ब्रुकलिनमधील 35 वर्षीय सॉफ्टवेअर अभियंता एलेनोर लुईची कथा आज प्रत्येक दुसऱ्या व्यक्तीची कथा आहे. एलेनोर दरमहा अशा व्हिडिओ गेमसाठी पैसे देत आहे, ज्यात तिला कोणतीही रुची नाही. ती म्हणते, ‘मी 5 वर्षांपासून हा गेम खेळलेला नाही. पण यातून सुटका कशी करावी हे समजत नाहीये…’ हे तर फक्त एक उदाहरण आहे. जर तुम्ही क्रेडिट कार्डचे स्टेटमेंट किंवा यूपीआयची ऑटो-डेबिट हिस्ट्री तपासली, तर तुम्ही थक्क व्हाल. तिथे एक लांब यादी मिळेल – स्ट्रीमिंग ॲप्स, क्लाउड स्टोरेज, ई-कॉमर्स साइट्सची प्राइम मेंबरशिप, जिम आणि फिटनेस ॲप्स आणि अगदी आरओ मशीन देखील… सर्व काही सबस्क्रिप्शन मॉडेलवर आले आहे. आणि तर आता ‘सबस्क्रिप्शन’च्या आतही आणखी एक सबस्क्रिप्शन लपलेले असते. कोणत्याही ओटीटी प्लॅटफॉर्मचा बेस पॅक घ्या, मग त्यात जाहिरातींशिवाय कंटेंट किंवा लाइव्ह स्पोर्ट्स पाहण्यासाठी ‘प्रीमियम’चा खर्च वेगळा. आणि कोणता रिचार्ज कधी संपत आहे हे लक्षात ठेवण्यासाठी – सर्व सबस्क्रिप्शन ट्रॅक करणाऱ्या आणखी एका ॲपची मेंबरशिप घ्यावी लागते. ब्रिटिश प्लॅटफॉर्म ‘बँगो’ च्या अभ्यासानुसार, ब्रिटन आणि अमेरिकेतील एक सामान्य व्यक्ती दरमहा सुमारे ५,७०० ते १६ हजार रुपये खर्च करत आहे. हार्वर्ड बिझनेस स्कूलच्या अहवालानुसार, थेट ग्राहकांना वस्तू विकणाऱ्या ७५% कंपन्यांनी सबस्क्रिप्शन मॉडेल स्वीकारले आहे. जॉर्ज वॉशिंग्टन युनिव्हर्सिटीचे प्रा. गिल ॲपल म्हणतात, कंपन्या हुशारीने वस्तू वेगवेगळ्या विकतात. उदा. दही खरेदी करा पण चमचा सबस्क्रिप्शनवर घ्या. सामान्यतः हे शक्य नाही, पण ॲप्सच्या जगात हे सामान्य आहे. याचा सर्वात गुंतागुंतीचा पैलू ‘रद्द करणे’ आहे. कंपन्यांच्या ॲप्समध्ये ‘सबस्क्राईब’ करणे सोपे असते, पण ते बंद करणे अत्यंत कठीण असते. याची प्रक्रिया लांब आणि गुंतागुंतीची असते किंवा कस्टमर केअरवर बराच वेळ वाट पाहावी लागते. प्रा. ॲपल म्हणतात, ‘पुढच्या वेळी जेव्हा तुम्ही एखाद्या ॲपवर ‘स्टार्ट सबस्क्रिप्शन’ वर क्लिक कराल, तेव्हा लक्षात ठेवा- सुरुवात सोपी वाटेल, पण दरमहा कापला जाणारा छोटासा भाग कंपन्यांना शक्तिशाली आणि तुम्हाला असहाय्य बनवेल.’ स्टेटमेंटचे ऑडिट करा, वार्षिकऐवजी मासिक योजना चांगली अमेरिकन फायनान्स तज्ज्ञ आणि ‘आय विल टीच यू टू बी रिच’ चे लेखक रमित सेठी यांच्या मते, सबस्क्रिप्शनच्या चक्रव्यूहातून बाहेर पडण्याचा सर्वात प्रभावी मार्ग म्हणजे जागरूकपणे खर्च करणे हा आहे. तुमच्या बँक स्टेटमेंटचे ‘निर्दयी ऑडिट’ करा, ज्या सेवेचा वापर 30 दिवसांत केला नाहीये, तिला विचार न करता लगेच रद्द केले पाहिजे. कोणत्याही ‘फ्री ट्रायल’साठी साइन-अप करताच ते लगेच रद्द करा, जेणेकरून ट्रायल कालावधीचा फायदाही घेता येईल आणि भविष्यात चुकून कापल्या जाणाऱ्या पैशांपासूनही वाचता येईल. वार्षिक सवलतीऐवजी मासिक योजना चांगली आहे कारण दर महिन्याला खिशातून जाणारे पैसे तुम्हाला जागरूक ठेवतात.
Source link
