अमेरिकेने गेल्या 24 तासांत मध्य पूर्वेत 50 हून अधिक लढाऊ विमाने पाठवली आहेत. स्वतंत्र विमान-ट्रॅकिंग डेटा आणि लष्करी विमानचालन मॉनिटर्सनी अनेक F-22, F-35 आणि F-16 लढाऊ विमाने मध्य पूर्वेकडे जाताना नोंदवली आहेत. ही माहिती अमेरिका आणि इराण यांच्यात मंगळवारी जिनिव्हा येथे झालेल्या दुसऱ्या फेरीच्या चर्चेदरम्यान समोर आली आहे. दोन्ही देशांमध्ये अणुकराराशी संबंधित मुद्द्यांवर मतभेद कायम आहेत. अमेरिकेचे उपाध्यक्ष जेडी वेंस म्हणाले की, राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी निश्चित केलेल्या अटी इराण मान्य करण्यास तयार नाही. फॉक्स न्यूजला दिलेल्या मुलाखतीत वेंस म्हणाले की, चर्चेचे काही भाग सकारात्मक होते, परंतु अनेक महत्त्वाच्या मुद्द्यांवर अद्याप सहमती झालेली नाही. या विधानांवरून हे स्पष्ट होते की, इराणच्या अणुकार्यक्रमाबाबत सुरू असलेली चर्चा अजूनही नाजूक टप्प्यावर आहे. ट्रम्प यांनी यापूर्वीच सांगितले आहे की, जर इराणने अमेरिकेच्या मागण्या मान्य केल्या नाहीत, तर अमेरिका बळाचा वापर करेल. अमेरिकेने रिफ्युलिंग टँकरही मध्यपूर्वेकडे पाठवले अमेरिकन फायटर जेट्ससोबत अनेक एरियल रिफ्युलिंग टँकरही मध्यपूर्वेकडे जाताना दिसले आहेत. यावरून विमान दीर्घकाळ ऑपरेशनसाठी तयार असल्याचे संकेत मिळतात. दरम्यान, अमेरिकन अधिकाऱ्याने माध्यमांना सांगितले की, USS जेराल्ड आर. फोर्ड एअरक्राफ्ट कॅरियर स्ट्राइक ग्रुप कॅरिबियनमधून निघून मिड-अटलांटिकमध्ये पोहोचले आहे आणि मध्यपूर्वेकडे जात आहे. पुढील चार-पाच दिवसांत तेथे पोहोचण्याची अपेक्षा आहे. न्यूज एजन्सी AP नुसार, सुरक्षा कारणांमुळे नाव न सांगण्याच्या अटीवर अधिकाऱ्याने सांगितले की, फोर्डसोबत तीन गाइडेड-मिसाइल डेस्ट्रॉयर, USS माहान, USS बैनब्रिज आणि USS विन्सटन चर्चिल देखील आहेत. यापूर्वी, यूएसएस अब्राहम लिंकन आणि इतर महत्त्वाचे अमेरिकन हवाई आणि नौदल मालमत्ता या वर्षाच्या सुरुवातीला या प्रदेशात तैनात करण्यात आल्या आहेत. यामुळे मध्यपूर्वेतील अमेरिकेची लष्करी उपस्थिती आणखी मजबूत झाली आहे. इराणने ऑपरेशनल क्षमता तपासण्यासाठी नौदल सराव सुरू केला इराणने मंगळवारी जगातील सर्वात महत्त्वाच्या तेल मार्गांपैकी एक असलेल्या होर्मुझच्या सामुद्रधुनीचा काही भाग तात्पुरता बंद केला. हे पाऊल थेट-फायर लष्करी सरावादरम्यान उचलण्यात आले. इराणने सोमवारी या नवीन सरावाची घोषणा केली होती. याला ‘स्मार्ट कंट्रोल ऑफ द स्ट्रेट ऑफ होर्मुझ’ असे नाव देण्यात आले. इराणी वृत्तसंस्थांनुसार, पर्शियन गल्फच्या अरुंद भागात