जूनच्या शेवटच्या आठवड्यात दोन मोठे व्रत येतील. 25 जून, गुरुवारी निर्जला एकादशी आणि 29 जून, सोमवारी वटपौर्णिमा व्रत केले जाईल. हे दोन्ही व्रत उष्णता, पाणी, दान, संयम, झाडे आणि कुटुंबाच्या सुख-समृद्धीशी संबंधित आहेत. निर्जला एकादशीला सर्वात कठीण एकादशी व्रतांपैकी एक मानले जाते. या व्रतात अन्नासोबत पाणीही घेतले जात नाही. म्हणूनच याला पाण्याचे महत्त्व समजावणारे व्रत असेही म्हणतात. दुसरीकडे, वटपौर्णिमा व्रतात सुवासिनी स्त्रिया वडाच्या झाडाची पूजा करतात आणि कुटुंबाच्या दीर्घायुष्यासाठी, सुख-शांतीसाठी आणि सौभाग्यासाठी प्रार्थना करतात. या दोन्ही व्रतांमध्ये पूजेसोबत दान आणि सेवेलाही महत्त्व आहे. उन्हाळ्याच्या दिवसांत वाटसरूंना पाणी पाजणे, पाणपोई लावणे, मातीचा माठ ठेवणे, छत्री, पंखा, सत्तू, फळे आणि थंड वस्तूंचे दान करणे शुभ मानले जाते. निर्जला एकादशी पाण्याची गरज समजावते आणि वटपौर्णिमा झाडांची सावली व निसर्गाचे महत्त्व आठवण करून देते. एका व्रतात पाण्याचा त्याग, दुसऱ्यामध्ये सावली देणाऱ्या झाडाची पूजा 25 जून, गुरुवार: वर्षातील कठीण एकादशींपैकी एक मानली जाते निर्जला एकादशी ज्येष्ठ शुक्ल एकादशीला निर्जला एकादशी व्रत केले जाईल. या व्रतामध्ये सूर्योदयापासून दुसऱ्या दिवशी द्वादशीपर्यंत अन्न आणि पाण्याचा त्याग केला जातो. दिवसभर भगवान विष्णूची पूजा केली जाते. विष्णूंना पिवळी फुले, तुळस, फळे आणि मिठाई अर्पण केली जाते. श्रद्धालु ‘ॐ नमो भगवते वासुदेवाय’ मंत्राचा जप करतात.
ब्रह्मवैवर्त पुराणानुसार या व्रताची कथा भीमसेन आणि वेदव्यासांशी संबंधित आहे. कथेनुसार, भीमसेनाने महर्षी व्यासांना सांगितले की ते उपाशी राहू शकत नाहीत, त्यामुळे दर महिन्याला येणाऱ्या एकादशीचे व्रत करणे त्यांच्यासाठी कठीण आहे. तेव्हा व्यासजींनी त्यांना ज्येष्ठ शुक्ल एकादशीचे निर्जला व्रत करण्याचा सल्ला दिला.
या व्रताला भीमसेनी एकादशी आणि पांडव एकादशी असेही म्हणतात. या दिवशी पाण्याने भरलेला माठ, हाताचा पंखा, छत्री, चप्पल, सत्तू आणि फळे दान करण्याची परंपरा आहे. मंदिरांमध्ये भगवान विष्णूची विशेष पूजा केली जाते. घरांमध्येही भाविक व्रत करतात आणि पूजा-अर्चा करतात. पाण्याचे महत्त्व पटवून देणारे निर्जला एकादशी व्रत
निर्जला एकादशी व्रत सांगते की स्वतः संयम पाळावा आणि दुसऱ्यांची तहान भागवावी. हा पाण्याचे महत्त्व समजावून सांगणारा सण देखील आहे. व्रत करणारे स्वतः पाणी त्यागून व्रत करतात आणि इतरांना पाणी पाजणे, पाणपोई लावणे आणि पाण्याने भरलेला माठ दान करण्याचा संकल्प घेतात.
उन्हाळ्याच्या दिवसांत रस्त्यावर, मंदिरात, बस स्टँडवर, दुकानाच्या किंवा घराबाहेर पाण्याची व्यवस्था करणे हे सेवेचे काम मानले जाते. या दिवशी पक्ष्यांसाठी पाणी ठेवणे, वाटसरूंना थंड पाणी पाजणे आणि गरजू लोकांना सत्तू-फळे देणे देखील शुभ मानले जाते. २९ जून, सोमवार: वटपौर्णिमेला महिला वडाच्या झाडाची पूजा करतील
ज्येष्ठ पौर्णिमेला वटपौर्णिमा व्रत केले जाईल. या दिवशी सुवासिनी महिला वडाच्या झाडाची पूजा करतात. महाराष्ट्र, गुजरात आणि दक्षिण भारतातील अनेक भागांमध्ये ज्येष्ठ पौर्णिमेला वटपौर्णिमा व्रत करण्याची परंपरा आहे. उत्तर भारतात वटसावित्री व्रत ज्येष्ठ अमावस्येला अधिक प्रचलित आहे.
सावित्री-सत्यवानाची कथा महाभारताच्या वनपर्वात आढळते. कथेनुसार, सत्यवानाच्या मृत्यूची वेळ जवळ आल्यावर सावित्रीने धैर्य, बुद्धी आणि दृढनिश्चयाने यमराजाकडून आपल्या पतीचे प्राण परत मिळवले होते. याच कारणामुळे हे व्रत पतीच्या दीर्घायुष्यासाठी, कुटुंबाच्या सुख-समृद्धीसाठी आणि सौभाग्यासाठी केले जाते. वटपौर्णिमेला महिला व्रत करतात. नवीन वस्त्र परिधान करून वडाच्या झाडाची पूजा करतात. पूजेमध्ये पाणी, रोळी, अक्षता, फुले, कच्चा सूत, भिजवलेले हरभरे, फळे आणि सौभाग्य सामग्री अर्पण केली जाते. त्यानंतर वडाच्या झाडाभोवती सूत गुंडाळून परिक्रमा केली जाते आणि सावित्री-सत्यवानाची कथा ऐकली जाते. झाडे वाचतील तर जीवन वाचेल, म्हणून वडाची पूजा
वटपौर्णिमा व्रताचा संबंध कुटुंब आणि सौभाग्यासोबत निसर्गाशीही आहे. वडाचे झाड दीर्घकाळ जिवंत राहते आणि दाट सावली देते. उन्हाळ्याच्या दिवसांत झाडांची सावली माणसांना, पशु-पक्ष्यांना दिलासा देते. या व्रताचा संदेश आहे की झाडे वाचवणे, रोपे लावणे आणि त्यांची काळजी घेणे हे देखील धर्माचा भाग आहे. घर, मंदिर किंवा सार्वजनिक ठिकाणी रोपे लावणे आणि पक्ष्यांसाठी पाणी ठेवणे या हंगामात खूप महत्त्वाचे मानले जाते.
Source link
