2 तासांपूर्वी
- लिंक कॉपी करा
काही लोकांसाठी फोन कॉल आशेसारखा असतो. तर काही लोकांना फोनची रिंग वाजताच अस्वस्थता येते. त्यांची हृदयाची धडधड वाढते, घाम येऊ लागतो. ते फोन उचलू शकत नाहीत.
जर कोणासोबत असे घडत असेल, तर ते टेलिफोबियामुळे असू शकते. हा एक प्रकारचा सोशल एंग्जायटी डिसऑर्डर आहे, ज्यात व्यक्ती सामाजिक जीवनापासून दूर राहू लागते.
टेलिफोबिया झाल्यावर फोन कॉल करण्यामध्ये आणि स्वीकारण्यामध्ये दोन्हीमध्ये भीती वाटते.
आज आपण कामाच्या बातमी मध्ये टेलिफोबियाबद्दल बोलणार आहोत. त्यासोबतच जाणून घेऊया की-
- फोन कॉलची भीती का वाटते?
- हे तरुणांमध्ये सामान्य का आहे?
- यावर उपचार कसे करू शकतो?
ताजना : डॉ. एम.एस. पांडुरंग, वरिष्ठ सल्लागार, न्यूरोलॉजी, धर्मशिला नारायण हॉस्पिटल, दिल्ली
प्रश्न- टेलिफोबिया काय असतो? फोनवर बोलण्याच्या सामान्य संकोचापेक्षा हे कसे वेगळे आहे?
उत्तर- टेलिफोबियाला फोन एंग्जायटी असेही म्हणतात. यात व्यक्तीला फोन कॉल करण्यास किंवा उचलण्यास भीती वाटते. ही भीती केवळ अस्वस्थता नाही, तर मानसिक तणावाशी संबंधित आहे. सामान्य संकोचामध्ये व्यक्ती थोड्या संकोचानंतर कॉल करतो.
- टेलिफोबियामध्ये व्यक्ती कॉल टाळत राहतो.
- कॉल करण्यापूर्वी त्याच्या हृदयाचे ठोके वाढतात.
- मनात नकारात्मक विचार येऊ लागतात.
- व्यक्ती मेसेजला अधिक सुरक्षित पर्याय मानतो.
- हे सोशल एंग्जायटीचे एक रूप आहे.
- जर ही भीती दैनंदिन जीवनातील कामे बिघडवू लागली, तर ती केवळ संकोच राहत नाही.
प्रश्न- टेलिफोबियाची लक्षणे काय आहेत? ते कसे ओळखाल?
उत्तर- यात सहसा फोनची घंटी वाजताच अस्वस्थता जाणवते.
- कॉल पाहताच तणाव वाढतो.
- कॉल करण्यापूर्वी घाम येऊ लागतो किंवा हात थरथरू लागतात.
- काय बोलणार, काय चर्चा करणार, असे प्रश्न खूप त्रास देतात.
- यात व्यक्ती जाणूनबुजून कॉल टाळत राहते.
- मिस्ड कॉल पाहूनही कॉल बॅक करत नाही.
- कॉल केल्यानंतर विचित्र थकवा जाणवतो.
सर्व लक्षणे ग्राफिक्समध्ये पाहा-
प्रश्न- टेलिफोबिया का होतो?
उत्तर- यामध्ये व्यक्ती एखाद्या जुन्या घटनेमुळे किंवा गोष्टीमुळे इतकी घाबरते की तिला काहीतरी चुकीचे घडण्याची भीती वाटत राहते. कोणाशी बोलताना काहीतरी चुकीचे बोलले जाण्याची किंवा काहीतरी चुकीचे घडण्याची भीती हेच याचे मोठे कारण आहे. याची आणखी काही कारणे आहेत-
- न्याय केला जाण्याची भीती वाटते.
- चेहऱ्यावरील हावभाव न दिसल्याने अस्वस्थता वाढते.
- कोणत्याही प्रकारची सामाजिक चिंता (सोशल एंग्जाइटी) असू शकते.
- कॉलबाबतचे जुने अनुभव वाईट असू शकतात.
- कॉलवर समोरच्या व्यक्तीच्या बोलण्याला त्वरित उत्तर देण्याचा नको असलेला दबाव असतो.
- मेसेजवर जास्त बोलल्याने कॉलवर बोलण्याची कौशल्ये कमकुवत होतात.
- आत्मविश्वासाची कमतरता ही भीती आणखी वाढवते.
प्रश्न- या फोबियाचा कोविड, वर्क फ्रॉम होम आणि सोशल मीडियाशी काही संबंध आहे का?
उत्तर- कोविडच्या काळात लोकांचे संभाषण पूर्णपणे डिजिटल झाले. फोन कॉल आणि व्हिडिओ कॉल अचानक खूप वाढले. यामुळे अनेक लोकांची चिंता (एंग्जाइटी) वाढली.
- वर्क फ्रॉम होममुळे समोरासमोरची चर्चा कमी झाली.
- सोशल स्किल्सचा सराव कमी होत गेला.
- सोशल मीडियामुळे मेसेज करणे सोपे झाले.
- लोक विचारपूर्वक उत्तर देण्यास सरावले.
- रिअल टाइम संभाषण अवघड वाटू लागले.
अशा सवयी अनेकदा पुढे जाऊन टेलिफोबियामध्ये बदलतात.
प्रश्न- टेलिफोबिया ही मानसिक आरोग्याची स्थिती आहे का?
