क्रीडा डेस्क2 तासांपूर्वी
- लिंक कॉपी करा
गुवाहाटी कसोटीत भारत पराभवाच्या उंबरठ्यावर आहे. दक्षिण आफ्रिकेने कोलकाता येथे पहिली कसोटी जिंकली होती, दुसरा सामना जिंकून संघ मालिकेत 2-0 ने क्लीन स्वीप करेल. जर असे झाले, तर गौतम गंभीरच्या प्रशिक्षणाखाली भारत 13 महिन्यांत दुसऱ्यांदा घरच्या मैदानावर क्लीन स्वीप होईल. 2024 मध्ये न्यूझीलंडने 3-0 ने हरवले होते.
कसोटीतील अत्यंत खराब कामगिरीनंतर प्रशिक्षक गंभीरवर जोरदार टीका होत आहे. माजी भारतीय क्रिकेटपटू अतुल वासन यांनी तर असेही म्हटले आहे की गंभीरला कसोटीतून काढून टाकावे. त्यांच्या जागी राहुल द्रविडला पुन्हा आणावे. तर, माजी निवडकर्ता सबा करीम यांनी म्हटले आहे की टीम इंडिया कसोटी खेळणेच विसरली आहे. या बातमीत जाणून घेऊया की गंभीर कसोटीत कुठे चुका करत आहेत…
कसोटीत गंभीरच्या 4 मोठ्या चुका
चूक-1: फक्त 3 स्पेशलिस्ट फलंदाज
गौतम गंभीरच्या प्रशिक्षणाखाली टीम इंडिया व्हाइट बॉलसोबत रेड बॉल क्रिकेटमध्येही अष्टपैलू खेळाडूंना खूप महत्त्व देऊ लागली. याचा परिणाम असा झाला की, संघात फक्त 3 किंवा 4 विशेषज्ञ फलंदाजांनाच संधी मिळत आहे. दक्षिण आफ्रिकेविरुद्धच्या मालिकेत भारताने दोन्ही कसोटी सामन्यांमध्ये 3-3 विशेषज्ञ फलंदाजांनाच खेळवले. यशस्वी जैस्वाल आणि केएल राहुल दोन्ही कसोटी खेळले, तर पहिल्या सामन्यात शुभमन गिलला आणि दुसऱ्या सामन्यात साई सुदर्शनला संधी मिळाली.
पहिल्या सामन्यात भारताचे 3 फलंदाज स्पिन पिचवर काही खास करू शकले नाहीत, पण दुसऱ्या सामन्याच्या पहिल्या डावात तिघांनी मिळून 95 धावा केल्या. तर 4 ते 7 क्रमांकाचे फलंदाज मिळून फक्त 23 धावाच करू शकले. ऋषभ पंत आणि ध्रुव जुरेलसारखे खेळाडू धोकादायक शॉट खेळण्याच्या प्रयत्नात आपली विकेट गमावून बसले. तर या फॉरमॅटमध्ये अशा शॉट्सची काही खास गरजही नसते.

चूक-२: फलंदाजी क्रमात जास्त प्रयोग
गंभीरच्या प्रशिक्षणाखाली टीम इंडियाची नंबर-३ ची फलंदाजीची जागा निश्चित होऊ शकली नाही. दक्षिण आफ्रिका कसोटीचा विचार केल्यास, पहिल्या सामन्यात वॉशिंग्टन सुंदर आणि दुसऱ्या सामन्यात साई सुदर्शनने नंबर-३ वर फलंदाजी केली. या जागेवर करुण नायरलाही संधी देण्यात आली, पण कोणत्याही खेळाडूला जास्त काळ ही जागा मिळाली नाही.
गंभीर प्रशिक्षक होण्यापूर्वी 25 वर्षे भारताला या स्थानाची चिंता करावी लागली नाही. आधी राहुल द्रविडने आणि नंतर चेतेश्वर पुजाराने हे स्थान सांभाळले आणि अनेक प्रकारच्या परिस्थितीत संघाला विखुरण्यापासून रोखले. नंबर-5 चे स्थानही चिंतेची बाब आहे, येथे ऋषभ पंत, ध्रुव जुरेल आणि रवींद्र जडेजा यांना आजमावले जात आहे. हे स्थान व्हीव्हीएस लक्ष्मण आणि अजिंक्य रहाणे यांनी सांभाळले होते, पण आता येथेही खूप जास्त प्रयोग होत आहेत. ज्यामुळे संघात स्थिरता येत नाहीये.

