अलीकडेच वडोदरा येथे 29 वर्षीय राज्य राखीव पोलीस (SRP) जवानाचा प्रशिक्षणानंतर अचानक हृदयविकाराच्या झटक्याने मृत्यू झाला. परेडनंतर त्यांना छातीत दुखत असल्याची तक्रार केली होती. रुग्णालयात नेत असताना त्यांची प्रकृती बिघडली आणि त्यांचा मृत्यू झाला. भारतात हृदयविकार आता फक्त वृद्धांपुरता मर्यादित राहिलेला नाही. तरुण वयाचे लोकही याला बळी पडत आहेत. वर्ल्ड हार्ट फेडरेशन (WHF) नुसार, हृदयविकारामुळे दरवर्षी भारतात सुमारे 28 लाख लोकांचा मृत्यू होतो. ‘वर्ल्ड हार्ट फाउंडेशन’, ‘ग्लोबल बर्डन ऑफ डिजीज’ आणि ‘इंडियन कौन्सिल ऑफ मेडिकल रिसर्च’ (ICMR) च्या आकडेवारीनुसार, देशातील एकूण मृत्यूंपैकी सुमारे 28% वाटा हृदय व रक्तवाहिन्यासंबंधी रोगांचा (कार्डिओव्हस्कुलर डिजीज) आहे. अशा परिस्थितीत हे समजून घेणे महत्त्वाचे आहे की हृदयाच्या कोणत्या लक्षणांना वेळेत ओळखले पाहिजे. त्याचबरोबर हे देखील की आपल्या दैनंदिन सवयी हृदयाच्या आरोग्यावर कसा परिणाम करतात. म्हणून ‘फिजिकल हेल्थ’ मध्ये आज आपण समजून घेऊया की हृदय काय आहे आणि ते कसे कार्य करते. यासोबतच जाणून घेऊया की- प्रश्न- हृदय काय आहे? उत्तर- हृदय म्हणजे शरीरातील एक मजबूत स्नायू पंप आहे. ते साधारणपणे आपल्या मुठीएवढे मोठे असते. ते छातीच्या मध्यभागी, थोडे डावीकडे असते. हृदयात चार कप्पे (चेंबर्स) असतात. वरच्या दोन्ही कप्प्यांना ‘एट्रियम’ म्हणतात आणि खालच्या कप्प्यांना ‘वेंट्रिकल’ म्हणतात. हृदय कसे कार्य करते? प्रश्न- हृदय का आजारी पडते? उत्तर- वेळेनुसार हृदयाच्या नसा आणि स्नायूंवर दबाव वाढतो. मुख्यतः हृदयाचे आरोग्य या 5 मुद्द्यांवर अवलंबून असते, ग्राफिकमध्ये पहा- सर्व मुद्दे सविस्तर समजून घ्या- तुम्ही दिवसभर काय खाता? हृदयविकाराचे एक मोठे कारण म्हणजे आपण काय आणि कसे खातो. जास्त तेलकट-मसालेदार अन्न खराब कोलेस्ट्रॉल वाढवते, जे हृदयाच्या धमन्यांमध्ये जमा होते. चुकीचे खाणे हृदयाला कसे आजारी करते, ग्राफिक्समध्ये पहा- तुम्ही तुमच्या शरीराला किती हालचाल देता? तुम्ही किती शारीरिक हालचाल करता, याचा हृदय आरोग्यावर थेट परिणाम होतो- तुम्ही रात्री किती शांत झोप घेता? याचा हृदयाच्या आरोग्यावर थेट परिणाम होतो. सिगारेट, दारू, कॅफिन, निकोटीनसोबत तुमचे काय नाते आहे? सिगारेट, दारू, कॅफिन आणि निकोटीन थेट हृदय आरोग्यावर परिणाम करतात- आयुष्यात किती सुंदर नातेसंबंध, प्रेम आणि आनंद आहे, म्हणजेच तणावाची पातळी काय आहे? आयुष्यात नातेसंबंध, प्रेम आणि भावनिक आधार जितका मजबूत असतो, हृदय तितकेच निरोगी राहते. प्रश्न- सडन कार्डियाक अरेस्ट खरोखरच अचानक येतो का? उत्तर- ‘सडन कार्डियाक अरेस्ट’ या नावाने जरी असे वाटत असले की सर्वकाही अचानक घडते, तरीही बहुतेक प्रकरणांमध्ये ते पूर्णपणे अचानक नसते. शरीर आधीच अनेक प्रकारे संकेत देत असते- ही लक्षणे सूचित करतात की हृदयावर ताण वाढत आहे किंवा त्याची विद्युत प्रणाली बिघडत आहे. परंतु वेगवान जीवनशैली, कामाचा ताण आणि जबाबदाऱ्यांमध्ये गुंतलेले असल्यामुळे आपण या लक्षणांकडे दुर्लक्ष करतो. जर वेळेत ही लक्षणे ओळखली आणि तपासणी केली, तर सडन कार्डियाक अरेस्टचा धोका मोठ्या प्रमाणात टाळता येऊ शकतो.
Source link
