X (ट्विटर), यू-ट्यूब, स्नॅपचॅट आणि फेसबुक यांसारख्या सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्मना आता त्यांच्या प्लॅटफॉर्मवर शेअर केल्या जाणाऱ्या AI (आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स) कंटेंटवर लेबल लावावे लागेल. यासोबतच डीपफेक व्हिडिओ-फोटो देखील 3 तासांत काढून टाकावे लागतील.

इलेक्ट्रॉनिक्स आणि माहिती तंत्रज्ञान मंत्रालयाने मंगळवारी आदेश जारी केला आहे. यामध्ये IT नियम 2021 मध्ये बदल करण्यात आले आहेत. बदललेले नियम 20 फेब्रुवारीपासून लागू होतील. याचा मसुदा सरकारने 22 ऑक्टोबर 2025 रोजी जारी केला होता.

नवीन नियम डीपफेक आणि AI द्वारे तयार केलेल्या कंटेंटला लेबल लावण्यासाठी आणि ट्रेस करण्यासाठी आहेत. म्हणजे, आता AI कंटेंटमध्ये स्पष्टपणे लिहावे लागेल की, हा कंटेंट खरा नाही, AI द्वारे तयार केलेला आहे. यामुळे चुकीची माहिती आणि निवडणुकीतील गैरव्यवहार यांसारख्या समस्यांवर नियंत्रण येईल.

सर्व AI ऑडिओ-व्हिडिओला लेबल लावावे लागेल.

नवीन नियम 3(3) नुसार, जो सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्म AI सामग्रीसारखी ‘कृत्रिमरित्या तयार केलेली माहिती’ तयार करण्यास परवानगी देईल, त्याला अशा प्रत्येक सामग्रीवर ठळक लेबल लावावे लागेल. कायमस्वरूपी अद्वितीय मेटाडेटा/ओळखकर्ता (identifier) देखील एम्बेड करावा लागेल.

हे लेबल दृश्यामध्ये (visual) किमान 10% क्षेत्र व्यापेल किंवा ऑडिओमध्ये पहिल्या 10% वेळेत ऐकू येईल. मेटाडेटा कोणीही बदलू, लपवू किंवा हटवू शकणार नाही. प्लॅटफॉर्म्सना तांत्रिक पद्धतींचा अवलंब करावा लागेल जेणेकरून अपलोड करण्यापूर्वीच हे AI-निर्मित आहे की नाही हे तपासले जाईल.

नोव्हेंबरमध्ये रश्मिका मंदानाचा डीपफेक व्हिडिओ व्हायरल झाला होता.

सचिन तेंडुलकरचा डीपफेक व्हिडिओ, ज्यात तो गेमिंग ॲपला प्रोत्साहन देताना दिसला होता.

नवीन IT नियमांमध्ये हे 3 बदलही करण्यात आले