लाल किल्ल्याचा इतिहास: जुन्या दिल्लीचा ऐतिहासिक लाल किल्ला सध्या जगभरात चर्चेत आहे. “लाल किल्ला” या शब्दाचा गुगल सर्च केल्यावर स्फोटाचे फोटो आणि बातम्या समोर येत आहेत. 10 नोव्हेंबरच्या संध्याकाळी लाल किल्ल्याजवळ दहशतवादी हल्ला झाला. एका आत्मघाती बॉम्बस्फोटात एका कारमधून आलेल्या दहशतवाद्याने स्फोटक यंत्राचा स्फोट घडवून आणला, ज्यामुळे भीती आणि दहशत पसरली. सध्याच्या माहितीनुसार, या हल्ल्यात 10 हून अधिक निष्पाप लोकांचे प्राण गेले आहेत आणि डझनभर कुटुंबांवर एक अविस्मरणीय दुःख ओढवले आहे. हा स्फोट त्याच लाल किल्ल्याजवळ झाला जिथून पंडित जवाहरलाल नेहरूंनी पहिल्यांदा भारताच्या स्वातंत्र्याची घोषणा केली होती. आज, त्याच लाल किल्ल्याची कहाणी.
मुघल सम्राट शाहजहानला आग्र्याऐवजी दिल्लीला आपली राजधानी बनवायची होती. त्याला राजधानीसाठी एका खास राजवाड्याची आवश्यकता होती, म्हणून त्याने 1638 मध्ये लाल किल्ल्याचे बांधकाम सुरू केले. हा किल्ला इतका मोठा आहे की तो पूर्ण होण्यासाठी 10 वर्षे लागली. 250 एकरांवर पसरलेला हा किल्ला मुघलांच्या भव्य वास्तुकलेचे प्रतीक आहे. यमुना नदीच्या काठावर बांधलेला हा किल्ला 33 मीटर उंच भिंतीने वेढलेला आहे. लाल किल्ल्याला सहा मुख्य दरवाजे असले तरी, त्याचे प्रवेशद्वार लाहोर दरवाज्यातून आहे.
लाल किल्ल्याच्या बांधकामानंतर, मुघल सम्राट शाहजहानने 1647 मध्ये त्याच्या उद्घाटनासाठी विशेष सजावट करण्याचे आदेश दिले. राजवाड्याच्या मुख्य खोल्या जड पडद्यांनी सजवल्या गेल्या होत्या आणि चिनी रेशीम आणि तुर्की मखमलीने सजवल्या गेल्या होत्या. लाल किल्ल्याच्या आत दिवाण-ए-आम, दिवाण-ए-खास, मोती मस्जिद, हिरा महल, रंग महल, खास महल आणि हयात बख्श बाग यासह डझनभर लहान राजवाडे आणि इमारती आहेत.
लाल किल्ला उस्ताद अहमद आणि उस्ताद हमीद यांनी बांधला होता. लाल किल्ल्याच्या आत राजवाड्यांच्या रांगा आहेत. संगमरवरी पोशाख असलेला मुमताज महाल मुघल सम्राटाचा आवडता होता. त्यात सहा खोल्या आणि एक तळघर आहे, प्रत्येकी संगमरवरी खुर्च्या आहेत. शीश महालमध्ये राजवाडा देखील आहे, जो लहान आरशांनी जडलेला आहे. राजवाड्यात 200 हून अधिक खोल्या आहेत, ज्यात दिवाण-ए-खास (50 खोल्या), दिवाण-ए-आम (20 खोल्या) आणि शाही निवासस्थान आहे, ज्यामध्ये अंदाजे 80 खोल्या आहेत.
1638-48 या काळात लाल किल्ल्याचे बांधकाम 1 कोटी रुपयांपेक्षा जास्त खर्च आले. आजच्या काळात ते अब्जावधी आणि ट्रिलियन रुपयांचे असेल. आज लाल दिसणारा लाल किल्ला मूळतः लाल नव्हता. मूळतः लाल किल्ला पांढरा होता, परंतु 19 व्या शतकात नूतनीकरणादरम्यान, ब्रिटिशांनी त्याचा रंग पांढऱ्यावरून लाल केला. रंगासोबतच त्याचे नावही बदलले. लाल किल्ल्याचे जुने नाव ‘किला-ए-मुबारक’ होते, नंतर ते लाल किल्ला म्हणून प्रसिद्ध झाले. शाहजहानने लाल किल्ल्यामध्ये एक खास सिंहासन बनवले होते, ज्याला ‘मयूर सिंहासन’ असे नाव देण्यात आले. त्याला तख्त-ए-तौस असेही म्हटले जात असे. सुमारे 1150 किलो सोने आणि 230 किलो मौल्यवान दगडांपासून बनवलेले हे सिंहासन दिवाण-ए-खासमध्ये ठेवण्यात आले होते. त्यावेळी ते जगातील सर्वात महागडे सिंहासन होते. असे मानले जाते की कोहिनूर हिरा देखील त्याचा एक भाग होता. 1665 मध्ये प्रसिद्ध परदेशी प्रवासी टॅव्हर्नियर यांनी त्याची किंमत सुमारे 10 कोटी 70 लाख रुपये असल्याचे म्हटले होते.
1875 मध्ये मुघलांच्या पतनानंतर आणि पहिल्या स्वातंत्र्ययुद्धानंतर, ब्रिटीशांनी या किल्ल्याला त्यांचे सैन्य मुख्यालय म्हणून स्थापित केले. त्यांनी तेथे साठवलेल्या सर्व मौल्यवान वस्तू लुटल्या. ते भारताच्या विविध भागांतून लुटलेल्या मौल्यवान वस्तू आणत असत आणि नंतर त्या ब्रिटनला पाठवत असत. या काळात, जगातील सर्वात मोठ हिरा, कोहिनूर देखील लाल किल्ल्यात ठेवण्यात आला होता. लाल किल्ल्यात शाहजहानसाठी बांधलेले सिंहासन सोन्यापासून बनवलेले होते आणि त्यावर हिरे आणि मौल्यवान दगड जडवलेले होते. कोहिनूरने सजवलेले हे सिंहासन दिवाण-ए-खासचे वैशिष्ट्य होते.