उत्तर- नाही, प्रत्येक बाबतीत टेलिफोबिया ही मानसिक आरोग्याची स्थिती नसते.
- अनेक प्रकरणांमध्ये हे सोशल एंग्जायटीमुळे असू शकते.
- कमी आत्मविश्वास देखील एक कारण असू शकते.
- कधीकधी हे जनरल एंग्जायटी डिसऑर्डरमुळे होते.
- काही लोकांमध्ये ही केवळ जीवनशैलीशी संबंधित भीती असते.
जर टेलिफोबियामुळे दैनंदिन कामे आणि नातेसंबंध बिघडत असतील, तर याकडे गांभीर्याने लक्ष दिले पाहिजे. गरज पडल्यास तज्ञांचा सल्ला नक्की घ्या.
प्रश्न- टेलिफोबिया हा एक प्रकारचा चिंताविकार आहे का?
उत्तर- होय, टेलिफोबिया ही चिंताविकाराशी संबंधित समस्या आहे.
- याला सोशल एंग्जायटीचा (सामाजिक चिंता) भाग मानले जाते.
- यात भीती वास्तविक धोक्यापेक्षा जास्त मानसिक असते.
- टेलिफोबियामध्ये चिंताविकारासारखी लक्षणे दिसतात.
- कॉल हा एक प्रकारचा ट्रिगर बनतो.
- मनात आधीच नकारात्मक विचार येऊ लागतात.
- व्यक्ती स्वतःला असुरक्षित समजतो.
- हीच चिंता फोनपासून अंतर वाढवते.
प्रश्न- टेलिफोबिया आजच्या तरुण पिढीमध्ये सामान्य आहे का?
उत्तर- होय, हे तरुणांमध्ये खूप वेगाने वाढत आहे.
- विशेषतः Gen Z ला कॉलवर स्वतःला अधिक अस्वस्थ वाटते.
- मिलेनियल्समध्येही काही प्रमाणात कॉल एंग्जायटी दिसून येते.
- मेसेज आणि चॅट ही त्यांची पहिली पसंती असते.
- फोन कॉल त्यांना अधिक वैयक्तिक आणि दबावाचे काम वाटते.
- हेच कारण आहे की ही एक सामान्य समस्या बनत आहे.
प्रश्न- टेलिफोबियामुळे नातेसंबंध, मैत्री, कुटुंब आणि ऑफिसवर काय परिणाम होतो?
उत्तर- सर्वात आधी तर कॉल टाळल्याने नात्यांमध्ये दुरावा येतो. मित्र आणि कुटुंब स्वतःला दुर्लक्षित समजू शकतात.
- यामुळे गैरसमज वाढू लागतात.
- भावनिक गोष्टी मेसेजद्वारे योग्यरित्या पोहोचू शकत नाहीत.
- ऑफिसमध्ये कम्युनिकेशन गॅप निर्माण होतो.
- टीमवर्क आणि प्रोफेशनल ग्रोथवर परिणाम होतो.
- बॉस किंवा क्लायंट चुकीचा प्रभाव निर्माण करू शकतात.
- हळूहळू आत्मविश्वासही कमी होतो.
प्रश्न- तरुण फोन कॉलपेक्षा मेसेज आणि चॅटवर बोलणे पसंत करतात? हे देखील एक प्रकारचे टेलिफोबियाच आहे का?
उत्तर- मेसेज पसंत करणारी प्रत्येक व्यक्ती टेलिफोबिक नसते.
- अनेक लोक त्यांच्या सोयीसाठी मेसेज करणे निवडतात.
- मेसेजमध्ये अधिक नियंत्रण आणि सुरक्षितता जाणवते.
- यात उत्तर देण्यापूर्वी विचार करण्यासाठी वेळ मिळतो.
- कॉलमध्ये त्वरित प्रतिक्रिया द्यावी लागते.
हे टेलिफोबिया आहे की नाही, हे समजून घेण्यासाठी कॉल आल्यावर निर्माण झालेल्या भावना आणि त्यावेळचे व्यक्तीचे वर्तन, दोन्ही पाहणे महत्त्वाचे आहे.
प्रश्न- टेलिफोबियावर कसे नियंत्रण मिळवता येते?
उत्तर- यात सर्वात महत्त्वाचे हे आहे की तुम्ही हळूहळू कॉलची सवय लावा. जर टेलिफोबिया खूप प्रगत स्तरावर नसेल, तर स्वतःच्या प्रयत्नांनीच सुधारणा होऊ शकते.
प्रश्न- व्यावसायिक मदतीने टेलिफोबियामध्ये मदत मिळते का? व्यावसायिक मदत घेणे कधी आवश्यक आहे?
उत्तर- होय, चिंता आणि कोणत्याही प्रकारच्या मानसिक आरोग्य स्थितीत व्यावसायिक मदत हा सर्वात योग्य मार्ग आहे.
- कॉग्निटिव्ह बिहेवियरल थेरपी (CBT) मुळे भीती कमी होऊ शकते.
- आपण आपल्या नकारात्मक विचारांची कारणे समजू शकतो.
- एक्सपोजर थेरपीमुळे कॉलची भीती हळूहळू कमी होते.
व्यावसायिक मदत कधी आवश्यक
- जेव्हा टेलिफोबियामुळे नोकरीवर परिणाम होऊ लागतो.
- दैनंदिन जीवनातील कामांवर परिणाम होऊ लागतो.
- जेव्हा नात्यांमध्ये दुरावा येऊ लागतो.
- जेव्हा चिंतेची स्पष्ट लक्षणे दिसू लागतात.
