११ जून रोजी ओडिशातील जगन्नाथ पुरी येथे स्नान पौर्णिमा साजरी केली जाईल. या दिवशी भगवान जगन्नाथ त्यांचे भाऊ बलभद्र आणि बहीण सुभद्रा यांच्यासह श्री मंदिरात भक्तांसमोर स्नान करतात. वर्षभरात फक्त याच दिवशी भगवान जगन्नाथांना मंदिरात बांधलेल्या सोन्याच्या विहिरीच्या पाण्याने स्नान घातले जाते, म्हणूनच याला स्नान पौर्णिमा म्हणतात.

स्नान केल्यानंतर, भगवान आजारी पडतात आणि १५ दिवस कोणासमोरही येत नाहीत. १६ व्या दिवशी, ते नवयौवन शृंगारात प्रकट होतात. दुसऱ्या दिवशी ते रथयात्रेला निघतात. ते गुंडीचा मंदिरात त्यांच्या मावशीच्या घरी जातात.

जेव्हा भगवान आजारी असतात तेव्हा भक्त २७ किमी अंतरावर असलेल्या अलारनाथ मंदिरात दर्शन घेऊ शकतात. असे मानले जाते की या दिवसांत अलारनाथ मंदिरात दर्शन केल्याने भगवान जगन्नाथाच्या दर्शनासारखेच पुण्य मिळते. अलारनाथ हे भगवान जगन्नाथाचे भक्त होते.

आरशांमध्ये दिसणाऱ्या भगवानांच्या प्रतिमेला स्नान मंदिराचे पुजारी सांगतात की भगवानांना वर्षभर गर्भगृहात स्नान घालले जाते, परंतु प्रक्रिया वेगळी आहे. यामध्ये, भगवानांच्या मूर्तीसमोर मोठे आरसे ठेवले जातात. नंतर त्या आरशांमध्ये दिसणाऱ्या भगवानांच्या चित्रावर हळूहळू पाणी ओतले जाते. अशा प्रकारे भगवानांना स्नान घालण्याची दोन कारणे आहेत.

प्रथम, देवतेची मूर्ती लाकडापासून बनवलेली असते आणि त्यावर पवित्र रंग असतात. जर त्यावर दररोज पाणी टाकले तर मूर्ती खराब होते.

दुसऱ्या कारणामागील श्रद्धा अशी आहे की भगवान खूप नाजूक आहेत आणि जर त्यांना दररोज आंघोळ घातली तर ते आजारी पडू शकतात.

या कारणास्तव, वर्षातून एकदा, ज्येष्ठ महिन्याच्या पौर्णिमेला, जी रथयात्रेच्या १६ दिवस आधी येते, भगवानांच्या मूर्ती मंदिरातून बाहेर काढल्या जातात. याला स्नान यात्रा म्हणतात. मंदिराच्या अंगणात एक स्टेज तयार केला जाईल. याला स्नान मंडप म्हणतात. या मंडपात भगवान विराजमान असतील.

बुधवार, ११ जून रोजी सकाळी देखरेख करणाऱ्या सेवादाराच्या उपस्थितीत मंदिरातील सुवर्ण विहीर उघडली जाईल. स्नानविधीची सुरुवात वैदिक मंत्रांनी होईल. भगवान जगन्नाथ, त्यांचे भाऊ बलभद्र, सुभद्रा आणि सुदर्शन यांना सुवर्ण विहिरीच्या पाण्याने १०८ सोन्याच्या भांड्यांचा वापर करून स्नान घालण्यात येईल.

कस्तुरी, केशर आणि इतर औषधांनी स्नान स्नानासाठी १०८ सोन्याचे भांडे पाण्याने भरलेले असतात. त्यात कस्तुरी, केशर, चंदन आणि अनेक प्रकारची औषधे घालतात. स्नान मंडपात देवतांना तीन मोठ्या स्टूलवर बसवले जाईल. देवतांच्या लाकडी शरीराचे पाण्यापासून संरक्षण व्हावे म्हणून अनेक प्रकारचे सुती कपडे देवतांना गुंडाळले जातील. त्यानंतर भगवान जगन्नाथ यांना ३५ भांड्यांनी, बलभद्रजींना ३३ भांड्यांनी, सुभद्राजींना २२ भांड्यांनी आणि उर्वरित १८ भांडी सुदर्शनजींना अर्पण केली जातील.

श्रद्धा: सोन्याच्या विटांनी बनलेली विहीर, त्यात सर्व तीर्थस्थळांचे पाणी ही ४-५ फूट रुंदीची चौकोनी विहीर आहे. ही विहीर जगन्नाथ मंदिराच्या प्रांगणात, देवी शीतला आणि तिच्या वाहन सिंहाच्या मूर्तीच्या मध्यभागी बांधली आहे. पांड्य राजा इंद्रद्युम्नने खालच्या भिंतींवर सोन्याच्या विटा बसवल्या होत्या. मंदिराचे पुजारी म्हणतात की या विहिरीत अनेक तीर्थस्थळांचे पाणी आहे. सिमेंट-लोखंडापासून बनवलेले त्याचे झाकण सुमारे १.५ ते २ टन वजनाचे असते, जे १२ ते १५ नोकर काढतात. जेव्हा जेव्हा विहीर उघडली जाते तेव्हा त्यात सोन्याच्या विटा दिसतात. झाकणामध्ये एक छिद्र असते ज्यातून भाविक त्यात सोन्याच्या वस्तू टाकतात.

अनवसर पूजेचे १५ दिवस: भगवान जगन्नाथ ११ ते २५ जून पर्यंत आजारी राहतील

परंपरेनुसार, देवस्नानानंतर भगवान जगन्नाथांना ताप येतो, म्हणून ते ११ ते २५ जूनपर्यंत कोणालाही दर्शन देणार नाहीत. जेव्हा ते आजारी असतात तेव्हा भगवानांना मुख्य सिंहासनावर बसवले जात नाही तर मंदिरातच बांबूच्या लाकडापासून बनवलेल्या खोलीत ठेवले जाते. १५ दिवसांसाठी, ५६ भोगांऐवजी, औषधी वस्तू, दूध, मध इत्यादी अर्पण केले जातात. याला भगवानाची अनवसर पूजा म्हणतात.