उच्च रक्तदाब ही आजची सर्वात सामान्य आरोग्य समस्या आहे. बीपी वाढल्यावर लोक डॉक्टरांकडे जातात आणि सुचवलेली औषधे घेतात. यामुळे रक्तदाब बऱ्याच अंशी नियंत्रणात येतो आणि मशीनमध्ये आकडे योग्य दिसू लागतात. पण प्रश्न असा आहे की, फक्त आकडे नियंत्रणात येणे पुरेसे आहे का? अमेरिकन हृदयरोगतज्ज्ञ डॉ. जॅक वुल्फसन यांच्या मते, बीपीची औषधे फक्त रीडिंग कमी करतात, रोगाचे खरे कारण ठीक करत नाहीत. उच्च बीपी हे शरीराचे एक अलार्म आहे, जे सांगते की आत काहीतरी गडबड सुरू आहे. हे सततचा ताण, झोपेची कमतरता, पोटावरील चरबी, इन्सुलिन रेझिस्टन्स किंवा मज्जातंतूंच्या समस्यांचे लक्षण असू शकते. म्हणून ‘फिजिकल हेल्थ’ मध्ये आपण बीपी वाढण्याचे खरे कारण काय आहे हे समजून घेऊ. तसेच जाणून घेऊया की- प्रश्न- रक्तदाब म्हणजे काय? उत्तर- आपल्या शरीरातील प्रत्येक अवयवाला काम करण्यासाठी रक्ताची गरज असते. यासाठी हे आवश्यक आहे की रक्त संपूर्ण शरीरातील नसांमध्ये सतत वाहत राहावे. या प्रक्रियेसाठी हृदय सतत पंप करते. जेव्हा हृदय पंप करते, तेव्हा रक्तप्रवाहामुळे नसांच्या भिंतींवर दाब पडतो. रक्तप्रवाहामुळे पडणाऱ्या याच दाबाला रक्तदाब (ब्लड प्रेशर) म्हणतात. हा दाब दोन संख्यांमध्ये मोजला जातो, सिस्टोलिक आणि डायस्टोलिक दाब- प्रश्न- रक्तदाब वाढणे धोकादायक का आहे? उत्तर- जास्त दाब रक्तवाहिन्यांच्या भिंतींना हळूहळू नुकसान पोहोचवतो. यामुळे हृदयाला रक्त पंप करण्यासाठी जास्त मेहनत करावी लागते. दीर्घकाळ उच्च रक्तदाब राहिल्यास हृदयविकाराचा झटका, स्ट्रोक, मूत्रपिंड निकामी होणे आणि डोळ्यांची दृष्टी कमी होण्याचा धोका वाढतो. याची सर्वात मोठी समस्या अशी आहे की, अनेकदा याची लक्षणे दिसत नाहीत, परंतु आतून शरीराला नुकसान होत राहते. प्रश्न- रक्तदाब वाढण्याचे खरे कारण काय आहे? उत्तर- मुख्यतः या कारणांमुळे रक्तदाब वाढतो- प्रश्न- फक्त औषधांनीच बीपी पूर्णपणे नियंत्रित करता येते का? उत्तर- रक्तदाब नियंत्रित करण्यासाठी नेहमीच औषधे घ्यावी लागतील असे नाही. जर रक्तदाब खूप जास्त नसेल आणि उच्च रक्तदाबाची (हायपरटेन्शन) स्थिती निर्माण झाली नसेल, तर जीवनशैलीत बदल करून तो नियंत्रित केला जाऊ शकतो. जर रक्तदाब दीर्घकाळ वाढलेला राहिला, तर डॉक्टरांच्या सल्ल्याने औषधे घेणे आवश्यक आहे. प्रश्न- बीपी वाढल्यावर डॉक्टरांकडे गेला असाल तर कोणते प्रश्न विचारावे? उत्तर- रक्तदाब वाढल्यावर डॉक्टरांना हे 15 प्रश्न नक्की विचारा. प्रश्न- दीर्घकाळचा ताण (क्रॉनिक स्ट्रेस) आणि झोपेची कमतरता याचा बीपीवर काय परिणाम होतो? उत्तर- दीर्घकाळचा ताण म्हणजे बराच काळ टिकणारा ताण शरीरातील स्ट्रेस हार्मोन्स, जसे की कॉर्टिसोल आणि ॲड्रेनलिन वाढवतो. हे हार्मोन्स रक्तवाहिन्या आकुंचन पावतात, ज्यामुळे रक्तदाब वाढतो. तर, झोपेच्या कमतरतेमुळे शरीराला रिकव्हरीसाठी वेळ मिळत नाही. रात्रीच्या झोपेत बीपी नैसर्गिकरित्या कमी होतो, परंतु जेव्हा झोप पूर्ण होत