- मराठी बातम्या
- राष्ट्रीय
- पंतप्रधान मोदींनी ‘वंदे मातरम’ला 150 वर्षे पूर्ण केली: त्याला ‘मंत्र आणि संकल्प’ म्हणतात; गाण्याचे 1937 विभाजन
नवी दिल्ली36 मिनिटांपूर्वी
- लिंक कॉपी करा
राष्ट्रगीत ‘वंदे मातरम्’ ला आज, शुक्रवारी १५० वर्षे पूर्ण झाली. पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी शुक्रवारी नवी दिल्लीतील इंदिरा गांधी इनडोअर स्टेडियममध्ये या निमित्ताने आयोजित सभेला संबोधित केले. पंतप्रधान म्हणाले, “वंदे मातरम् हा एक मंत्र, एक स्वप्न, एक संकल्प, एक ऊर्जा आहे. हे गाणे भारत मातेची पूजा आहे.”
पंतप्रधान म्हणाले, “वंदे मातरम ही भारताच्या स्वातंत्र्याची घोषणा होती. ती प्रत्येक युगात प्रासंगिक आहे. १९३७ मध्ये, वंदे मातरमचा एक भाग काढून टाकण्यात आला. त्याचे तुकडे करण्यात आले. वंदे मातरमच्या विभाजनाने देशाच्या फाळणीचे बीज पेरले. ती फूट पाडणारी विचारसरणी आजही देशासाठी एक आव्हान आहे.”
पंतप्रधान म्हणाले, “वंदे मातरमच्या मूळ मजकुरात म्हटले आहे की भारतमाता सरस्वती, लक्ष्मी आणि दुर्गा आहे. जेव्हा शत्रूने दहशतवादाद्वारे भारताच्या सुरक्षिततेवर आणि सन्मानावर हल्ला करण्याचे धाडस केले, तेव्हा संपूर्ण जगाने पाहिले की नवीन भारताला दहशतवादाचा नाश करण्यासाठी दुर्गा कसे व्हायचे हे देखील माहित आहे.”
राष्ट्रगीताच्या १५० व्या वर्धापन दिनानिमित्त पंतप्रधानांनी एक टपाल तिकिट आणि एक नाणे प्रकाशित केले. त्यांनी वर्षभर चालणाऱ्या स्मारकाचे उद्घाटन केले आणि एक वेबसाइट लाँच केली. पंतप्रधानांनी वंदे मातरमच्या सामूहिक गायनातही भाग घेतला.
पंतप्रधानांनी ‘वंदे मातरम्, नाद एकम्, रूपम् अनेकम्’ हा कार्यक्रम पाहिला, जिथे देशभरातील प्रसिद्ध कलाकारांनी हिंदुस्थानी आणि कर्नाटकी गायन शैलीत वंदे मातरम् सादर केले.
पंतप्रधानांच्या भाषणातील महत्त्वाचे मुद्दे –
- पंतप्रधान म्हणाले, “रवींद्रनाथ टागोर एकदा म्हणाले होते की बंकिमचंद्रांचे ‘आनंदमठ’ ही केवळ एक कादंबरी नाही. ती स्वतंत्र भारताचे स्वप्न आहे. बंकिमबाबूंनी लिहिलेल्या प्रत्येक शब्दाचा खोल अर्थ आहे. हे गाणे गुलामगिरीच्या काळात रचले गेले होते, परंतु ते त्या काळापुरते मर्यादित नाही. वंदे मातरम प्रत्येक युगात प्रासंगिक आहे.”
- पंतप्रधान म्हणाले, “१८७५ मध्ये जेव्हा बंकिमचंद्रांनी बंगदर्शनमध्ये वंदे मातरम प्रकाशित केले तेव्हा काही लोकांना ते फक्त एक गाणे वाटले. तथापि, हळूहळू, वंदे मातरम हे भारताच्या स्वातंत्र्यासाठी लढणाऱ्या लाखो लोकांचा आवाज बनले. प्रत्येक भारतीयाच्या भावनांना अनुलक्षून जाणारा आवाज.”
- मोदी म्हणाले, “आज, आपण आपल्या राष्ट्रीय गाण्याची १५० वर्षे साजरी करत असताना, ही आपल्या देशाच्या महान वीरांना श्रद्धांजली आहे. फाशी देताना वंदे मातरमचा जयजयकार करणाऱ्या, वंदे मातरमचा जयजयकार करताना फटके सहन करणाऱ्या लाखो शहीदांना सलाम.”
