वजन कमी करणे आणि ते टिकवून ठेवणे हे जगातील सर्वात कठीण कामांपैकी एक मानले जाते. अमेरिकेत जवळपास प्रत्येक पाचपैकी दोन व्यक्ती लठ्ठपणाचे शिकार आहेत. दशकांपासून आपल्याला हेच शिकवले गेले आहे की आपण खाण्याचा ‘खूप जास्त आनंद’ घेतो, म्हणूनच गरजेपेक्षा जास्त खातो. पण जर ही धारणाच पूर्णपणे चुकीची असेल तर काय? अलीकडील संशोधन आणि तज्ज्ञांचे मत आहे की खरी समस्या कदाचित ही नाही की आपण जेवणाचा जास्त आनंद घेत आहोत, तर ही आहे की आपण त्याचा पुरेसा आनंद घेत नाही आहोत. मॅकगिल युनिव्हर्सिटीच्या न्यूरोसायंटिस्ट डाना स्मॉल म्हणतात, ‘आपल्या मेंदूत खाण्याच्या संकेतांसाठी दोन वेगवेगळे मार्ग काम करतात. यातील पहिला ‘हाय रोड’ आहे, जो थेट तोंडाची चव, अन्नाचा सुगंध व त्याच्या वास्तविक आनंदाने सक्रिय होतो. दुसरा मार्ग ‘लो रोड’ म्हणून ओळखला जातो, जो प्रत्यक्षात डोपामाइनचा मार्ग आहे आणि अन्न गिळल्यानंतर व पचल्यानंतर सक्रिय होतो. चिप्स किंवा कोल्ड ड्रिंकसारखे पदार्थ अनेकदा याच ‘लो रोड’ला सक्रिय करतात. ते फारसे स्वादिष्ट नसले तरी, त्यांच्यात कॅलरीज आणि चरबीचे असे अचूक मिश्रण असते जे मेंदूला तीव्र ‘डोपामाइन हिट’ देते. स्मॉल यांचे म्हणणे आहे की, अशा स्थितीत आपण जेवणाच्या खऱ्या आनंदासाठी नाही, तर याच रासायनिक प्रभावाच्या व्यसनामुळे वारंवार खातो. डाना यांनी प्री-डायबेटिक असताना कंटाळवाणे खाण्याऐवजी ‘जास्तीत जास्त आनंद’ देणारा मार्ग निवडला. त्यांनी ताज्या रासबेरी आणि हळद, जिरे व लसूण वापरून बनवलेल्या भाज्यांसारख्या स्वादिष्ट आणि आरोग्यदायी पदार्थांना प्राधान्य दिले. त्यांचे मत होते की, जेवणाचा आनंद घेतल्याने मेंदू समाधानी राहतो आणि जंक फूडची इच्छा कमी होते. त्यांनी या प्रयोगातून 20 किलो वजन कमी करून मधुमेहावर मात केली.
पेनसिल्व्हेनिया विद्यापीठाचे डॉ. इझेकियल इमॅन्युएल म्हणतात, ‘निरोगीपणा म्हणजे फक्त स्वतःला थांबवणे नाही.’ जर जीवनाचा उद्देश फक्त इच्छा मारणे असेल, तर इच्छाशक्ती लवकरच हार मानेल. निरोगी राहण्याचा नवीन मंत्र आता ‘कमी खाणे’ नाही, तर ‘उत्तम आणि चवीने खाणे’ आहे. पुढच्या वेळी खाताना, कॅलरीज मोजण्याऐवजी चवीचा आनंद घ्या. कदाचित हीच ती तृप्ती आहे ज्याची तुमच्या शरीराला गरज आहे.’ ऑटोपायलट मोडमध्ये खाल्ल्यास चव जाणवत नाही ब्रॅडफोर्ड आणि ब्राउन विद्यापीठातील तज्ञांचे म्हणणे आहे की, जेव्हा आपण टीव्ही पाहताना किंवा फोन वापरताना ‘ऑटोपायलट’ मोडमध्ये खातो, तेव्हा आपण चव घेणे विसरून जातो. ‘माइंडफुल ईटिंग’ (सजग खाणे) यावर भर देते की अन्नाच्या सुगंधावर आणि पोतावर (टेक्सचर) लक्ष द्यावे. डॉक्टर जेन चोजेन ‘वन-बाइट-एट-ए-टाइम’ (एका वेळी एक घास) पद्धत शिकवतात. जसे की – प्रत्येक घास पूर्णपणे चावणे आणि चवीची जाणीव ठेवणे… कारण पोटातून मेंदूपर्यंत ‘तृप्ती’चा संकेत पोहोचायला सुमारे 20 मिनिटे लागतात. हळू खाल्ल्याने तुम्ही गरजेपेक्षा लवकर थांबता.
Source link
