वटवृक्षाला अतिशय पवित्र वृक्ष मानले जाते. दीर्घायुषी लाभलेल्या वटवृक्षाप्रमाणे आपल्या पतीला आयुष्य लाभो या दृष्टीकोनातून हा उपवास केला जातो. सावित्रीने सत्यवानाचे प्राण वाचवले अशी आख्यायिका आहे. वडाच्या झाडाखालीच सावित्रीने सत्यवानाचे प्राण वाचवले.

ज्येष्ठ महिन्यातील पौर्णिमेला स्त्रिया वडाच्या झाडाची पूजा केली जाते. तसेच या वट सावित्रीचा व्रत केला जातो. 10 जून रोजी वटपौर्णिमा आहे. त्यानिमित्त त्याचे महत्त्व अधिक आहे. या दिवशी अनेक महिला वडाच्या झाडाच्या फांद्या घरी आणून पूजा केली जाते. पण अशा पद्धतीने पूजा करण्याचे असंख्य फायदे आहेत.

वडाच्या झाडाचे फायदे

वडाचे झाड मानवी जीवनासाठी जीवनदाता आहे. ते ८० टक्के पर्यंत ऑक्सिजन प्रदान करते. त्याच्या मोठ्या पाने, मुळे, साल, फळे आणि दुधापासून अनेक प्रकारची औषधे बनवली जातात.

वड हे एक महाकाय झाड आहे. पहिले वैशिष्ट्य म्हणजे ते सावलीदार झाड आहे. मानवांपासून ते प्राणी आणि पक्ष्यांपर्यंत सर्वजण त्यात आश्रय घेतात. ते सर्व ऋतूंमध्ये हिरवेगार राहते. वडाचे वय ५०० ते ७०० वर्षे असल्याचे म्हटले जाते. वडाचे क्षेत्रफळ अर्धा किलोमीटरपर्यंत पसरू शकते.

या झाडाला ऑक्सिजनचा खजिना म्हटले जाते. हे झाड औषधी गुणधर्मांनी परिपूर्ण आहे. जे मधुमेहापासून वंध्यत्वापर्यंतच्या अनेक गंभीर आजारांवर उपचार करण्यासाठी उपयुक्त ठरते.

वडाच्या झाडाच्या वैशिष्ट्यामुळे त्याला राष्ट्रीय झाडाची पदवी मिळाली आहे. बिहार पोलिसांच्या खांद्यावर ते घालणाऱ्या लोकांमध्येही ते आढळते. याचे मुख्य कारण म्हणजे वडाचे झाड लोकांना सुरक्षा प्रदान करते. त्यामुळे पोलिस खात्यातील लोकांमध्ये वडाचे स्थान आहे.

धार्मिक कार्यात वडाचे खूप महत्त्व आहे. विवाह आणि यज्ञांमध्ये वडाची आवश्यकता असते. पंडित अवधेश ठाकूर यांनी सांगितले की, वडाचे झाड लग्नासाठी देखील आहे. यज्ञ हवन कुंडात वडाच्या लाकडाचे विशेष महत्त्व आहे. यज्ञ मंडपाच्या बांधकामातही वडाची आवश्यकता असते.

शास्त्रांमध्ये असे मानले जाते की, प्रत्येक मानवाने आपल्या आयुष्यात एक वडाचे झाड लावले पाहिजे. कलशाच्या अभिषेकसाठी वडाची पाने आवश्यक असतात. धार्मिक आणि वैज्ञानिक दृष्टिकोनातून हे झाड खूप महत्वाचे आहे. धार्मिक कथांनुसार, सावित्रीने तिचा पती सत्यवानाचे जीवन परत आणण्यासाठी वडाच्या झाडाखाली बसून कठोर तपस्या केली. त्यानंतर यमराज प्रसन्न झाले आणि सत्यवानाचे जीवन परत केले. या श्रद्धेनुसार, विवाहित महिला आपल्या पतीच्या वैवाहिक जीवनाचे रक्षण करण्यासाठी वट सावित्री उत्सव साजरा करतात. वडाच्या लटकलेल्या खोडाला सावित्रीची ओळख मानले जाते.

प्राचीन काळापासून वडाचे झाड मानवांचे आणि प्राण्यांचे रक्षण करत आहे. १९६७ मध्ये जेव्हा भीषण दुष्काळ पडला तेव्हा मानवांसाठी आणि पाळीव प्राण्यांसाठी अन्न संकट निर्माण झाले. त्यानंतर वडाचे झाड प्राण्यांसाठी अन्नाचा मुख्य स्रोत बनले. सरकारने वडाची झाडे तोडण्यावर पूर्णपणे बंदी घालावी आणि त्याच्या संरक्षणासाठी मोहीम राबवावी. बौसी वन परिक्षेत्रात १० हजार वडाची झाडे लावली जातील.