- मोदी म्हणाले, “वंदे मातरम हा एक शब्द, एक मंत्र, एक ऊर्जा, एक संकल्प आहे. वंदे मातरम आपल्याला इतिहासात मागे घेऊन जातो. ते आपल्याला आपल्या भविष्यासाठी नवीन धैर्य देते, की असा कोणताही संकल्प नाही जो साध्य करता येत नाही, असे कोणतेही ध्येय नाही जे आपण भारतीय साध्य करू शकत नाही.”
हा कार्यक्रम देशात एक वर्षासाठी चालेल
वंदे मातरमच्या १५० व्या वर्धापन दिनानिमित्त देशभरात ७ नोव्हेंबर २०२५ ते ७ नोव्हेंबर २०२६ या कालावधीत कार्यक्रम होईल. दिल्लीतील इंदिरा गांधी इनडोअर स्टेडियममधील मुख्य कार्यक्रमाव्यतिरिक्त, देशभरातील सार्वजनिक ठिकाणी सकाळी १० वाजता लोक एकत्रितपणे वंदे मातरम हे गाणे गातील.
भारताचे राष्ट्रगीत, वंदे मातरम, ७ नोव्हेंबर १८७५ रोजी अक्षय नवमीच्या शुभ मुहूर्तावर बंकिमचंद्र चॅटर्जी यांनी लिहिले होते. ते प्रथम त्यांच्या ‘आनंदमठ’ या कादंबरीचा भाग म्हणून त्यांच्या ‘बंगदर्शन’ मासिकात प्रकाशित झाले होते.
वंदे मातरम राष्ट्रगीत होण्याची कहाणी…
७ नोव्हेंबर १८७५ रोजी बंकिमचंद्र चॅटर्जी यांनी बंगदर्शन या साहित्यिक मासिकात पहिल्यांदा वंदे मातरम प्रकाशित केले. १८९६ मध्ये, रवींद्रनाथ टागोर यांनी भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसच्या अधिवेशनात व्यासपीठावर वंदे मातरम गायले. राष्ट्रीय स्तरावर सार्वजनिकरित्या हे गाणे गायले जाण्याची ही पहिलीच वेळ होती. मेळाव्यात उपस्थित असलेल्या हजारो लोकांना अश्रू अनावर झाले.
वंदे मातरम गाणाऱ्या मुलांना ५ रुपये दंड
१९०५ मध्ये, बंगालच्या फाळणीविरुद्ध वंदे मातरम हे एक जोरदार घोषणाबाजी बनले. रंगपूरमधील एका शाळेत मुलांनी हे गाणे गायले तेव्हा ब्रिटिश अधिकाऱ्यांनी २०० विद्यार्थ्यांना फक्त वंदे मातरम म्हटल्याबद्दल प्रत्येकी पाच रुपये दंड ठोठावला.
ब्रिटीश सरकारने अनेक शाळांमध्ये वंदे मातरम् गाण्यावर बंदी घातली. त्यावेळी विद्यार्थ्यांनी वर्ग सोडले, मिरवणुका काढल्या आणि गाणे गात राहिले. अनेक ठिकाणी त्यांना पोलिसांनी मारहाण केली आणि तुरुंगात टाकले.
१७ ऑगस्ट १९०९ रोजी इंग्लंडमध्ये मदनलाल धिंग्रा यांना फाशी देण्यात आली तेव्हा त्यांचे शेवटचे शब्द वंदे मातरम् होते.
संविधान सभेत वंदे मातरमला राष्ट्रगीत घोषित करण्यात आले
भारताला स्वातंत्र्य मिळाल्यानंतर, संविधान सभेला राष्ट्रगीताचा निर्णय घ्यावा लागला. २४ जानेवारी १९५० रोजी संविधान सभेचे अध्यक्ष डॉ. राजेंद्र प्रसाद यांनी सांगितले की, वंदे मातरम या गाण्याने भारताच्या स्वातंत्र्यलढ्यात ऐतिहासिक भूमिका बजावली आहे. त्याला जन गण मन या राष्ट्रगीताला समान आदर आणि दर्जा दिला जाईल. यासह, वंदे मातरमला भारताचे राष्ट्रगीत घोषित करण्यात आले.
