीसाठी हानिकारक आहे. एखाद्याचे नागरिकत्व तपासण्याची ही चुकीची पद्धत आहे. न्यायमूर्ती धुलिया: जात प्रमाणपत्र आधारवर आधारित आहे. ते कागदपत्रांच्या यादीत आहे, परंतु आधार समाविष्ट नाही. वकील द्विवेदी: हे मुळीच आधारवर आधारित नाही. सिब्बल: नागरिकत्व सिद्ध करण्याची जबाबदारी माझ्यावर नाही. मतदार यादीतून माझे नाव काढून टाकण्यापूर्वी, त्यांना हे दाखवावे लागेल की त्यांच्याकडे मी नागरिक नसल्याचे सिद्ध करणारे कागदपत्र आहे. बिहार सरकारच्या सर्वेक्षणातून असे दिसून आले आहे की खूप कमी लोकांकडे प्रमाणपत्रे आहेत. पासपोर्ट २.५%, दहावी उत्तीर्ण प्रमाणपत्र १४.७१%, वन हक्क प्रमाणपत्र, निवासी पुरावा आणि ओबीसी प्रमाणपत्र देखील नगण्य आहेत. जन्म प्रमाणपत्र, आधार कार्ड आणि मनरेगा समाविष्ट नाहीत. न्यायमूर्ती बागची: मतदार ओळखपत्राबाबत काय परिस्थिती आहे? याचिकाकर्त्याचे वकील गोपाळ शंकरनारायणन: ते वापरता येत नाही. त्यांनीच ते जारी केले आहे. न्यायमूर्ती धुलिया: ११ कागदपत्रांची यादी संपूर्ण नाही. तुम्ही आधार विचारात घ्याल का? द्विवेदी: मतदाराला काय द्यायचे आणि काय द्यायचे नाही हा त्याचा स्वतःचा निर्णय आहे. न्यायमूर्ती धुलिया: ठीक आहे. आम्ही जुलैमध्ये तारीख देत आहोत. दरम्यान निवडणूक आयोग मसुदा प्रकाशित करणार नाही. द्विवेदी: चला मसुदा प्रकाशित करूया. तुम्ही आम्हाला नंतर थांबवू शकता. न्यायालयाचा आदेश: हे प्रकरण लोकशाही आणि मतदानाच्या अधिकाराशी संबंधित आहे. याचिकाकर्त्यांचे म्हणणे आहे की २४ जूनचा आदेश संविधान आणि लोकप्रतिनिधी कायद्याचे उल्लंघन करतो. आयोगाचे म्हणणे आहे की शेवटचा डीप रिव्हिजन २००३ मध्ये करण्यात आला होता आणि आता हे आवश्यक आहे. यामध्ये ३ मुख्य प्रश्न आहेत – १. विशेष डीप रिव्हिजन करण्याचा आयोगाचा अधिकार काय आहे? २. त्याची प्रक्रिया काय असावी? ३. नोव्हेंबरपर्यंत खूपच कमी असलेली वेळ मर्यादा. पुढील सुनावणी २८ जुलै रोजी होईल.
