तुम्हालाही ऑफिस, शाळा-कॉलेज किंवा मॉलमध्ये टॉयलेटला जाण्यास संकोच वाटतो का? किंवा कुठेही, कोणत्याही परिस्थितीत सार्वजनिक शौचालय वापरताना त्रास होतो का? जर होय, तर हा संकोच तुमच्या दैनंदिन जीवनावर परिणाम करू शकतो. तसेच आरोग्यावरही वाईट परिणाम करू शकतो. अनेक लोक याच कारणामुळे पाणी कमी पितात, लांबच्या मीटिंग्ज किंवा प्रवासाला टाळतात. यामुळे मानसिक ताणही वाढतो. वैद्यकीय भाषेत याला पॅरुरेसिस (Paruresis) किंवा शाय ब्लॅडर सिंड्रोम (Shy Bladder Syndrome) म्हणतात. ही एक प्रकारची चिंता आहे, ज्याला ‘वॉशरूम एंग्झायटी’ असे म्हणतात. वेळेत याबद्दल जाणून घेणे आणि योग्य उपाययोजना करणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे. तथापि, चांगली गोष्ट अशी आहे की काही मूलभूत गोष्टींची काळजी घेऊन या समस्येपासून मुक्तता मिळवता येते. तर चला, आज कामाची बातमी मध्ये आपण वॉशरूम एंग्झायटीबद्दल सविस्तर बोलूया. तसेच जाणून घेऊया की- तज्ज्ञ: डॉ. अर्चना शर्मा, वरिष्ठ सल्लागार, मानसशास्त्र, श्री बालाजी ॲक्शन मेडिकल इन्स्टिट्यूट, दिल्ली प्रश्न- वॉशरूम एंग्झायटी म्हणजे काय? उत्तर- ही एक अशी मानसिक स्थिती आहे, ज्यात व्यक्तीला सार्वजनिक शौचालय वापरताना भीती, चिंता किंवा अस्वस्थता जाणवते. यात व्यक्ती अनेकदा विचार करतो की कोणीतरी त्याला जज करेल. काही लोक गोपनीयतेमुळेही वॉशरूम वापरत नाहीत. दीर्घकाळात याचा शारीरिक आणि मानसिक आरोग्यावर वाईट परिणाम होतो. प्रश्न- वॉशरूम एंग्झायटी का होते? उत्तर- वॉशरूम एंग्झायटी अनेक कारणांमुळे होऊ शकते. ही केवळ लाज किंवा संकोच नाही, तर याचे अनेक सामाजिक आणि मानसिक पैलू देखील असू शकतात. हे खाली दिलेल्या ग्राफिकमधून समजून घ्या- प्रश्न- वॉशरूम एंग्झायटीची काय लक्षणे आहेत? उत्तर- याची लक्षणे शारीरिक, मानसिक आणि व्यावहारिक अशा तिन्ही प्रकारची असू शकतात. अनेकदा लोक याला सामान्य अस्वस्थता समजून दुर्लक्ष करतात. पण जर हे वारंवार होत असेल तर सावध झाले पाहिजे. खाली दिलेल्या ग्राफिकमधून हे समजून घ्या- प्रश्न- वॉशरूम एंग्झायटीचा दैनंदिन जीवनावर काय परिणाम होतो? उत्तर- याचा परिणाम व्यक्तीच्या दैनंदिन जीवनावर हळूहळू होतो. यामुळे केवळ शारीरिक अस्वस्थताच नाही, तर मानसिक ताणही वाढतो. यामुळे पीडित लोक अनेकदा पाणी कमी पिऊ लागतात, ज्यामुळे डिहायड्रेशन, डोकेदुखी आणि युरिन इन्फेक्शनसारख्या समस्या उद्भवू शकतात. अशा लोकांसाठी ऑफिसच्या लांब मीटिंग्ज, शाळेतील वर्ग किंवा प्रवास तणावपूर्ण बनतात. यामुळे पीडित लोक अनेकदा सामाजिक कार्यक्रमांपासून दूर राहू लागतात, ज्यामुळे एकटेपणा वाढू शकतो. तसेच, लघवी रोखून ठेवल्याने पोटदुखी, मूत्राशयाच्या समस्या आणि पचनाशी संबंधित अडचणी येऊ शकतात. कालांतराने यामुळे