चूक-3: स्ट्राइक फिंगर स्पिनरची कमतरता
टीम इंडियामध्ये विकेट घेणाऱ्या फिंगर स्पिनर्सचीही कमतरता जाणवू लागली आहे. आशियाई परिस्थितीत 2013 ते 2023 पर्यंत भारताच्या वर्चस्वाचे मोठे कारण रविचंद्रन अश्विन आणि रवींद्र जडेजाची फिरकी जोडी होती. गेल्या वर्षी न्यूझीलंडकडून घरच्या मैदानावर क्लीन स्वीप मिळाल्यानंतर, भारताचा दुसरा सर्वाधिक विकेट घेणारा गोलंदाज रविचंद्रन अश्विनने निवृत्ती घेतली.
ऑस्ट्रेलिया दौऱ्यावर अश्विनच्या जागी ऑफ स्पिन अष्टपैलू वॉशिंग्टन सुंदरला प्राधान्य देण्यात आले. त्यानंतर त्याने पुढे खेळणे सुरू ठेवले नाही. अश्विन संघाचा स्ट्राइक बॉलर होता, त्याच्या गेल्यानंतर जडेजा एकटा पडत आहे. नवीन कर्णधारही जडेजाच्या गोलंदाजीचा तितक्या चांगल्या प्रकारे वापर करू शकत नाहीत, ज्या प्रकारे एमएस धोनी आणि विराट कोहली करत होते.
संघ व्यवस्थापन आता सुंदर आणि अक्षर पटेलसारख्या फिरकी अष्टपैलूंवर लक्ष केंद्रित करत आहे, परंतु त्यांच्यात अश्विनसारखी विकेट घेण्याची क्षमता दिसत नाही. घरगुती क्रिकेटमध्ये साई किशोर, सारांश जैन आणि सौरभ कुमारसारखे स्ट्राइक फिंगर स्पिनर्स आहेत, परंतु त्यांना संधी मिळत नाहीत.

चूक-4: अष्टपैलू खेळाडू निष्प्रभ ठरत आहेत
सुंदर, अक्षर, जडेजा आणि नितीश रेड्डी यांच्या अष्टपैलू कौशल्यावर खूप जास्त विश्वास दाखवला जात आहे. बहुतेक सामन्यांमध्ये 4 पैकी 3 खेळाडू तर प्लेइंग-11 चा भाग असतातच. त्यांची क्षमता चांगली आहे, पण ती कसोटीत टीम इंडियाच्या उपयोगी पडत नाहीये. सुंदर आणि अक्षर बॅटने तर प्रभाव पाडू शकत आहेत, पण कसोटी संघात ऑफ-स्पिनरचे काम करू शकत नाहीत.
जडेजा अनेकदा विकेट्स घेत आहेत, पण आशियाई परिस्थितीत त्यांची फलंदाजी फ्लॉप ठरत आहे. नीतीश रेड्डीला भारतीय परिस्थितीत प्लेइंग-11 मध्ये समाविष्ट करण्याचा काहीच अर्थ दिसत नाही. ना त्याच्या बॅटमधून धावा येत आहेत, ना तो त्याच्या गोलंदाजीत कमाल करू शकत आहे. त्याला जास्त गोलंदाजीच्या संधीही दिल्या जात नाहीत. त्याच्या जागी एखाद्या स्पेशलिस्ट फलंदाजाला संधी देऊन संघ अधिक फायदा मिळवू शकतो.

