दिल्लीत वाढत्या प्रदूषणामुळे लोकांची तब्येत बिघडत आहे आणि श्वास घेण्यास त्रास होत आहे. CJI सूर्यकांत यांनाही याचा फटका बसलेला दिसला.

त्यांनी बुधवारी SIR वरील सुनावणीदरम्यान याचा उल्लेख केला. ते म्हणाले की, मी मंगळवारी संध्याकाळी एक तास फिरलो. प्रदूषणामुळे माझी तब्येत बिघडली. ते म्हणाले, आपल्याला लवकरच यावर उपाय शोधावा लागेल.

खरं तर, निवडणूक आयोगाचे वकील राकेश द्विवेदी यांनी खराब प्रकृतीमुळे CJI कडून सुनावणीतून सूट मागितली. यावर CJI सूर्यकांत म्हणाले की, हे दिल्लीतील हवामानामुळे होत आहे. CJI म्हणाले की, मी फक्त फिरायला जातो. आता तेही कठीण होत आहे.

यानंतर CJI सूर्यकांत यांनी वयोवृद्ध वकिलांनीही सुनावणीसाठी न्यायालयात येण्याबद्दल चिंता व्यक्त केली. ते म्हणाले की, 60 वर्षे आणि त्याहून अधिक वयाच्या वकिलांना प्रत्यक्ष (आमने-सामने) सुनावणीतून वगळण्याच्या मुद्द्यावर विचार करण्यात आला आहे. निर्णय लवकरच होईल. तथापि, सध्या कार्यवाही प्रत्यक्ष आणि आभासी अशा दोन्ही पद्धतीने होते.

आता वाचा सर्वोच्च न्यायालयात काय झाले

खरं तर, सरन्यायाधीश बुधवारी तामिळनाडू, केरळ, पश्चिम बंगाल आणि इतर राज्यांमध्ये एसआयआरला आव्हान देणाऱ्या याचिकांवर सुनावणी करत होते. या सुनावणीत निवडणूक आयोगाच्या वतीने ज्येष्ठ वकील राकेश द्विवेदी हजर झाले. तर राज्यांची बाजू कपिल सिब्बल यांनी मांडली.

अधिवक्ता द्विवेदी: माय लॉर्ड, मॉर्निंग वॉकला गेल्यानंतर मला काही अडचणी येत आहेत. कृपया माझ्या सहकाऱ्याला सुनावणीत सहभागी होऊ द्या. मी पुढील तारखेला व्हिडिओ कॉन्फरन्सिंगद्वारे हजर राहू इच्छितो.

अधिवक्ता सिब्बल: होय, मी याला सहमत आहे, आमच्या वयात या खराब हवेत श्वास घेणे खूप कठीण आहे. जेव्हा वायू गुणवत्ता निर्देशांक (AQI) 400-500 असतो.

CJI सूर्यकांत: काल, मी एक तास फिरायला गेलो होतो. माझी तब्येत बिघडली. आम्ही 60 वर्षे आणि त्याहून अधिक वयाच्या वकिलांना प्रत्यक्ष सुनावणीतून वगळण्यावर विचार करत आहोत. जर मी कोणताही निर्णय घेतला, तर आम्ही आधी बारला विश्वासात घेऊ. मी संध्याकाळी कार्यालयातील लोकांशी भेटेन आणि काही पावले उचलेन.

दिल्लीत 3 दिवसांपूर्वी प्रदूषणावर ग्रॅप नियम अधिक कडक करण्यात आले

दिल्ली-NCR मध्ये वाढत्या प्रदूषणाकडे पाहता वायू गुणवत्ता व्यवस्थापन आयोगाने (CAQM) GRAP म्हणजेच ग्रेडेड रिस्पॉन्स ॲक्शन प्लॅन (Graded Response Action Plan) अधिक कडक केला आहे. आता अनेक मोठी पावले सुरुवातीलाच लागू होतील, जेणेकरून हवा बिघडण्यापूर्वी परिस्थिती नियंत्रणात येऊ शकेल.

शनिवारी सकाळी दिल्ली-एनसीआरचा सरासरी AQI 360 होता, जी खूप खराब श्रेणी आहे. CAQM ने सांगितले की, नवीन पावले वैज्ञानिक डेटा, तज्ञांचे मत आणि मागील अनुभवांच्या आधारावर उचलण्यात आली आहेत. सर्व एजन्सींना त्यांची त्वरित अंमलबजावणी करण्याचे निर्देश मिळाले आहेत.

