बुधवार, २९ जुलै रोजी आषाढ महिन्याची पौर्णिमा साजरी केली जाईल, ज्याला गुरुपौर्णिमा म्हणतात. अशी मान्यता आहे की, याच दिवशी महर्षी वेदव्यास यांचा जन्म झाला होता. त्यामुळे हा सण गुरूंप्रती आदर व्यक्त करण्याचा दिवस मानला जातो. या निमित्ताने लोक आपल्या गुरूंचे पूजन करतात, त्यांचे आशीर्वाद घेतात आणि आपल्या श्रद्धेनुसार भेटवस्तूही देतात. गुरुच आपल्याला जीवनात योग्य मार्ग दाखवतात आणि ज्ञानाचा प्रकाश पसरवतात, याच कारणामुळे गुरूंचे स्थान सर्वात वरचे सांगितले आहे. गुरुपौर्णिमेनंतर ३० जुलैपासून श्रावण महिना सुरू होईल.

उज्जैनचे ज्योतिषाचार्य पं. मनीष शर्मा यांच्या मते, गुरुपौर्णिमेला सकाळी लवकर उठून सर्व तीर्थक्षेत्रांचे आणि नद्यांचे ध्यान करत स्नान करावे. शक्य असल्यास, पाण्यात थोडे गंगाजलही मिसळावे. असे केल्याने घरीच तीर्थस्नानासारखे पुण्य मिळते. यानंतर भगवान शिव आणि सूर्यदेवाची पूजा करावी.

सूर्योदयाच्या वेळी तांब्याच्या लोट्यात पाणी, तांदूळ आणि लाल फुले घालून ॐ सूर्याय नमः मंत्राचा जप करत सूर्याला अर्घ्य द्यावे. आई-वडिलांचा आशीर्वाद अवश्य घ्यावा, कारण त्यांनाच पहिले गुरु मानले जाते. त्यानंतर आपल्या गुरुंना भेटून त्यांचे पूजन करावे आणि श्रद्धेनुसार शाल, श्रीफळ किंवा इतर भेटवस्तू अर्पण कराव्यात.

गुरुपौर्णिमेला भगवान शंकराची पूजा करण्याचे विशेष महत्त्व मानले जाते. शिवलिंगावर पाणी आणि दूध अर्पण करावे. त्यानंतर बेलपत्र, धतुरा आणि रुईची फुले अर्पण करावीत. चंदनाचा टिळा लावून धूप-दीप लावावा, मिठाईचा नैवेद्य दाखवावा आणि आरती करावी. पूजेदरम्यान ॐ नमः शिवाय मंत्राचा जप करणे शुभ मानले जाते.

जे लोक भगवान शिव, विष्णू, श्रीराम, श्रीकृष्ण, गणेश किंवा इतर कोणत्याही देवतेला आपले गुरु मानतात, ते त्यांची विशेष पूजा करू शकतात. पूजेमध्ये ॐ नमः शिवाय, ॐ नमो भगवते वासुदेवाय, ॐ रामदूताय नमः, कृं कृष्णाय नमः आणि ॐ रां रामाय नमः यांसारख्या मंत्रांचा जप केला जाऊ शकतो. मंत्र जपासोबत ध्यान केल्याने मनाला शांती मिळते.

गुरुपौर्णिमेला दान करणे देखील शुभ मानले जाते. वर्षा ऋतूमध्ये गरजू लोकांना धान्य, वस्त्र, छत्री किंवा आर्थिक मदत देणे पुण्यकारक मानले जाते. याशिवाय मंदिरात पूजा साहित्य अर्पण करणे देखील शुभ मानले जाते. धार्मिक मान्यता आहे की या दिवशी केलेले दान दीर्घकाळ शुभ फळ देते.

गुरुपौर्णिमेच्या दिवशी कोणत्याही प्राचीन मंदिरात दर्शन-पूजन आणि पवित्र नदीत स्नान करण्याची परंपरा आहे. जर नदीपर्यंत जाणे शक्य नसेल, तर घरात स्नानाच्या पाण्यात गंगाजल मिसळून स्नान करता येते. स्नानानंतर घराच्या आसपासच दान-पुण्य करावे. गायीला हिरवे गवत खाऊ घालावे. कुत्र्याला पोळी खाऊ घालावी. कोणत्याही तलावात माशांसाठी पिठाच्या गोळ्या बनवून टाकाव्यात.