हवामानातील अचानक बदल, कधी थंड वारा, कधी कडक ऊन, अनेक लोकांसाठी डोकेदुखीचे कारण बनू शकते. नॅशनल लायब्ररी ऑफ मेडिसिनमध्ये प्रकाशित झालेल्या एका अभ्यासानुसार, तापमानातील बदलामुळे मायग्रेनचा त्रास वाढू शकतो.

या अभ्यासानुसार, मायग्रेनमुळे होणाऱ्या डोकेदुखीच्या 16.5% प्रकरणांमध्ये अचानक थंडी आणि 9.6% प्रकरणांमध्ये अचानक उष्णता हे कारण ठरले. तापमान-संवेदनशील रुग्णांमध्ये हा परिणाम वाढून 29% पर्यंत पोहोचला.

मायग्रेन ही सामान्य डोकेदुखीपेक्षा वेगळी एक न्यूरोलॉजिकल समस्या आहे, ज्यात डोक्याच्या एका भागात तीव्र वेदना होतात. हे अनेक तास टिकू शकते. काही वेळा ही वेदना इतकी वाढते की त्यामुळे दैनंदिन कामे करणेही कठीण होते.

म्हणून, शारीरिक आरोग्यमध्ये आज आपण मायग्रेनबद्दल बोलणार आहोत. यासोबतच आपण जाणून घेऊया की-

प्रश्न- मायग्रेन म्हणजे नक्की काय?

उत्तर- मायग्रेन एक न्यूरोलॉजिकल डिसऑर्डर आहे. यात तीव्र डोकेदुखीचा अनुभव येतो.

प्रश्न- मायग्रेन का होतो?

उत्तर- मेंदूतील मज्जातंतू पेशी अचानक जास्त सक्रिय झाल्यावर आणि मेंदूतील रसायनांचे संतुलन बिघडल्यावर असे होते.

प्रश्न- अचानक हवामान बदलल्याने मायग्रेन का ट्रिगर होतो?

उत्तर- अचानक हवामान बदलल्यावर हवेचा दाब, तापमान आणि आर्द्रता वेगाने बदलतात. हे बदल मेंदूत असलेल्या बारोरिसेप्टर्सना प्रभावित करतात.

प्रश्न- काही खाण्यापिण्यामुळेही मायग्रेन ट्रिगर होऊ शकतो का?

उत्तर- होय, काही विशिष्ट पदार्थ मायग्रेन ट्रिगर करू शकतात. जर एखाद्याला मायग्रेन असेल आणि तो दारू, चहा किंवा कॉफी पित असेल तर मायग्रेन ट्रिगर होऊ शकतो. सर्व ट्रिगर करणारे पदार्थ ग्राफिक्समध्ये पहा.

प्रश्न- मायग्रेन आणि सामान्य डोकेदुखीमध्ये काय फरक आहे?

उत्तर- सामान्य डोकेदुखी सहसा हलकी किंवा मध्यम स्वरूपाची असते, जी ताण, थकवा किंवा डिहायड्रेशनमुळे होते आणि आराम केल्याने किंवा पाणी प्यायल्याने बरी होते.

प्रश्न- सामान्य डोकेदुखी मायग्रेनमध्ये बदलू शकते का?

उत्तर- साधारण डोकेदुखी थेट मायग्रेनमध्ये बदलत नाही, कारण दोघांची कारणे वेगळी असतात.

सामान्य डोकेदुखी बहुतेक तणाव, अपुरी झोप किंवा डिहायड्रेशनमुळे होते आणि ती सहसा लवकर बरी होते. मायग्रेन ही एक न्यूरोलॉजिकल स्थिती आहे, ज्यामध्ये मेंदूतील नसा आणि रासायनिक सिग्नलिंगमधील बिघाड वेदनांना चालना देतो. परंतु वारंवार होणारा ताण, अनियमित जीवनशैली, स्क्रीन टाइम, कॅफिन किंवा हार्मोनल बदल मायग्रेनची प्रवृत्ती असलेल्या लोकांमध्ये अटॅक सुरू करू शकतात. म्हणजे डोकेदुखी मायग्रेनमध्ये बदलत नाही, परंतु चुकीची जीवनशैली मायग्रेनची शक्यता वाढवू शकते.

प्रश्न- उपाशी किंवा तहानलेले राहिल्यानेही मायग्रेन वाढू शकतो का?

उत्तर- होय, उपाशी किंवा तहानलेले राहिल्याने मायग्रेन वाढू शकतो, कारण शरीरातील साखरेची पातळी आणि हायड्रेशनचा थेट परिणाम मेंदूच्या नसांवर होतो. दीर्घकाळ उपाशी राहिल्याने रक्तातील साखर अचानक कमी होते, ज्यामुळे मेंदूला पुरेशी ऊर्जा मिळत नाही आणि मायग्रेन ट्रिगर होऊ शकतो. त्याचप्रमाणे, कमी पाणी प्यायल्याने डिहायड्रेशन होते, ज्यामुळे रक्ताभिसरणावर परिणाम होतो आणि डोक्यात तीव्र धडधडल्यासारखे दुखणे सुरू होऊ शकते. मायग्रेन असलेल्या लोकांसाठी वेळेवर थोडे थोडे जेवण घेणे आणि दिवसभर पुरेसे पाणी पिणे खूप महत्त्वाचे आहे जेणेकरून अचानक ट्रिगर होऊ नये.

प्रश्न- कोणत्या आरोग्य स्थितींमुळे मायग्रेन वाढू शकतो?