आता जे नियम आधी GRAP-2 वर लागू होते, ते आता GRAP-1 मध्येच लागू होतील. GRAP-3 चे अनेक नियम GRAP-2 मध्ये आणि GRAP-4 चे नियम आता GRAP-3 मध्ये लागू होतील. GRAP-4 मध्ये 50% कर्मचाऱ्यांना वर्क-फ्रॉम-होम देण्याची तरतूद देखील समाविष्ट आहे.

GRAP-3 चे काही नियम आता GRAP-2 मध्ये

पूर्वी AQI 301–400 च्या दरम्यान असताना लागू होणारे उपाय, आता AQI 201–300 मध्येच लागू होतील. यामध्ये दिल्ली, गुरुग्राम, फरीदाबाद, गाझियाबाद आणि नोएडा येथील सरकारी कार्यालयांच्या वेळेत बदल केला जाईल. याव्यतिरिक्त, केंद्र सरकार देखील आपल्या कार्यालयांच्या वेळा बदलण्याचा विचार करू शकते.

आता AQI 400+ झाल्यावर लागू होतील

जे नियम पूर्वी AQI 450+ झाल्यावर लागू होत होते, ते आता AQI 401–450 च्या दरम्यान असतानाच लागू होतील. यामध्ये सरकारी, खासगी आणि महानगरपालिका कार्यालयांमध्ये केवळ 50% कर्मचाऱ्यांना बोलावणे, उर्वरित कर्मचाऱ्यांसाठी वर्क-फ्रॉम-होम (घरातून काम) समाविष्ट आहे. याव्यतिरिक्त, केंद्र सरकार देखील आपल्या कर्मचाऱ्यांसाठी हे मॉडेल (नमुना) स्वीकारू शकते.

एअर क्वालिटी इंडेक्स म्हणजे काय?

एअर क्वालिटी इंडेक्स (AQI) हे एक असे साधन आहे, जे हवा किती स्वच्छ आणि शुद्ध आहे हे मोजते. याच्या मदतीने आपण हे देखील अंदाज लावू शकतो की यात असलेल्या वायू प्रदूषकांमुळे आपल्या आरोग्याला काय नुकसान होऊ शकते.

AQI प्रामुख्याने 5 सामान्य वायू प्रदूषकांच्या एकाग्रतेचे मोजमाप करते. यात भू-स्तरीय ओझोन, कण प्रदूषण, कार्बन मोनोऑक्साइड, सल्फर डायऑक्साइड आणि नायट्रोजन डायऑक्साइड यांचा समावेश आहे. तुम्ही AQI तुमच्या मोबाईल फोनवर किंवा बातम्यांमध्ये सामान्यतः 80, 102, 184, 250 या संख्यांमध्ये पाहिले असेल. या अंकांचा काय अर्थ होतो, ग्राफिक्समध्ये पहा.

जेव्हा हवेची गुणवत्ता खराब होते, तेव्हा GRAP लागू होतो

हवेच्या प्रदूषणाची पातळी तपासण्यासाठी, तिची 4 श्रेणींमध्ये विभागणी केली आहे. प्रत्येक पातळीसाठी निकष आणि उपाय निश्चित केले आहेत. याला ग्रेडेड रिस्पॉन्स ॲक्शन प्लॅन (GRAP) म्हणतात. याच्या 4 श्रेणींनुसार सरकार निर्बंध लावते आणि प्रदूषण कमी करण्यासाठी उपाययोजना जारी करते.

उच्च पातळीवरील AQI धोकादायक

AQI हे एक प्रकारचे थर्मामीटर आहे. फक्त हे तापमानाऐवजी प्रदूषण मोजण्याचे काम करते. या निकषाद्वारे हवेतील CO (कार्बन डायऑक्साइड), OZONE (ओझोन), NO2 (नायट्रोजन डायऑक्साइड), PM 2.5 (पार्टिक्युलेट मॅटर) आणि PM 10 या प्रदूषकांची मात्रा तपासली जाते आणि ती शून्य ते 500 पर्यंतच्या रीडिंगमध्ये दर्शविली जाते.

हवेतील प्रदूषकांची (pollutants) मात्रा जितकी जास्त असेल, AQI चा स्तर तितका जास्त असेल आणि जितका जास्त AQI, तितकी हवा धोकादायक. तसे तर 200 ते 300 च्या दरम्यानचा AQI देखील खराब मानला जातो, पण सध्याची परिस्थिती अशी आहे की राजस्थान, हरियाणा, दिल्ली आणि उत्तर प्रदेशमधील अनेक शहरांमध्ये तो 300 च्या वर गेला आहे. हा वाढता AQI फक्त एक आकडा नाही. हे येणाऱ्या आजारांच्या धोक्याचे संकेत देखील आहे.