लेखक: शिवकांत शुक्ला2 दिवसांपूर्वी
- लिंक कॉपी करा
अलीकडेच दिल्ली वाहतूक पोलिसांनी कारच्या खिडक्यांवर रंगीत किंवा काळी फिल्म लावणाऱ्यांविरोधात मोठी कारवाई केली. येथे फक्त एका आठवड्यात 2,235 पेक्षा जास्त चालान कापण्यात आले.
त्याचप्रमाणे, यूपीच्या मेरठमध्ये ‘ऑपरेशन ब्लॅक कॅट’ राबवण्यात आले, ज्या अंतर्गत 3 दिवसांत 454 वाहनांवर चालान करण्यात आले. या सर्व वाहनांवर नियमांविरुद्ध टिंटेड/काळी फिल्म लावलेली होती.
दिल्लीचे अतिरिक्त पोलीस आयुक्त (वाहतूक) सत्यवीर कटारा यांच्या मते, गेल्या एका वर्षात एकट्या दिल्लीत केवळ काळ्या फिल्मच्या उल्लंघनासाठी 20,232 चालान करण्यात आले आहेत. यावरून असे दिसून येते की, एकतर लोकांमध्ये माहितीचा अभाव आहे किंवा जाणूनबुजून नियमांचे उल्लंघन केले जात आहे.
तुम्हीही पाहिले असेल की काही लोक आपल्या गाड्यांमध्ये बदल करताना खिडक्यांवर काळी किंवा टिंटेड फिल्म लावून घेतात. हे वाहतूक नियमांचे उल्लंघन आहे आणि सुरक्षिततेच्या दृष्टीनेही धोकादायक आहे. अशा परिस्थितीत प्रत्येक वाहन मालकाला याबद्दल माहिती असणे आवश्यक आहे.
तर चला, आज ‘कामाची बातमी’ मध्ये समजून घेऊया की गाड्यांच्या खिडक्यांवर काळी/टिंटेड फिल्म लावणे कायद्याने गुन्हा का आहे? तसेच जाणून घेऊया की-
- याबाबत कायदा काय सांगतो?
- कार मालकांनी कोणत्या गोष्टी लक्षात ठेवल्या पाहिजेत?
तज्ञ: सौरभ कुमार, विभागीय परिवहन अधिकारी (DTO), बांदा, उत्तर प्रदेश
प्रश्न- लोक कारमध्ये काळी फिल्म किंवा काच का लावतात?
उत्तर- अनेकदा लोक कारमधील उष्णता कमी करण्यासाठी, गोपनीयता वाढवण्यासाठी, प्रीमियम लुक मिळवण्यासाठी किंवा मॉडिफिकेशनच्या आवडीमुळे कारवर काळी/टिंटेड फिल्म लावतात.
काही लोक नियमांची माहिती नसतानाही असे करतात. तथापि, हे पूर्णपणे बेकायदेशीर आहे. खाली दिलेल्या ग्राफिकमधून कारमध्ये काळी फिल्म लावण्याची मुख्य कारणे जाणून घ्या-

प्रश्न- भारतात कारमध्ये ब्लॅक फिल्मबद्दल काय नियम आहेत?
उत्तर- भारतात कारच्या खिडक्यांवर ब्लॅक/टिंटेड काच किंवा फिल्म लावण्याबाबत कायदा अत्यंत स्पष्ट आहे. सर्वोच्च न्यायालयाने 2012 च्या एका खटल्यात (अभिषेक गोयनका विरुद्ध भारत संघ) दिलेल्या आपल्या निर्णयात स्पष्टपणे म्हटले आहे की, कार खरेदी केल्यानंतर बाहेरून कोणत्याही प्रकारची फिल्म (ब्लॅक, रंगीत, स्मोक्ड, रिफ्लेक्टिव्ह किंवा हलकी) लावणे पूर्णपणे बेकायदेशीर आहे, जरी ती विजिबल लाइट ट्रान्समिशन (VLT) मानकांची पूर्तता करत असली तरीही.
पोलिसांना अशा प्रकरणांमध्ये चालान कापण्याचा आणि जागेवरच फिल्म व काच काढण्याचा अधिकार आहे. न्यायालयाने हे प्रतिबंध रस्ते सुरक्षा, पारदर्शकता आणि गुन्हेगारीला आळा घालण्याच्या दृष्टीने लावले होते.
तर ‘सेंट्रल मोटर व्हेईकल रूल (CMVR)’ 1989 च्या नियम 100 मध्ये कारच्या फॅक्टरी-बिल्ट काचेसाठी VLT (व्हिजिबल लाईट ट्रान्समिशन) मानक निश्चित केले आहेत. यानुसार, पुढील आणि मागील विंडशील्डमध्ये किमान 70% आणि बाजूच्या खिडक्यांमध्ये 50% दृश्यमानता (visibility) अनिवार्य आहे. म्हणजेच कार कंपन्या उत्पादनादरम्यान हलकी टिंटेड किंवा प्रायव्हसी काच लावू शकतात, परंतु ती VLT मानकांच्या आत असावी. हे मानक कमी असल्यास नियमांचे उल्लंघन मानले जाते.
प्रश्न- कारला ब्लॅक फिल्म लावण्याचे काय संभाव्य धोके आहेत?
उत्तर- याचा सर्वात मोठा धोका रस्ते सुरक्षेशी संबंधित आहे. टिंटेड किंवा ब्लॅक फिल्म काचेतून दिसणारी दृश्यमानता कमी करते, विशेषतः रात्री, पाऊस किंवा धुक्याच्या वेळी. यामुळे अपघाताचा धोका वाढतो.
तसेच पोलीस आणि सुरक्षा यंत्रणांनुसार, या काचांमुळे वाहनाच्या आत होणाऱ्या अवैध गतिविधी बाहेरून पाहणे कठीण होते. हे गुन्हेगारी, अपहरण किंवा छेडछाडीसारख्या घटनांना प्रोत्साहन देते. खाली दिलेल्या ग्राफिकमधून याचे धोके समजून घ्या-

