इंडिया नेव्हिक उपग्रह प्रणाली अपयश इस्रो नेव्हिगेशन संकट: भारताची उपग्रह नेव्हिगेशन सिस्टम NAVIC मोठ्या धोक्यात आहे. 9 उपग्रहांपैकी फक्त 4 उपग्रह कार्यरत आहेत. ISRO ने भारताच्या सुरक्षेसाठी आणि नागरिकांच्या गरजा पूर्ण करण्यासाठी हे उपग्रह लाँच केले होते. अमेरिकेच्या GPS, रशियाच्या GLONASS आणि चीनच्या Beidou सारख्या परदेशी प्रणालींवरील अवलंबून रहावे लागू नये म्हणून भारताने हे उपग्रह लाँच केले होते. परंतु सध्या NAVIC अपयशाच्या उंबरठ्यावर आहे. यामुळे भारताच्या सुरक्षेवर आणि स्वावलंबी भारत मोहिमेवर मोठे प्रश्न उपस्थित होत आहेत.
आयडीआरडब्ल्यूच्या अहवालानुसार 1999 च्या कारगिल युद्धादरम्यान NAVIC चा पाया घातला गेला, जेव्हा अमेरिकेने भारताला GPS सेवा देण्यास नकार दिला. अशा परिस्थितीत भारताला स्वतःच्या नेव्हिगेशन सिस्टमची कमतरता जाणवली. त्यानंतर, ISRO ने 2013 ते 2018 दरम्यान 9 उपग्रह प्रक्षेपित केले, ज्यामुळे NAVIC ची स्थापना झाली. आता यापैकी बऱ्याच उपग्रहांमध्ये तांत्रित दोष निर्माण झाले आहेत. अनेक उपग्रहांचा कालावधी संपलेला आहे. IRNSS-1B आणि 1F हे असे उपग्रह आहेत ज्याची व्हॅलिडीटी संपलेली आहे. या उपग्रहांमध्ये तांत्रिक समस्या येऊ लागल्या आहेत. ISRO ने स्वतः कबूल केले आहे की NAVIC योग्यरित्या चालविण्यासाठी 5 ते 7 उपग्रहांची आवश्यकता आहे परंतु सध्या फक्त चारच उपग्रह कार्यरत आहेत.
याबाबत सरकारने संसदेत स्पष्ट केले आहे की NVS-03, NVS-04 आणि NVS-05 हे 2026 च्या अखेरीस प्रक्षेपित केले जातील? त्यांच्याबद्दल असे सांगण्यात आले आहे की हे उपग्रह आधुनिक तंत्रज्ञानावर बांधले गेले आहेत. चांगल्या कामासोबतच त्यांचे आयुष्यही दीर्घ असेल. याबाबत तज्ज्ञांचे म्हणणे आहे की इस्रोचा सध्याचा वेग पाहता 2026 च्या अखेरीस हे होणे कठीण दिसते. अहवालात असे म्हटले आहे की उपग्रह तयार करणे, त्याची चाचणी करणे आणि नंतर त्याचे प्रक्षेपण करणे ही एक लांब प्रक्रिया आहे. अशा परिस्थितीत वेळेवर काम पूर्ण करण्यासाठी इस्रोला ते प्राधान्याने पूर्ण करावे लागेल.
अमेरिकेकडे GPS आहे, रशियाकडे GLONASS आहे आणि चीनकडे Beidou प्रणाली आहे, तर भारताला NAVIC ची गरज का आहे असा प्रश्न उपस्थित होतो. NAVIC ही केवळ एक नेव्हिगेशन प्रणाली नाही तर भारताची ताकद आहे. तिच्या मदतीने, सैन्याला क्षेपणास्त्र दिशानिर्देश माहिती, सैनिकांची हालचाल आणि पाळत ठेवणे यासारख्या कामांमध्ये मदत मिळते. याशिवाय, ते आपत्ती व्यवस्थापन, दूरसंचार आणि वाहतुकीत देखील वापरले जाते. जर ही प्रणाली अयशस्वी झाली तर भारताला परदेशी तंत्रज्ञान आणि हेतूंवर अवलंबून राहावे लागेल. युद्ध किंवा संकटाच्या वेळी असे मार्ग बंद केले जाऊ शकतात. तसेच दैनंदिन व्यवहारात देखील GPS मार्फत चुकीचा सिग्नल मिळू शकतो.
