प्रवासाचा उद्देश फक्त जागा बदलणे नाही, तर स्वतःला एका नवीन रूपात शोधणे आहे. प्रवास ही काही शर्यत नाही, तर ती एक भावना आहे जी अनुभवली जाते, जगली जाते आणि मग तिच्या आठवणी आपल्या मनात कायमस्वरूपी नाजूकपणे जपल्या जातात. जर तुम्ही फक्त बघण्याच्या उद्देशाने प्रवासाला निघालो, तर डोळ्यासमोर असूनही बरंच काही दुर्लक्षित राहतं. पण जेव्हा तुम्ही असा प्रवास करता, ज्यातून परत येताना तुमचे मन कथा, अनुभव, नवीन माहिती आणि न सांगितलेल्या आठवणींनी भरलेले असते, तेव्हा तो प्रवास खऱ्या अर्थाने तुमचे जीवन समृद्ध करतो. ही समृद्धी कपड्यांमध्ये किंवा स्मृतिचिन्हांमध्ये नाही, तर तुमच्या दृष्टिकोनात, विचारशीलतेत आणि अनुभवांच्या विस्तारात दिसून येते. संस्कृतीला अनुरूप निवास श्रीनगर किंवा अलेप्पीला गेलात तर एक रात्र हाऊसबोटमध्ये घालवा, हिमाचलमधील लाकडी घरांचा साधेपणा अनुभवा. राजस्थानमधील हवेल्या केवळ इमारती नाहीत, तर भूतकाळातील जिवंत कथा आहेत, तर ऋषिकेशमध्ये गंगा मातेच्या काठी तंबूत घालवलेली रात्र आत्म्याला शांती देते. पुद्दुचेरीमधील फ्रेंको-तमिळ शैलीतील आरामदायी निवासस्थानं, गोव्यातील पोर्तुगीज होम-स्टे, अंदमानमधील निळ्या अथांग समुद्रात बांधलेल्या झोपड्या, कच्छच्या रणमधील भुंगा शैलीतील पारंपरिक गोलघरं आणि एखाद्या गावातील मातीच्या सुगंधाने भरलेले देशी अंगण, ही सर्व केवळ राहण्याची ठिकाणे नाहीत, तर प्रवासाला परिपूर्ण बनवणारे आठवणींचे असे पात्र आहेत. ही अनुभूती संस्कृती आणि लोक-सौंदर्याने आत्म्याला जोडते. सामान्य हॉटेल्स तुम्हाला आराम देऊ शकतात, पण तुमच्या अनुभवांमध्ये काही विशेष भर घालत नाहीत. जसा देश, तसा वेश एखाद्या ठिकाणाला जवळून जाणून घेण्याचा एक सुंदर मार्ग म्हणजे, तिथल्या संस्कृतीला आपल्या पेहरावात उतरवणे. एका दिवसासाठीच का होईना, स्वतःला त्या जागेच्या रंगात रंगवून घ्या. आजकाल तर प्रत्येक ठिकाणचे प्रसिद्ध हातमाग इंडो-वेस्टर्नमध्येही उपलब्ध आहेत. काश्मीरमध्ये फिरन, गुजरातमध्ये बांधणी, पश्चिम बंगालमध्ये कांथा, पंजाबमध्ये फुलकारीचे दुपट्टे, मध्यप्रदेशात बाघाचे सूट, राजस्थानमध्ये लहरियाचे शर्ट, स्कर्ट, तामिळनाडूमध्ये कांजीवरमची साडी आणि मणिपूरमध्ये फनेक; हे केवळ कपडे नाहीत, तर त्या भूमीची ओळख आणि स्थानिक लोकांच्या आत्म्याचा भाग आहेत. जेव्हा तुम्ही हे परिधान करून बाहेर पडता, तेव्हा तुम्ही केवळ पर्यटक राहत नाही, तर त्या ठिकाणाच्या कथेचा एक छोटासा भाग बनून जाता. अन्न ज्यामुळे उत्सुकता वाढते जर तुम्ही प्रत्येक ठिकाणी जाऊन तेच बटर पनीर आणि नान शोधत असाल, तर समजा तुम्ही प्रवासाची खरी चव गमावली आहे. भोजन कोणत्याही प्रदेशातील पाणी, हवामान आणि लोकांच्या स्वभावाशी संबंधित असते. पण काश्मीरमध्ये जाऊन तुम्ही कडमची भाजी, नदिरु यखनी, शीरमल, मारवाडमध्ये दाख-मेथीदाणा, कैर सांगरी, राबोडी, गुजरातमध्ये उंधियू, हांडवो, मुठिया, हिमाचलमध्ये सिद्दू, सेपू बडी, धाम, बनारसमध्ये टोमॅटो चाट, मलय्यो, फरे, महाराष्ट्रात कोथिंबीर वडी, झुणका भाकरी, वांगी भात यावर तेच सामान्य भोजन ठेवत असाल तर तुम्ही तुमच्या स्वादग्रंथींवर खूप मोठा अन्याय करत आहात. प्रयत्न करा की तुम्ही स्थानिक भोजनाचा आनंद तर घ्याच, पण त्यासोबत तिथली एखादी पाककृती (रेसिपी) देखील शिकून परत या, जेणेकरून तो प्रवास तुमच्या स्वयंपाकघरातही दरवळत राहील. स्थानिक भाषेशी जोडणी एखाद्या प्रदेशातील काही शब्द शिकणे त्या संस्कृतीचे दरवाजे उघडते. हा प्रयोग वैयक्तिक शब्दसंग्रहाला विस्तार देण्याचेही एक माध्यम आहे. झारखंडमध्ये ‘जोहार’ म्हणणे केवळ अभिवादन नाही, तर आदर आणि आपुलकीचे प्रतीक आहे. लडाखमधील ‘जुले’ आपल्या आत एक आपुलकी सामावून घेतो, तर काश्मीरमध्ये ‘मइज’ म्हणून आईला हाक मारणे त्या नात्यातील कोमलता आणखी सुंदर बनवते. राजस्थानमध्ये ‘टाबर’ म्हणून मुलांना हाक मारणे असो किंवा मणिपूरमध्ये ‘थगात्चरी’ म्हणून आभार मानणे असो, अनेकदा हेच छोटे-छोटे शब्द तुम्हाला अशा कथांपर्यंत घेऊन जातात, जो कोणत्याही प्रवासवर्णनात मिळत नाहीत. खरा प्रवासी केवळ ठिकाणांची छायाचित्रेच नाही, तर तेथील आवाज, उच्चार आणि शब्दही आपल्यासोबत घेऊन परततो.
Source link