नाही, तेव्हा बीपी सतत जास्त राहतो. सतत खराब झोप आणि ताणामुळे हृदयविकाराचा झटका आणि स्ट्रोकचा धोका वाढतो. प्रश्न- पोटावरील चरबी (बेली फॅट) आणि इन्सुलिन रेझिस्टन्स याचा बीपीशी काय संबंध आहे? उत्तर- पोटाभोवती जमा झालेली चरबी म्हणजेच बेली फॅट फक्त वजनच वाढवत नाही, तर हार्मोनल असंतुलन देखील निर्माण करते. यामुळे इन्सुलिन रेझिस्टन्स वाढतो, म्हणजे शरीर इन्सुलिनचा योग्य वापर करू शकत नाही. यामुळे रक्तवाहिन्या कडक होऊ लागतात आणि त्यांना सूज येते. यामुळे रक्तप्रवाहात अडथळा निर्माण होतो आणि बीपी वाढू लागतो. याच कारणामुळे लठ्ठपणा, मधुमेह आणि उच्च रक्तदाबाची समस्या अनेकदा एकाच वेळी दिसून येते. प्रश्न- जास्त मीठ खाल्ल्याने बीपी का वाढतो? उत्तर- मिठात असलेल्या सोडिअममुळे शरीरात पाणी साठून राहण्याचे प्रमाण वाढते. यामुळे शरीरातील रक्ताचे प्रमाण वाढते आणि नसांवर दाब वाढतो. यामुळे रक्तदाब वाढतो. जास्त सोडिअम रक्तवाहिन्यांना कडक बनवते, ज्यामुळे त्यांची लवचिकता कमी होते. म्हणून पॅकेज्ड फूड, लोणचे, नमकीन आणि फास्ट फूडमध्ये मीठ जास्त असते, जे रक्तदाब हळूहळू वाढवते. प्रश्न- कोणत्या परिस्थितीत रक्तदाबाची औषधे न घेणे धोकादायक ठरू शकते? उत्तर- जर एखाद्या व्यक्तीचा रक्तदाब सतत जास्त असेल किंवा त्याला आधीपासून हृदयविकार, स्ट्रोक, किडनीचा आजार किंवा मधुमेह असेल, तर औषधे न घेणे धोकादायक ठरू शकते. अशा परिस्थितीत फक्त जीवनशैली सुधारणे पुरेसे नसते. औषध सोडल्याने अचानक रक्तदाब वाढू शकतो. यामुळे हृदयविकाराचा झटका, ब्रेन हॅमरेज किंवा किडनी निकामी होण्याचा धोका असतो. डॉक्टरांच्या सल्ल्याशिवाय रक्तदाबाची औषधे बंद करणे धोकादायक ठरू शकते. प्रश्न- कोणत्या लोकांचा रक्तदाब जीवनशैली सुधारल्याने नियंत्रित होऊ शकतो? उत्तर- ज्या लोकांचा बीपी सुरुवातीच्या टप्प्यात आहे, त्यांचा बीपी जीवनशैलीत सुधारणा करून नियंत्रित केला जाऊ शकतो. ग्राफिकमध्ये पाहा, औषधांशिवाय बीपी कसा नियंत्रित करावा- प्रश्न- बीपीच्या औषधांसोबत योग्य आहार आणि व्यायाम का आवश्यक आहे? उत्तर- औषधे रक्तदाब नियंत्रित करतात, पण त्याचे मूळ कारण दूर करत नाहीत. चुकीचा आहार, लठ्ठपणा, ताण आणि बैठी जीवनशैली ही बीपीची खरी कारणे आहेत. निरोगी आहार आणि नियमित व्यायामामुळे या समस्या दूर होऊ शकतात. आहार आणि व्यायामाचे सर्व फायदे ग्राफिकमध्ये पाहा- प्रश्न- एकदा बीपीची औषधे सुरू केल्यावर ती आयुष्यभर घ्यावी लागतात का? उत्तर- प्रत्येक रुग्णासाठी हे आवश्यक नाही. काही लोकांमध्ये बीपी तात्पुरत्या कारणांमुळे वाढते, जसे की लठ्ठपणा, ताण किंवा खराब जीवनशैली. जर त्यांनी जीवनशैलीत मोठे बदल केले, तर डॉक्टर औषधे कमी करू शकतात किंवा बंद देखील करू शकतात. परंतु ज्यांचे बीपी दीर्घकाळापासून जास्त आहे किंवा ज्यांचे कारण आनुवंशिक आहे, त्यांना दीर्घकाळ औषधे घ्यावी लागू शकतात. तथापि, हा निर्णय नेहमी डॉक्टरांच्या सल्ल्यानंतरच घ्या.
Source link
