१ एप्रिलपासून नवीन आर्थिक वर्ष सुरू झाले आहे. यासोबतच आयकर घोषणेची तयारीही सुरू झाली आहे. कर्मचाऱ्यांना लवकरच त्यांच्या कार्यालयाला कळवावे लागेल की त्यांना जुनी कर व्यवस्था निवडायची आहे की नवीन कर व्यवस्था स्वीकारायची आहे.

आता, जर तुम्ही गेल्या वर्षी कर वाचवण्यासाठी एनपीएस, पीपीएफ किंवा एलआयसीमध्ये गुंतवणूक केली असेल, तर गोंधळ होणे स्वाभाविक आहे. त्यांचे फायदे नवीन कर प्रणालीमध्ये देखील उपलब्ध असतील की त्यांची आता गरज नाही? विशेषतः एनपीएसबाबत लोकांमध्ये सर्वाधिक गोंधळ आहे. हे फक्त निवृत्ती नियोजनाचे एक साधन आहे की कर बचतीसाठी देखील ते प्रभावी आहे?

आज पातळी ‘तुमचा पैसा’ मध्ये आपण जाणून घेऊया की नवीन आणि जुन्या कर प्रणालीमध्ये एनपीएसची भूमिका काय आहे? तुम्हाला हे देखील कळेल की-

तज्ज्ञ: जितेंद्र सोलंकी, आर्थिक तज्ज्ञ

प्रश्न- राष्ट्रीय पेन्शन योजना NPS म्हणजे काय?

उत्तर- एनपीएस ही एक दीर्घकालीन निवृत्ती गुंतवणूक योजना आहे, जी भारत सरकारने २००४ मध्ये सुरू केली होती. निवृत्तीनंतर लोकांना कायमस्वरूपी आणि विश्वासार्ह उत्पन्न प्रदान करणे हे तिचे उद्दिष्ट आहे. ही योजना पेन्शन फंड रेग्युलेटरी अँड डेव्हलपमेंट अथॉरिटी (PFRDA) द्वारे नियंत्रित केली जाते. सुरुवातीला ते फक्त सरकारी कर्मचाऱ्यांसाठी होते, परंतु २००९ मध्ये ते सर्व भारतीय नागरिकांसाठी खुले करण्यात आले. या योजनेत गुंतवणूक करणारी व्यक्ती दरमहा किंवा दरवर्षी एक निश्चित रक्कम जमा करते. हे पैसे व्यावसायिक निधी व्यवस्थापकांद्वारे शेअर बाजार, सरकारी बाँड आणि इतर वित्तीय साधनांमध्ये गुंतवले जातात. गुंतवणूकदाराला वयाच्या ६० व्या वर्षांनंतर त्याला जमा केलेल्या रकमेचा काही भाग एकरकमी आणि उर्वरित रक्कम दरमहा पेन्शन म्हणून मिळते.

प्रश्न- एनपीएसमध्ये खाते कोण उघडू शकते?

उत्तरः कोणताही भारतीय नागरिक यामध्ये खाते उघडू शकतो, जर त्याचे वय १८ ते ७० वर्षांच्या दरम्यान असेल. यामध्ये, नोकरदार लोक, व्यापारी, फ्रीलांसर, स्वयंरोजगार असलेले सर्व लोक समाविष्ट केले जाऊ शकतात.

प्रश्न- एनपीएस खाते उघडण्यासाठी कोणती कागदपत्रे आवश्यक आहेत?

उत्तरः एनपीएस खाते उघडण्यासाठी काही मूलभूत कागदपत्रे आवश्यक असतात, जेणेकरून तुमची ओळख, पत्ता आणि वय पडताळता येईल. आवश्यक कागदपत्रांची यादी खालील ग्राफिकमध्ये दिली आहे.

प्रश्न- नवीन कर प्रणालीमध्ये एनपीएसवर काही कर सूट आहे का?

उत्तर : हो, नवीन कर प्रणालीमध्येही, एनपीएसवर एक विशेष प्रकारची कर सूट उपलब्ध आहे, परंतु ती फक्त तुमच्या नियोक्त्याच्या योगदानावर लागू असेल.

कलम 80CCD(2) अंतर्गत, जर तुमचा नियोक्ता तुमच्या NPS खात्यात योगदान देत असेल, तर तुम्ही योगदान दिलेल्या रकमेवर कर सूट मिळण्यास पात्र आहात. ही सूट तुमच्या मूळ पगाराच्या १४% पर्यंत मिळू शकते. नवीन कर प्रणालीमध्ये, तुमचे स्वतःचे योगदान कर सवलतीसाठी पात्र नाही. याचा अर्थ असा की कलम 80CCD(1) आणि 80CCD(1B) चे फायदे येथे उपलब्ध नाहीत.

प्रश्न- २०२५-२६ या आर्थिक वर्षात मानक वजावट आणि नियोक्त्याच्या एनपीएस योगदानात काही बदल झाला आहे का?

उत्तर- हो, २०२५-२६ या आर्थिक वर्षाच्या अर्थसंकल्पात, पगाराच्या उत्पन्नावर लागू होणारी मानक वजावट ₹५०,००० वरून ₹७५,००० पर्यंत वाढवण्यात आली आहे. पगारदार वर्गाला अधिक कर सवलत मिळावी, म्हणून नवीन कर प्रणालीअंतर्गत हा बदल करण्यात आला आहे. याशिवाय, नवीन कर प्रणालीतील अधिभार दर देखील गेल्या वर्षीप्रमाणेच ठेवण्यात आले आहेत.

