41 मिनिटांपूर्वी
- लिंक कॉपी करा
प्रवास करायला कोणाला आवडत नाही? प्रवासाचे नाव ऐकताच आपल्या मनात नवीन ठिकाणे, चविष्ट पदार्थ आणि रोमांचक अनुभवांची चित्रे येऊ लागतात.
मात्र, काही लोकांसाठी प्रवास नेहमीच एक मजेदार अनुभव नसतो, कारण ते घराबाहेर पडताच त्यांचे पोट जणू ‘स्ट्राइक’वर जाते. बद्धकोष्ठता, पोट फुगणे, पेटके आणि अस्वस्थता संपूर्ण प्रवासाचा आनंद हिरावून घेते. ही एक सामान्य समस्या आहे, ज्याला ‘ट्रॅव्हल कॉन्स्टिपेशन’ किंवा ‘व्हॅकेशन कॉन्स्टिपेशन’ असेही म्हणतात.
नॅशनल लायब्ररी ऑफ मेडिसिनमध्ये प्रकाशित झालेल्या एका अहवालानुसार, लांबचा प्रवास करणाऱ्या सुमारे 40–60% प्रवाशांना ‘ट्रॅव्हल डायरिया’च्या समस्येचा सामना करावा लागतो. मात्र, काही आवश्यक खबरदारी घेऊन या समस्येपासून बऱ्याच अंशी बचाव करता येतो.
तर चला, आजच्या कामाच्या बातमी मध्ये आपण ट्रॅव्हल कॉन्स्टिपेशनबद्दल सविस्तर चर्चा करूया. यासोबतच जाणून घेऊया की-
- प्रवासादरम्यान बद्धकोष्ठता का होते?
- यापासून आराम मिळवण्यासाठी काय उपाय आहेत?
तज्ज्ञ: डॉ. अभिनव गुप्ता, सल्लागार, गॅस्ट्रोएंटेरोलॉजी, नारायणा हॉस्पिटल, जयपूर
प्रश्न- प्रवासादरम्यान बद्धकोष्ठता होणे सामान्य आहे का?
उत्तर- गॅस्ट्रोएंटेरोलॉजिस्ट डॉ. अभिनव गुप्ता सांगतात की, प्रवासादरम्यान बद्धकोष्ठता होणे खूप सामान्य आहे. हे सहसा तेव्हा होते, जेव्हा आपली नियमित शौचाची सवय बिघडते आणि आपण 1–2 दिवस वेळेवर शौचास जाऊ शकत नाही. यामुळे शौच कडक होते आणि पोटात गॅस, जडपणा, ब्लोटिंग आणि पेटके येणे यांसारख्या समस्या जाणवू लागतात.
प्रश्न- ट्रॅव्हल कॉन्स्टिपेशन का होते?
उत्तर- प्रवासादरम्यान दिनचर्या बिघडल्याने, खाण्यापिण्याच्या सवयी बदलल्याने, पाणी कमी प्यायल्याने, दीर्घकाळ बसल्याने, झोप पूर्ण न झाल्याने आणि शौचाच्या पद्धतीत बदल झाल्यामुळे आतड्यांची हालचाल मंदावते. यामुळेच अनेक लोकांना प्रवासात बद्धकोष्ठता, पोट फुगणे आणि गॅसचा त्रास होतो. खाली दिलेल्या ग्राफिक्समधून याची मुख्य कारणे समजून घ्या-

प्रश्न- प्रवासातील बद्धकोष्ठतेची लक्षणे काय आहेत?
उत्तर- डॉ. अभिनव गुप्ता सांगतात की, प्रवासातील बद्धकोष्ठता हळूहळू सुरू होते आणि दीर्घकाळात ते संपूर्ण पचनसंस्थेवर परिणाम करते. म्हणून, या लक्षणांकडे दुर्लक्ष करू नका. जसे की-
- पोटात हलके दुखणे किंवा अस्वस्थता.
- सामान्य वेळेवर शौचास न होणे.
- शौचास कडकपणा किंवा कोरडेपणा येणे.
- पोटात जडपणा किंवा भरल्यासारखे वाटणे.
- पोट फुगणे, गॅस किंवा पेटके येणे.
प्रश्न- कोणत्या लोकांना प्रवासात बद्धकोष्ठतेचा धोका जास्त असतो?
