हिंदू धर्मात भगवान शंकराची उपासना अत्यंत पवित्र आणि फलदायी मानली जाते. विशेषतः द्वादश ज्योतिर्लिंगे ही शिवाच्या साक्षात स्वरूपाची प्रतीके आहेत. भारतभर पसरलेल्या या बारा ज्योतिर्लिंगांचे दर्शन आणि नामस्मरण केल्याने भक्तांचे अनेक दोष, संकटे आणि पापे दूर होतात, असे मानले जाते. याच श्रद्धेवर आधारित आहे द्वादश ज्योतिर्लिंग स्तोत्र. अवघ्या बारा ओळींच्या या स्तोत्राचे नियमित पठण केल्यास साता जन्मांची पापे नष्ट होतात, असा धार्मिक विश्वास आहे.
द्वादश ज्योतिर्लिंग स्तोत्राचे महत्त्व
द्वादश ज्योतिर्लिंग स्तोत्रात भगवान शिवाच्या बारा ज्योतिर्लिंगांची नावे आणि त्यांचे माहात्म्य सांगितले आहे. हे स्तोत्र अत्यंत सोप्या संस्कृत भाषेत असून भावपूर्ण आहे. या स्तोत्रात सोमनाथ, मल्लिकार्जुन, महाकाल, ओंकारेश्वर, केदारनाथ, काशी विश्वनाथ यांसह सर्व बारा ज्योतिर्लिंगांचे स्मरण केले जाते.
साता जन्मांची पापे कशी नष्ट होतात?
धार्मिक मान्यतेनुसार, मनुष्य unknowingly अनेक पापे करतो. या पापांचे संस्कार अनेक जन्मांपर्यंत टिकून राहतात. द्वादश ज्योतिर्लिंग स्तोत्र हे शिवभक्तीचे सार मानले जाते. या स्तोत्रातील प्रत्येक ओळ शिवाच्या दिव्य शक्तीशी जोडलेली आहे. नियमित पठणामुळे मन, वाणी आणि कर्म शुद्ध होतात. त्यामुळे साता जन्मांची पापे नष्ट होतात आणि मोक्षमार्ग सुलभ होतो, असा विश्वास आहे. तुम्ही सुरुवातीला लघु स्त्रोताचेसुद्धा पठण करु शकता.
कोण करू शकतो पठण?
हे स्तोत्र कोणताही भक्त करू शकतो. स्त्री–पुरुष, लहान–मोठे यावर कोणतेही बंधन नाही. श्रद्धा आणि विश्वास हेच मुख्य आहेत. ज्यांना ज्योतिर्लिंगांचे प्रत्यक्ष दर्शन घेणे शक्य नाही, त्यांनी घरी बसून या स्तोत्राचे पठण केल्यासही तितकेच पुण्य मिळते, असे सांगितले जाते.
द्वादश ज्योतिर्लिंग गीत
लघू स्तोत्रम्
सौराष्ट्रात मल्लिकार्जुनाच्या श्रीशैलेतील सोमनाधंच.
उज्जैनमध्ये, तू महान काळ आहेस, ओंकारा, ओंकारा, मालश्वरा.
भीम आणि भगवान शिव पुर्ली, वैद्य आणि झाकिनी.
दारुकाच्या जंगलात राम आणि नागेशाचा पूल बांधला
वाराणसीमध्ये, विश्वेश, त्र्यंबका, गौतम नदीच्या तीरावर.
हिमालयात मोठ्या संख्येने द्वेष ठेवला पाहिजे.
या ज्योतिर्लिंगांचे संध्याकाळ व सकाळी पाठ करावे.
सात जन्मात केलेले पाप स्मरणाने नष्ट होते.
संपूर्ण स्तोत्रम्
सौराष्ट्र देशात, सविस्तर अतिराम्य मध्ये, चंद्र प्रकाशमय चंद्राच्या रूपात आहे.
मी चंद्राच्या परमेश्वराचा आश्रय घेतो, जो त्याच्या भक्तांना देण्यासाठी त्याच्या कृपेने उतरला आहे. १ ॥
श्रीशैलाच्या शिखरावर, उरलेल्या पर्वतशिखरांवरही नेहमी वसंत ऋतू असतो.