प्रश्न- एनपीएसमध्ये गुंतवणूक करण्यासाठी नवीन कर व्यवस्था फायदेशीर ठरू शकते का?

उत्तरः जर तुम्ही एनपीएसमध्ये गुंतवणूक केली आणि तुम्हाला वाटत असेल की नवीन कर प्रणालीमध्ये त्यात कोणताही फायदा नाही, तर तुम्हाला एक पद्धत अवलंबावी लागेल. यासाठी, तुम्हाला तुमचे एनपीएस खाते “कॉर्पोरेट/नियोक्ता मॉडेल” मध्ये रूपांतरित करावे लागेल. यामुळे तुम्हाला करात थेट फायदा मिळेल. यामध्ये, तुम्हाला नियोक्त्याने दिलेल्या योगदानावर कर सूट मिळेल, जी कलम 80CCD(2) अंतर्गत समाविष्ट आहे.

प्रश्न: ही कर सवलत कशी मिळवता येईल?

उत्तर- यासाठी तुम्हाला तुमचे एनपीएस खाते कॉर्पोरेट क्षेत्रात हस्तांतरित करावे लागेल. यासाठी, NPS CRA (NSDL/Kfintech) पोर्टलवर लॉग इन करा, “सेक्टर चेंज” पर्याय निवडा आणि “कॉर्पोरेट सेक्टर” निवडा. नंतर HR कडून EPS कोड घ्या आणि तो रजिस्टर करा. तुमचे खाते ७-१० दिवसांच्या आत अपडेट केले जाईल.

एका उदाहरणाने समजून घ्या:

जर तुमचा मूळ पगार वार्षिक ₹९.६ लाख असेल आणि तुमचा नियोक्ता १४% दराने NPS मध्ये योगदान देत असेल तर ₹९,६०,००० × १४% = ₹१,३४,४००. हे १.३४ लाख रुपये तुमच्या करपात्र उत्पन्नातून थेट वजा केले जातील, ज्यामुळे तुमचे करपात्र उत्पन्न ९.६ लाखांऐवजी ८.६५ लाख रुपये होईल. यामुळे तुम्हाला मोठ्या प्रमाणात कर सवलत मिळेल.

प्रश्न- नवीन कर व्यवस्था विशेष का आहे?

उत्तरः जुन्या कर पद्धतीत, तुम्ही एनपीएसमध्ये ₹५०,००० पर्यंत योगदान देऊ शकता आणि ८०सीसीडी(१बी) अंतर्गत कर सूट मिळवू शकता. परंतु नवीन कर प्रणालीमध्ये, जिथे इतर कोणतीही वजावट नाही, तिथे नियोक्त्याने दिलेल्या योगदानावर कर सूट हा एक मोठा फायदा आहे.

प्रश्न: या सूटसाठी कोणतेही कागदपत्रे किंवा गुंतवणूक आवश्यक आहे का?

उत्तर नाही, ही सूट मिळविण्यासाठी कोणतेही कागदपत्रे किंवा स्वतंत्र गुंतवणूक आवश्यक नाही. हे तुमच्या नियोक्त्याच्या योगदानावर थेट लागू होते. तुम्हाला फक्त तुमचे एनपीएस खाते कॉर्पोरेट मॉडेलमध्ये हस्तांतरित करायचे आहे.

प्रश्न- जुन्या कर व्यवस्थेसोबत ही कर सवलत मिळू शकते का?

उत्तर : हो, ही कर सवलत जुन्या कर प्रणालीमध्ये देखील उपलब्ध आहे. यासोबतच, ८०सी आणि इतर वजावटीचा लाभ देखील घेता येतो. परंतु नवीन कर प्रणालीमध्ये हा फायदा विशेषतः महत्वाचा आहे, जिथे इतर कोणत्याही वजावटीची सुविधा उपलब्ध नाही.

प्रश्न- एनपीएसचे फायदे काय आहेत?

उत्तरः ही एक अशी योजना आहे, जी निवृत्तीनंतर केवळ आर्थिक सुरक्षा प्रदान करत नाही तर कर बचत आणि बाजाराशी संबंधित वाढीची संधी देखील प्रदान करते. खालील ग्राफिकमध्ये तुम्ही त्याचे फायदे पाहू शकता.

प्रश्न: एनपीएसमध्ये गुंतवणूक करणाऱ्या कर्मचाऱ्यांना किती कर सवलत मिळेल?

उत्तरः नवीन अर्थसंकल्पानुसार, जर एखादा कर्मचारी एनपीएसमध्ये गुंतवणूक करतो, तर त्याला ₹ १३.७ लाखांपर्यंतच्या वार्षिक उत्पन्नावर कोणताही कर भरावा लागणार नाही.

सूट खालीलप्रमाणे असेल:

प्रश्न- एनपीएस खाते कसे उघडायचे?

उत्तरः एनपीएस खाते उघडण्यासाठी तुम्ही ऑनलाइन आणि ऑफलाइन दोन्ही प्रकारे अर्ज करू शकता. दोन्ही पद्धतींबद्दल माहिती येथे दिली आहे.

प्रश्न- एनपीएस खाते सक्रिय का ठेवावे?

उत्तरः इतर गुंतवणूक पर्यायांच्या तुलनेत याचे शुल्क कमी आहे, जे तुम्हाला दीर्घकाळात जास्त परतावा देते.