उत्पादकता आणि मानसिक आरोग्यावरही परिणाम होतो. प्रश्न- वॉशरूम एंग्झायटी कोणत्या लोकांमध्ये जास्त असते? उत्तर- ज्या लोकांना सोशल एंग्झायटी किंवा जास्त अस्वस्थता असते, त्यांच्यामध्ये ही समस्या सहसा जास्त दिसून येते. असे लोक जे इतरांच्या मतांबद्दल खूप संवेदनशील असतात किंवा ज्यांना जज केले जाण्याची भीती वाटते, त्यांना सार्वजनिक वॉशरूम वापरताना जास्त अस्वस्थता वाटते. लहानपणी कोणत्याही प्रकारच्या बुलिंगचा बळी ठरलेल्या किंवा लाजिरवाण्या प्रसंगातून गेलेल्या लोकांमध्येही वॉशरूम एंग्जायटी असू शकते. थोडक्यात सांगायचे झाल्यास, कोणताही वाईट किंवा भीतीदायक अनुभव याचे कारण असू शकते. याशिवाय, जे लोक जास्त विचार करतात किंवा तणावात असतात, त्यांनाही या समस्येचा त्रास होऊ शकतो. घाण किंवा संसर्गाला घाबरणारे लोकही सार्वजनिक शौचालये वापरणे टाळतात. प्रश्न- ही समस्या एखाद्या आजाराशी संबंधित असू शकते का? उत्तर- ही एक प्रकारची मानसिक स्थिती आहे, जी सोशल एंग्जायटी डिसऑर्डर आणि ऑब्सेसिव्ह-कंपल्सिव्ह डिसऑर्डर (OCD) शी संबंधित आहे. अनेक प्रकरणांमध्ये, भीती आणि तणावामुळे शरीराची सामान्य प्रक्रिया बाधित होते. यामुळे लघवी किंवा शौचास त्रास होतो. जर तुम्हाला लघवी करताना वारंवार जळजळ, वेदना आणि बद्धकोष्ठतेचा त्रास होत असेल, तर हे एखाद्या वैद्यकीय स्थितीचे लक्षण असू शकते. त्यामुळे मानसिक समस्यांसोबतच शारीरिक समस्यांकडेही दुर्लक्ष करू नये आणि गरज पडल्यास डॉक्टरांचा सल्ला घेणे आवश्यक आहे. प्रश्न- वॉशरूम एंग्झायटी कशी व्यवस्थापित करावी? उत्तर- वॉशरूम एंग्झायटी योग्य समज, संयम आणि छोट्या-छोट्या प्रयत्नांनी हळूहळू व्यवस्थापित केली जाऊ शकते. यासाठी स्वतःवर दबाव टाकण्याऐवजी सहज मार्ग अवलंबणे महत्त्वाचे आहे. हे खाली दिलेल्या ग्राफिकमधून समजून घ्या- प्रश्न- वॉशरूम एंग्झायटी पूर्णपणे बरी होऊ शकते का? उत्तर- होय, वॉशरूम एंग्झायटी बऱ्याच अंशी व्यवस्थापित (मॅनेज) केली जाऊ शकते. यासाठी योग्य समज, नियमित सराव आणि संयम आवश्यक आहे. जेव्हा व्यक्ती हळूहळू आपल्या भीतीचा सामना करते, रिलॅक्सेशन तंत्रांचा वापर करते, तेव्हा ही एंग्झायटी कमी होते. प्रश्न- वॉशरूम एंग्झायटीमध्ये कधी डॉक्टर किंवा समुपदेशकाचा सल्ला घेणे आवश्यक आहे? उत्तर- जेव्हा वॉशरूम एंग्झायटी दैनंदिन जीवन, काम, अभ्यास किंवा आरोग्यावर परिणाम करू लागते, तेव्हा डॉक्टरांचा सल्ला घेणे आवश्यक आहे. उदाहरणार्थ- याव्यतिरिक्त, जर घाबरण्यासोबतच जलद हृदयाचे ठोके, घाम येणे किंवा खूप जास्त मानसिक ताण जाणवत असेल, तर व्यावसायिक मदत (प्रोफेशनल हेल्प) घ्यावी. योग्य वेळी समुपदेशन (काउंसलिंग) किंवा थेरपी घेतल्याने समस्या अधिक चांगल्या प्रकारे व्यवस्थापित (मॅनेज) केली जाऊ शकते.
Source link