प्रश्न- कारला ब्लॅक फिल्म किंवा काच लावल्यास किती दंड लागतो?
उत्तर- भारतात, कारवर ब्लॅक फिल्म किंवा परवानगी असलेल्या मर्यादेपेक्षा कमी VLT असलेल्या काचा आढळल्यास मोटर वाहन कायद्यानुसार चालान केले जाते. बहुतेक राज्यांमध्ये याचा दंड 100 ते 1,000 रुपयांच्या दरम्यान आहे. अनेक राज्यांनी तो 2000 रुपयांपर्यंत वाढवला आहे.
पोलीस वाहन थांबवून जागेवरच फिल्म काढायला लावू शकतात आणि पुन्हा तीच चूक आढळल्यास दंड आणखी वाढवला जाऊ शकतो.
प्रश्न- कोणत्या लोकांना कारला ब्लॅक काच लावण्याची सूट आहे?
उत्तर- सर्वोच्च न्यायालयाच्या 2012 च्या आदेशानुसार, ही सूट केवळ विशेष सुरक्षा श्रेणीत येणाऱ्या व्यक्तींना मिळू शकते. तेही केवळ सरकारने जारी केलेल्या अधिकृत सुरक्षा-परवानगी पत्रासह. यात Z+ किंवा Z श्रेणीची सुरक्षा असलेले व्यक्ती, सरकारी सुरक्षा एजन्सीज (SPG, IB, RAW) द्वारे मंजूर केलेली वाहने यांचा समावेश आहे.
ही सूट खूप मर्यादित आहे आणि केवळ सुरक्षा कारणांसाठी मिळते. याव्यतिरिक्त VIP, मंत्री, आमदार, खासदार किंवा कोणत्याही उच्च पदावर असलेल्या व्यक्तीला त्यांच्या खाजगी गाडीवर ब्लॅक फिल्म लावण्याची परवानगी नाही.
प्रश्न- जर खिडकीवर ब्लॅक फिल्म लावली असेल तर ती काढण्याचा योग्य मार्ग काय आहे?
उत्तर- ती काढणे खूप सोपे आहे, पण योग्य पद्धत वापरणे महत्त्वाचे आहे जेणेकरून काचेला कोणतेही नुकसान होणार नाही. फिल्म जबरदस्ती ओढू नका. यामुळे काचेवर डिंक चिकटू शकतो आणि स्क्रॅचचा धोका वाढतो.
याचा सर्वात सुरक्षित मार्ग म्हणजे, प्रथम त्याला हीट गन किंवा हेअर ड्रायरने हलके गरम करावे, जेणेकरून डिंक मऊ होईल. त्यानंतर, कडेने हळूवारपणे ओढून संपूर्ण फिल्म काढावी. जर काचेवर चिकटपणा राहिला तर, ग्लास क्लीनर किंवा साबण-पाण्याने तो चिकटपणा स्वच्छ करावा.

प्रश्न- ब्लॅक फिल्म लावल्याने कार इन्शुरन्स क्लेमवर परिणाम होतो का?
उत्तर- होय, बेकायदेशीर ब्लॅक फिल्म लावल्याने तुमच्या इन्शुरन्स क्लेमवर परिणाम होऊ शकतो. मोटर इन्शुरन्स पॉलिसीमध्ये स्पष्टपणे नमूद केलेले असते की, वाहनात असे कोणतेही बदल नसावेत जे कायद्याचे उल्लंघन करतात.
जर गाडीला बेकायदेशीर काळी/टिंटेड फिल्म लावली असेल किंवा गाडी एखाद्या अपघात किंवा गुन्हेगारी प्रकरणात सामील असेल, तर विमा कंपनी क्लेम कमी करू शकते किंवा पूर्णपणे नाकारू शकते. तसेच, जर पोलिसांनी यापूर्वीच बेकायदेशीर फिल्मसाठी चलन कापले असेल आणि त्याची नोंद उपलब्ध असेल, तर विमा कंपन्या याला ‘नियमांचे उल्लंघन’ मानून क्लेम प्रक्रियेत कठोरता दाखवतात.
प्रश्न- पोलीस काळ्या काचांची तपासणी कशी करतात?
उत्तर- पोलीस काळ्या काचांची तपासणी दोन प्रकारे करतात.
VLT मीटर (टिंट मीटर) वापरून मोजमाप करून
हे एक डिजिटल उपकरण आहे, जे काचेतून जाणाऱ्या प्रकाशाचे मोजमाप करते. जर विजिबल लाइट ट्रान्समिशन (VLT) निर्धारित मानकापेक्षा कमी आढळले, तर चलन कापले जाते.
प्रत्यक्ष तपासणीद्वारे (Visual Inspection)
जर काचेवर स्पष्टपणे बाहेरील फिल्म, स्मोक्ड टिंट, काळी शेड किंवा परावर्तित थर (reflective layer) दिसत असेल, तर अधिकारी मीटरशिवायही याला नियमांचे उल्लंघन मानून कारवाई करू शकतात.
प्रश्न- इलेक्ट्रिक किंवा लक्झरी गाड्यांसाठी नियम वेगळे असतात का?
उत्तर- नाही, इलेक्ट्रिक किंवा लक्झरी गाड्यांसाठीही ब्लॅक/टिंटेड फिल्मशी संबंधित नियम पूर्णपणे सारखेच आहेत.






