13 महिन्यांत दुसऱ्या घरच्या मालिकेत पराभवाचा धोका
गौतम गंभीर यांना जुलै 2024 मध्ये भारताचे मुख्य प्रशिक्षक बनवण्यात आले. त्यांच्या प्रशिक्षणाखाली भारताने बांगलादेशला 2-0 ने मालिका हरवली. न्यूझीलंडने 36 वर्षांपासून भारतात एकही कसोटी सामना जिंकला नव्हता, पण गंभीर यांच्या प्रशिक्षणाखाली न्यूझीलंडने केवळ सामनाच जिंकला नाही, तर मालिकेत 3-0 ने क्लीन स्वीपही केला. भारताला घरच्या मैदानावर 12 वर्षांनंतर मालिका पराभवाला सामोरे जावे लागले होते.
न्यूझीलंडविरुद्धच्या पराभवानंतर 13 महिन्यांच्या आतच भारताला दक्षिण आफ्रिकेने कोलकाता येथे कसोटीत हरवले. संघाला भारतात शेवटचा विजय 15 वर्षांपूर्वी मिळाला होता. इतकंच नाही तर दक्षिण आफ्रिकेला 25 वर्षांनंतर भारतात मालिका जिंकण्याची संधीही आहे.

4 घरगुती कसोटी सामने हरवण्यासाठी 12 वर्षे लागली होती
गौतम गंभीर त्यांच्या 18 महिन्यांच्या कोचिंग कारकिर्दीत 4 घरगुती कसोटी सामने हरले आहेत. जर दक्षिण आफ्रिकेने गुवाहाटीमध्ये विजय मिळवला, तर गंभीरच्या कोचिंगखाली ही 5 वी हार असेल. यापूर्वी भारताला घरच्या मैदानावर 4 कसोटी सामने हरण्यासाठी 12 वर्षे लागली होती.
2012 मध्ये डंकन फ्लेचर यांच्या कोचिंगखाली इंग्लंडविरुद्ध भारताला 2-1 ने मालिका पराभव पत्करावा लागला होता. त्यानंतर अनिल कुंबळे यांच्या कोचिंगखाली ऑस्ट्रेलियाने आणि रवी शास्त्री यांच्या कोचिंगखाली इंग्लंडने प्रत्येकी 1-1 वेळा हरवले. तर राहुल द्रविड यांच्या कोचिंगखाली 2 पराभव झाले. म्हणजेच, 12 वर्षांत 3 वेगवेगळ्या प्रशिक्षक असूनही संघाला फक्त 4 कसोटी सामन्यांमध्ये पराभव पत्करावा लागला, या काळात संघाने 40 सामने जिंकले. तर गंभीरच्या कोचिंगखाली न्यूझीलंड आणि दक्षिण आफ्रिकेने अवघ्या 13 महिन्यांतच 4 कसोटी सामने हरवले. संघाने ऑस्ट्रेलिया आणि इंग्लंडचा तर अजून घरच्या मैदानावर सामनाही केलेला नाही.

