प्रीमियम ब्रँड आउटलेट्स: भारतीय रेल्वेने आपल्या केटरिंग नियमांमध्ये मोठा बदल केला आहे. आता मोठमोठ्या रेल्वे स्टेशनांवर आंतरराष्ट्रीय आणि देशांतर्गत प्रसिद्ध फूड ब्रँड्सचे छोटे-छोटे दुकाने उघडली जाणार आहेत. यामुळे प्रवाशांना पारंपरिक चहा-नाश्त्याच्या पलीकडे जाऊन मॅकडोनाल्डचा बर्गर, केएफसीचा चिकन किंवा पिझ्झा हटची पिझ्झा यासारखे स्वादिष्ट पदार्थ मिळतील. दक्षिण मध्य रेल्वेच्या सूचनेनुसार हा निर्णय घेण्यात आला असून, तो सर्व रेल्वे झोनमध्ये लागू होईल. यामुळे दररोज 10 लाखाहून अधिक जेवण देणाऱ्या रेल्वेच्या व्यवस्थेत आता प्रीमियम पर्यायाची भर पडेल.
प्रीमियम ब्रँड्सला स्टेशनवर एंट्री
रेल्वे बोर्डाने ‘प्रीमियम ब्रँड केटरिंग आउटलेट’ ही नवीन श्रेणी सुरू केली आहे. याआधी फक्त चहा स्टॉल, दूध बार किंवा ज्यूस बार यांसारखे साधे पर्याय उपलब्ध होते. आता मॅकडोनाल्ड, केएफसी, पिझ्झा हट, बास्किन रॉबिन्स, हल्दीराम, बिकानेरवाला यांसारख्या ब्रँड्सना स्टेशन परिसरात दुकाने उघडण्याची मुभा मिळेल. हे आउटलेट्स कंपनीकडून किंवा फ्रँचायझीमार्फत चालवले जाणार असून, विमानतळांसारखीच सुविधा स्टेशनांवर येईल. विशेष म्हणजे, हे दुकाने फक्त गर्दीच्या आणि सुधारित 1300 स्टेशनांवर मर्यादित राहतील.
ई-लिलावाद्वारे पाच वर्षांचा करार
या नव्या दुकानांसाठी रेल्वेने ई-लिलाव प्रक्रिया जाहीर केली आहे. यासाठी स्वतंत्र विभाग तयार होईल, ज्यात सर्व पारदर्शकपणे बोली लावली जाईल. प्रत्येक आउटलेट पाच वर्षांसाठी दिले जाईल, जसे इतर स्टॉल्ससाठी असते. परवानगी शुल्क, कराराच्या अटी आणि इतर नियम विद्यमान धोरणाप्रमाणेच राहतील. यामुळे रेल्वेला अतिरिक्त उत्पन्न मिळेल, तर ब्रँड्सना नवीन बाजारपेठ मिळेल. क्वोटा सिस्टम (एससी/एसटी/ओबीसीसाठी राखीव) यावर परिणाम होणार नाही.
क्यूएसआर कंपन्यांसाठी सोन्याची संधी
जलद-सेवा रेस्टॉरंट्स (क्यूएसआर) क्षेत्रासाठी ही बातमी खूपच उत्तम आहे. भारतातील क्यूएसआर बाजार 2025 मध्ये 2.5 अब्ज डॉलरचा आहे आणि 2030 पर्यंत दुप्पट होईल, असे केपीएमजी अहवाल सांगतो. वेस्टलाइफ फूडवर्ल्ड (मॅकडोनाल्ड आणि हार्डीज), सॅफायर फूड्स (केएफसी आणि पिझ्झा हट) यांसारख्या कंपन्यांना स्टेशनांवर विस्ताराची संधी मिळेल. तज्ज्ञांच्या मते, यामुळे या कंपन्यांचे उत्पन्न 10-15% ने वाढू शकते, कारण रेल्वे प्रवाशांची संख्या दरवर्षी वाढत आहे.
बाजारात शेअरमध्ये तेजीची लहर
या घोषणेनंतर क्यूएसआर शेअर्समध्ये जोरदार उसळी आली. वेस्टलाइफचे शेअर 0.29% वाढून 546 रुपयांवर पोहोचले, तर इंट्राडे उच्चांक 585.90 रुपये होता. सॅफायर फूड्सचे शेअर 4.46% चढून 263 रुपयांवर स्थिरावले. जुबिलंट फूडवर्क्स (डोमिनोज) चे शेअर 0.28% घसरले तरी उच्चांक 605.90 रुपये गाठला. देवयानी इंटरनॅशनलचे शेअर 3.5% वाढून 146.75रुपयांवर होते. हे बदल प्रवाशांच्या सोयींसाठी आणि रेल्वेच्या आधुनिकीकरणासाठी महत्त्वाचे असल्याचे तज्ज्ञ सांगतात.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
१. रेल्वे स्टेशनवर आता कोणकोणते फूड ब्रँड मिळणार आहेत?
उत्तर: आता प्रमुख रेल्वे स्टेशनांवर मॅकडोनाल्ड्स, केएफसी, पिझ्झा हट, बास्किन रॉबिन्स, हल्दीराम, बिकानेरवाला यांसारखे प्रीमियम आणि आंतरराष्ट्रीय ब्रँड्सचे स्वतंत्र आउटलेट्स उघडले जातील. प्रवाशांना बर्गर, फ्राइड चिकन, पिझ्झा, आइस्क्रीम आणि नामवंत मिठाई-नाश्त्याचे पर्याय एकाच छताखाली मिळतील.
२. ही दुकाने कशी आणि कोणाला मिळणार?
उत्तर: ही सर्व प्रीमियम ब्रँडची दुकाने फक्त ई-लिलावाद्वारे (ऑनलाइन बोली) दिली जातील. रेल्वे बोर्डाने यासाठी स्वतंत्र नवीन श्रेणी तयार केली आहे. प्रत्येक आउटलेटचा करार ५ वर्षांचा असेल आणि परवाना शुल्क व इतर नियम सध्याच्या केटरिंग धोरणासारखेच राहतील. ही सुविधा सर्व रेल्वे झोनमधील मोठ्या आणि सुधारित स्टेशनांवर लागू होईल.
३. या निर्णयामुळे शेअर बाजारात काय परिणाम झाला?
उत्तर: बातमी आल्यानंतर क्यूएसआर कंपन्यांच्या शेअर्समध्ये तेजी आली. वेस्टलाइफ फूडवर्ल्ड (मॅकडोनाल्ड्स) ०.२९% तर सॅफायर फूड्स (केएफसी-पिझ्झा हट) ४.४६% वाढले. देवयानी इंटरनॅशनलचे शेअर ३% ने चढले, तर जुबिलंट फूडवर्क्सनेही दिवसभरात ६०५ रुपयांचा उच्चांक गाठला. गुंतवणूकदारांना रेल्वे स्टेशनवरून या कंपन्यांना नवे उत्पन्न मिळेल, असा विश्वास आहे.