भूतकाळातील भौतिक अस्तित्वाच्या महासागरांचा सेतू असलेल्या अर्जुनाला मी नमस्कार करतो. २ ॥
अवंतिकेत सांगितलेले अवतार सद्गुरुंना मुक्ती देण्यासाठी आहेत.
अकाली मृत्यूपासून माझे रक्षण करण्यासाठी मी देवतांचे महान राक्षस भगवान महाकाल यांना नमस्कार करतो. ३ ॥
कावेरिका आणि नर्मदेच्या पवित्र सभेत सत्पुरुषांचा उद्धार करणे.
मी सदैव माधात्री नगरीच्या परमेश्वराला नमस्कार करतो, जो विश्वाचा स्वामी आहे. ४ ॥
प्रज्वलिकाच्या ईशान्येकडील प्रदेशात, निवासस्थान नेहमी गिरिजाच्या सोबत असते.
मी भगवान श्री वैद्य यांच्या कमळ चरणांना नमस्कार करतो, ज्यांची देवता आणि दानवांनी पूजा केली आहे. ५ ॥
त्याला चेटकिणी आणि रात्रीच्या समाजात सेवा दिली गेली आणि त्याने मांस खाल्ले.
भीम आणि इतर नावाने प्रसिद्ध असलेल्या त्या भगवान शिवाला मी नेहमी नमस्कार करतो. ६ ॥
श्रीम्रपर्णी पाण्याच्या योगाने पुलाला बांधावे.
प्रभू रामचंद्रांना अर्पण केलेल्या प्रभू रामचंद्र म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या स्थिराला मी नमस्कार करतो. ७ ॥
शहराच्या दक्षिणेकडील अतिराम नगरात तो विविध सुखसोयींनी सजला होता.
सर्व भौतिक वासनांपासून मुक्ती देणाऱ्या सर्पांचा स्वामी भगवंतांचा मी आश्रय घेतो. ८ ॥
आनंद आणि आनंदाच्या वनात वसंत, आनंदाच्या आनंदाचा आनंद.
मी वाराणसीच्या भगवान, विश्वाचे स्वामी, भगवान श्री विश्वनाथ यांचा आश्रय घेतो. ९.
सह्याद्रीच्या माथ्यावरचा वसंत ऋतू, गोदावरी नदीचे पवित्र स्थान.
मी तिन्ही जगाचा स्वामी, तिन्ही जगाचा स्वामी त्याची उपासना करतो. १० ॥
तो महान पर्वताच्या काठावर आनंद लुटत असे आणि ऋषीमुनींनी त्याची नेहमी पूजा केली
केदाराचे स्वामी भगवान शिव यांना मी नमस्कार करतो, जे महान सर्प, राक्षस आणि इतर देवतांनी समृद्ध आहेत. ११ ॥
या सुंदर आणि विस्तीर्ण इलापुरात विश्वातील सर्वोत्कृष्ट विश्व आहे.
मी तुला माझे आदरपूर्वक प्रणाम करतो, जे परम उदार आणि परम उदार भगवान आहेत, जे घृष्णेश्वर म्हणून ओळखले जातात. १२ ॥
हे बाराव्या लिंगाच्या बारा दिव्यांच्या क्रमाने वर्णन केले आहे.
या स्तोत्राचे पठण केल्यावर मनुष्याने आपल्या भक्ती सेवेचे फळ पाहावे.
द्वादश ज्योतिर्लिंग स्तोत्र हे केवळ एक स्तोत्र नसून शिवभक्तीसाठी एक प्रभावी साधना आहे. अवघ्या बारा ओळींमध्ये भगवान शंकराची अपार कृपा सामावलेली आहे. नियमित, श्रद्धेने आणि निष्ठेने या स्तोत्राचे पठण केल्यास पापांचा नाश होतो, जीवनात शांती येते आणि शिवकृपा प्राप्त होते. म्हणूनच, रोजच्या पूजेत किंवा विशेष दिवशी या पवित्र स्तोत्राचे पठण नक्की करा.
(Disclaimer – वरील माहिती सामान्य संदर्भांवरून घेण्यात आली आहे. ‘झी २४ तास’ याची खातरजमा करत नाही.)






















