रस्ते वाहतूक मंत्रालयाने इलेक्ट्रिक वाहन (EV) बॅटऱ्यांची ओळख आणि त्यांच्या ट्रॅकिंगसाठी एक नवीन प्रणाली तयार केली आहे. सरकारने प्रस्ताव दिला आहे की देशातील प्रत्येक EV बॅटरीला स्वतःचा एक युनिक ओळख क्रमांक असेल, ज्याला ‘बॅटरी पॅक आधार क्रमांक’ (BPAN) असे म्हटले जाईल.

हा क्रमांक 21 अंकी असेल, ज्यामुळे बॅटरीच्या निर्मितीपासून ते खराब होईपर्यंत किंवा रिसायकल होईपर्यंतची संपूर्ण माहिती एका क्लिकवर उपलब्ध होईल.

बॅटरीवर 21 अंकी युनिक क्रमांक अनिवार्य असेल

मंत्रालयाने जारी केलेल्या मसुदा मार्गदर्शक तत्त्वांनुसार, बॅटरी उत्पादक कंपन्या आणि आयातदारांसाठी हे अनिवार्य असेल की त्यांनी प्रत्येक बॅटरी पॅकला 21-अक्षरी BPAN नियुक्त करावा.

हा नियम केवळ बाजारात विकल्या जाणाऱ्या बॅटऱ्यांवरच नाही, तर कंपन्यांच्या स्वतःच्या वापरासाठी बनवलेल्या बॅटऱ्यांवरही लागू होईल.

बॅटरीवर अशा ठिकाणी क्रमांक लावला जाईल, जिथून तो मिटवता येणार नाही

रिसायकल झाल्यावर नवीन BPAN नंबर मिळेल

या प्रणालीचे सर्वात मोठे वैशिष्ट्य म्हणजे ती बॅटरीच्या संपूर्ण लाइफ सायकलवर लक्ष ठेवेल. यामध्ये कच्च्या मालाचे उत्खनन, उत्पादन, वापर आणि शेवटी रिसायकलिंगची माहिती साठवली जाईल.

जर एखाद्या बॅटरीचे रिसायकलिंग केले जाते किंवा ती दुसऱ्या कामासाठी पुन्हा तयार केली जाते, तर तिला एक नवीन BPAN क्रमांक जारी केला जाईल. यामुळे जुन्या आणि नवीन बॅटरीमध्ये पारदर्शकता राहील.

2kWh पेक्षा जास्त क्षमतेच्या औद्योगिक बॅटऱ्यांवरही नियम

भारतात लिथियम-आयन बॅटरीच्या एकूण मागणीपैकी 80% ते 90% हिस्सा EV (इलेक्ट्रिक वाहन) क्षेत्रातून येतो. त्यामुळे सरकारने सुरुवातीच्या टप्प्यात EV बॅटऱ्यांना प्राधान्य देण्याचा निर्णय घेतला आहे.

तथापि, मार्गदर्शक तत्त्वांमध्ये असेही सुचवले आहे की 2 kWh पेक्षा जास्त क्षमतेच्या औद्योगिक बॅटऱ्यांवरही हा नियम लागू केला जावा.

AIS समिती मानके निश्चित करेल

BPAN फ्रेमवर्क लागू करण्यासाठी ऑटोमोटिव्ह इंडस्ट्री स्टँडर्ड (AIS) मार्गाचे पालन केले जाईल. यासाठी एक समिती स्थापन केली जाईल. ज्यात बॅटरी उत्पादक, कार कंपन्या, रिसायकलर्स आणि सरकारी एजन्सीचे प्रतिनिधी समाविष्ट असतील. ही समिती तांत्रिक बारकावे आणि नियमांची एकसमान अंमलबजावणी करण्यावर काम करेल.

बॅटरीचे ‘सेकंड लाइफ’ काय आहे?

जेव्हा EV ची बॅटरी 70-80% क्षमतेवर येते, तेव्हा ती कार चालवण्यासाठी योग्य राहत नाही. पण ती घरांमध्ये इन्व्हर्टर किंवा सौर ऊर्जा साठवण्यासाठी वापरली जाऊ शकते. BPAN मुळे हे कळेल की कोणती बॅटरी आता कारमधून काढून इतर कामांसाठी वापरली जाऊ शकते.