गंभीर ऑस्ट्रेलियातही जिंकू शकले नाहीत
गंभीरच्या प्रशिक्षणाखाली भारत 19वी कसोटी खेळत आहे. यापैकी 5 ऑस्ट्रेलियात, 5 इंग्लंडमध्ये आणि उर्वरित मायदेशात होते. मायदेशात संघाने बांगलादेश आणि वेस्ट इंडिजला 4 सामने हरवले, पण उर्वरित 4 सामने गमावले. ऑस्ट्रेलियातही भारताने काही विशेष कामगिरी केली नाही. पर्थमध्ये जसप्रीत बुमराहच्या नेतृत्वाखाली पहिली कसोटी जिंकली, पण कर्णधार रोहित शर्मा परत येताच मालिका 3-1 ने गमावली.
याच मालिकेत रविचंद्रन अश्विनने निवृत्ती घेतली होती. तर मालिकेनंतर मे महिन्यात कर्णधार रोहित शर्मा आणि दिग्गज विराट कोहलीने कसोटी क्रिकेटला निरोप दिला. इंग्लंडमध्ये युवा कर्णधार शुभमन गिलच्या नेतृत्वाखाली भारताने 5 कसोटी सामन्यांची मालिका 2-2 अशी बरोबरीत सोडवली, पण आता दक्षिण आफ्रिकेकडून मालिका गमावण्याची परिस्थिती निर्माण झाली आहे.
चॅम्पियन्स ट्रॉफी आणि टी-20 आशिया कप जिंकला
गंभीर कसोटीत जेवढे खराब प्रशिक्षक आहेत, टी-२० मध्ये तेवढेच उत्कृष्ट आहेत. तर, एकदिवसीय सामन्यांमध्ये त्यांची कामगिरी संमिश्र राहिली. टी-२० फॉरमॅटमध्ये भारताने १ जुलै २०२४ पासून ३२ सामने खेळले. २६ जिंकले आणि फक्त ४ गमावले. २ सामने अनिर्णित राहिले. संघाने आशिया कप जिंकला आणि स्पर्धेत पाकिस्तानला सलग ३ सामनेही हरवले. एकदिवसीय सामन्यांमध्ये गंभीरच्या प्रशिक्षणाखाली भारताने इंग्लंडला मालिका हरवली आणि चॅम्पियन्स ट्रॉफीचे विजेतेपदही जिंकले. मात्र, संघ श्रीलंका आणि ऑस्ट्रेलियामध्ये मालिका जिंकू शकला नाही.
तज्ञांनीही सांगितले – गंभीरला कसोटीतून हटवा
माजी भारतीय क्रिकेटपटू अतुल वासन म्हणाले,
आमचे फलंदाज फिरकी खेळायला विसरले आहेत. मोठे-मोठे शॉट्स खेळण्याच्या सवयीने त्यांना कसोटी खेळायला विसरवले आहे. न्यूझीलंड, दक्षिण आफ्रिका यांसारखे संघही घरच्या मैदानावर हरवत आहेत. प्रत्येक मालिकेत आमचे फलंदाजी प्रशिक्षक बदलतात, सरफराज खान, हनुमा विहारी यांसारख्या कसोटी फलंदाजांना संधीच मिळत नाहीये.

वनडे, टी-२० च्या खेळाडूंनाच कसोटीत खेळवत आहेत. अष्टपैलूंना खेळवण्यात अडचण नाही, पण कसोटीत तुमचे टॉप-५ स्पेशालिस्ट फलंदाजच असायला हवेत. फिरकी खेळपट्टीवर लवकर बाद झाले, आता चांगली खेळपट्टी मिळाली तर वेगवान गोलंदाजांना विकेट्स दिल्या. यावरून हेच सिद्ध होते की तुम्ही कसोटीला गांभीर्याने घेत नाहीये. हे सुधारण्यासाठी कसोटीत प्रशिक्षक बदलावेच लागतील. द्रविडला पुन्हा घेऊन या, पुजारासारख्या खेळाडूंना प्लेइंग-११ मध्ये आणा.

माजी भारतीय निवडक सबा करीम म्हणाले,
भारताचे कसोटी फलंदाज भागीदारी करण्यावर लक्ष देत नाहीत. फलंदाज कसोटीत मोठे-मोठे शॉट्स खेळण्यावर का लक्ष केंद्रित करत आहेत हे कळत नाही. कसोटीत दिवसभर फलंदाजी करण्यावर लक्ष दिले जाते. दक्षिण आफ्रिकेने हे उत्तम प्रकारे केले, पण आमचा संघ कोणत्या विचाराने खेळत आहे हे कळत नाही.