उत्तर- काही आरोग्य स्थिती मायग्रेनला सहज वाढवू शकतात कारण त्यांचा थेट परिणाम मेंदूच्या नसा, हार्मोन्स आणि रक्तप्रवाहावर होतो. उदाहरणार्थ, सायनस इन्फेक्शनमध्ये डोक्यात दाब वाढतो, ज्यामुळे मायग्रेन ट्रिगर होऊ शकतो. थायरॉईडच्या असंतुलनामुळे हार्मोन्स अचानक बदलतात आणि वेदनांची संवेदनशीलता वाढते. उच्च रक्तदाबामुळे (हायपरटेन्शन) मेंदूतील रक्तवाहिन्या तणावाखाली राहतात, ज्यामुळे मायग्रेन तीव्र होऊ शकतो. ॲनिमियामध्ये ऑक्सिजन कमी मिळाल्यास डोकेदुखी वाढते. झोपेशी संबंधित विकार, डिप्रेशन आणि चिंता देखील मायग्रेनला अधिक गंभीर बनवू शकतात.

प्रश्न- कोणते पदार्थ किंवा पेये मायग्रेनला ट्रिगर करतात?

उत्तर- काही विशिष्ट पदार्थ आणि पेये मेंदूच्या नसांना संवेदनशील बनवून मायग्रेनला चालना देऊ शकतात.

कॅफिनयुक्त पदार्थ जसे की कॉफी, एनर्जी ड्रिंक जास्त प्रमाणात सेवन केल्यास किंवा अचानक बंद केल्यास डोकेदुखी वाढवतात. चॉकलेट, चीज, प्रक्रिया केलेले मांस आणि पॅकेटमधील स्नॅक्समध्ये असलेले टायरामाइन आणि नायट्रेट्स नसांना आकुंचित करून मायग्रेन सुरू करू शकतात. खूप गोड, कृत्रिम स्वीटनर आणि जास्त मीठ असलेले अन्न देखील ट्रिगर बनते. अल्कोहोल, विशेषतः रेड वाईन, रक्तप्रवाहात बदल करते आणि तीव्र डोकेदुखीला कारणीभूत ठरू शकते. दीर्घकाळ उपाशी राहणे किंवा खूप मसालेदार अन्न देखील मायग्रेन वाढवते.

प्रश्न- मायग्रेनपासून त्वरित आराम मिळवण्यासाठी कोणते घरगुती उपाय आहेत?

उत्तर- मायग्रेनपासून त्वरित आराम मिळवण्यासाठी काही घरगुती उपाय खूप मदत करू शकतात. कपाळावर आणि मानेवर थंड शेक दिल्याने सूज आणि नसांवरील दाब कमी होतो. शांत, अंधाऱ्या खोलीत १५-२० मिनिटे झोपल्याने मेंदूला आराम मिळतो. हलके पाणी पिणे किंवा इलेक्ट्रोलाइट्स घेणे फायदेशीर आहे, कारण डिहायड्रेशनमुळे मायग्रेन वाढतो. पुदिना किंवा लॅव्हेंडरचे इसेन्शियल ऑइल कपाळावर लावल्याने नसांना आराम मिळतो. आल्याचा चहा मळमळ आणि वेदना दोन्ही कमी करतो. दीर्घ श्वास घेऊन श्वासोच्छ्वास व्यायाम केल्याने तणाव कमी होतो आणि वेदना हळूहळू शांत होतात.

प्रश्न- मायग्रेन पूर्णपणे बरा होऊ शकतो का?

उत्तर- मायग्रेन पूर्णपणे बरा होणे सर्व लोकांमध्ये शक्य नसते, कारण ही एक क्रॉनिक न्यूरोलॉजिकल स्थिती आहे. परंतु योग्य जीवनशैली, ट्रिगर्सची ओळख आणि वेळेवर उपचार केल्यास यावर बऱ्याच अंशी नियंत्रण मिळवता येते. अनेक लोकांमध्ये औषधे, ताण कमी करणे, चांगली झोप, हायड्रेशन आणि नियमित आहारामुळे अटॅक खूप कमी होतात. काही प्रकरणांमध्ये डॉक्टर प्रतिबंधात्मक औषधे देतात, ज्यामुळे मायग्रेन होण्याची वारंवारता बरीच कमी होते. म्हणजे मायग्रेन नेहमीसाठी संपत नाही, परंतु योग्य काळजी घेतल्यास सामान्य जीवन जगणे पूर्णपणे शक्य आहे आणि अटॅक खूप सौम्य होतात.

प्रश्न- मायग्रेन जीवनशैली व्यवस्थापनाने नियंत्रित होऊ शकतो का?

उत्तर- होय, मायग्रेनला जीवनशैली व्यवस्थापनाने बऱ्याच अंशी नियंत्रित केले जाऊ शकते. मायग्रेनमध्ये मेंदूचे मज्जातंतू सिग्नल आणि रक्त प्रवाह संवेदनशील होतात. म्हणून, दररोज एकसारखी दिनचर्या जसे की पुरेशी झोप, वेळेवर जेवण, जास्त साखर आणि जास्त वेळ उपाशी न राहणे, हल्ल्यांची शक्यता कमी करते. पाण्याची कमतरता, ताण आणि जास्त स्क्रीन टाइम मायग्रेन वाढवतात, म्हणून त्यांना नियंत्रित करणे आवश्यक आहे. हलका व्यायाम, ध्यान आणि श्वासोच्छ्वास व्यायाम देखील मज्जासंस्थेला शांत ठेवतात. कॅफिन, प्रक्रिया केलेले अन्न आणि तीव्र प्रकाश यांसारखे ट्रिगर्स ओळखून ते टाळल्यास त्याची वारंवारता बऱ्याच प्रमाणात कमी होते.