उत्तर- ज्या लोकांना आधीपासूनच बद्धकोष्ठता, IBS, थायरॉईड, मधुमेह, निर्जलीकरण (डिहायड्रेशन) किंवा पचनाशी संबंधित समस्या आहेत, त्यांना प्रवासात बद्धकोष्ठतेचा धोका खूप वाढतो. याशिवाय, प्रवासादरम्यान इतर काही लोकांनाही ही समस्या लवकर होते. जसे की-
- जुने: वाढत्या वयानुसार पचनक्रिया मंदावते.
- मुले: त्यांची दिनचर्या लवकर बिघडते आणि ते अनेकदा कमी पाणी पितात.
- गर्भवती महिला: हार्मोनल बदलांमुळे आणि ‘बाथरूम ॲंग्झायटी’मुळे त्या जास्त काळ वॉशरूमला जाऊ शकत नाहीत.
- आधीच आजारी असलेले लोक: नियमित औषधांच्या दुष्परिणामांमुळेही बद्धकोष्ठता होऊ शकते.
प्रश्न- डिहायड्रेशनमुळे बद्धकोष्ठता कशी होते?
उत्तर- डॉ. अभिनव गुप्ता सांगतात की, होय, प्रवासात अनेकदा लोक पाणी कमी आणि चहा, कॉफी व कोल्ड ड्रिंक जास्त पितात. यामुळे शरीरातील फ्लुइड संतुलन बिघडते आणि शौचास कडक होते. यामुळेच प्रवासात बद्धकोष्ठतेची समस्या वाढते.
प्रश्न- प्रवासातील बद्धकोष्ठता टाळण्यासाठी काय करावे?
उत्तर- प्रवासातील बद्धकोष्ठता टाळण्यासाठी पुरेसे पाणी पिणे आणि फायबरयुक्त आहार घेणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे. याशिवाय, तुमची दिनचर्या (खाणे-झोपण्याची वेळ) बिघडणार नाही याची काळजी घ्या. लांबच्या प्रवासात मध्ये-मध्ये थोडे चाला. कॅफिन आणि जंक फूड कमी घ्या आणि वॉशरूमला जास्त वेळ रोखून ठेवू नका. नियमित हालचाल आणि योग्य हायड्रेशन पोटाला सक्रिय ठेवते आणि प्रवासातील बद्धकोष्ठतेपासून वाचवते. याशिवाय, काही इतर गोष्टींचीही काळजी घ्या. हे खाली दिलेल्या ग्राफिकमधून समजून घ्या-

प्रश्न- प्रवासातील बद्धकोष्ठता साधारणपणे किती काळ टिकते?
उत्तर- डॉ. अभिनव गुप्ता सांगतात की, साधारणपणे प्रवासातील बद्धकोष्ठता 1-2 दिवसांत बरी होते. पण जर 3-4 दिवसांपेक्षा जास्त काळ बद्धकोष्ठता राहिली, खूप तीव्र पोटदुखी झाली, उलटी झाली तर त्वरित डॉक्टरांना भेटा.
प्रश्न- सकाळचा नाश्ता बद्धकोष्ठता टाळण्यासाठी कशी मदत करतो?
उत्तर- सकाळचा नाश्ता शरीरातील ‘बॉवेल क्लॉक’ला सक्रिय करतो. विशेषतः फायबरयुक्त नाश्ता (जसे ओट्स, फळे, होल ग्रेन) आतड्यांची हालचाल वाढवतो आणि पोट साफ करण्यास मदत करतो.
प्रश्न- जर ट्रॅव्हल कॉन्स्टिपेशन झाले तर काय करावे?
उत्तर- डॉ. अभिनव गुप्ता सांगतात की, या स्थितीत घाबरण्याची गरज नाही. बहुतेक प्रकरणांमध्ये ही समस्या ओव्हर-द-काउंटर (OTC) औषधांनी बरी होते. सर्वात आधी हायड्रेशन आणि आहारावर लक्ष केंद्रित करा, कारण यामुळे पचनक्रिया वेगाने सुधारते.
प्रश्न- कोणत्या स्थितीत डॉक्टरांचा सल्ला घेणे आवश्यक आहे?
उत्तर- जर बद्धकोष्ठता 4-5 दिवसांपेक्षा जास्त काळ राहिली आणि त्यासोबत तीव्र वेदना, उलट्या, शौचातून रक्त येणे, पोटदुखी किंवा ताप असेल, तर डॉक्टरांचा सल्ला नक्की घ्या.






