क्षेपणास्त्र चाचण्या घेण्यात आल्या. इराणी माध्यमांनी सुरक्षा आणि सागरी कारणांचा हवाला देत सांगितले की, ही बंदी काही तासांसाठी राहील. असोसिएटेड प्रेस (AP) नुसार, याचा उद्देश गुप्तचर आणि ऑपरेशनल क्षमता तपासणे हा आहे. सागरी सुरक्षा कंपनी ईओएस रिस्क ग्रुपने सांगितले की, या भागातून जाणाऱ्या जहाजांना आधीच रेडिओवर इशारा देण्यात आला होता. जानेवारीच्या शेवटी झालेल्या अशाच सरावादरम्यान अमेरिकन सेंट्रल कमांडने कठोर निवेदन जारी केले होते. त्यांनी म्हटले होते की, इराणला आंतरराष्ट्रीय हवाई आणि सागरी क्षेत्रात व्यावसायिक पद्धतीने काम करण्याचा अधिकार आहे, परंतु त्यांनी अमेरिकन युद्धनौका किंवा व्यापारी जहाजांना त्रास देऊ नये. होर्मुझची सामुद्रधुनी जगातील तेल व्यापारासाठी महत्त्वाचा मार्ग होर्मुझची सामुद्रधुनी तिच्या सर्वात अरुंद ठिकाणी सुमारे 33 किलोमीटर (21 मैल) रुंद आहे. ही पर्शियन आखाताला ओमानच्या आखाताशी आणि पुढे जागतिक बाजारांशी जोडते. जगातील सुमारे 20% तेल पुरवठा याच मार्गातून जातो. सौदी अरेबिया, कुवेत, इराक, कतार, बहरीन, यूएई आणि इराणचे तेल आणि वायू येथूनच बाहेर पडतो. बहुतेक मालवाहू आशियासाठी असतो. अमेरिकन ऊर्जा माहिती प्रशासनानुसार, या मार्गाला कोणताही व्यवहार्य पर्याय नाही, जरी सौदी अरेबिया आणि यूएईने काही पाइपलाइन तयार केल्या आहेत ज्या या मार्गाला बायपास करतात. जरी समुद्रधुनीला आंतरराष्ट्रीय जलमार्ग मानले जाते आणि सर्व जहाजांसाठी खुली आहे, तरीही तिच्या किनाऱ्यांवरील प्रादेशिक पाण्यावर इराण आणि ओमानचे नियंत्रण आहे. इराण-अमेरिकेदरम्यान बॅलिस्टिक क्षेपणास्त्रावरून वाद अडकला इराण आणि अमेरिकेदरम्यान सुरू असलेल्या अणु कराराच्या वाटाघाटींमध्ये बॅलिस्टिक क्षेपणास्त्र प्रकल्प सर्वात मोठा वादाचा मुद्दा बनला आहे. इराण यावर अजिबात तडजोड करण्यास तयार नाही आणि याला आपली रेड लाईन मानतो. इराणचे म्हणणे आहे की हा त्याचा बॅलिस्टिक क्षेपणास्त्र कार्यक्रम संरक्षणासाठी आवश्यक आहे. इराणचे म्हणणे आहे की जून 2025 मध्ये इस्रायल आणि अमेरिकेने इराणच्या अणु ठिकाणांवर हल्ला केला, तेव्हा इराणच्या क्षेपणास्त्रांनीच त्याचे संरक्षण केले. यासोबतच अमेरिकेला असेही वाटते की इराणने हिजबुल्लाह, हुती यांसारख्या प्रॉक्सी गटांना पाठिंबा देणे थांबवावे. अमेरिका हा मुद्दाही समाविष्ट करू इच्छितो, परंतु इराणला मुख्यत्वे फक्त अणुबॉम्बच्या मुद्द्यावर लक्ष केंद्रित करायचे आहे. इराणच्या अधिकाऱ्यांनी वारंवार सांगितले आहे की क्षेपणास्त्र कार्यक्रमावर कोणतीही चर्चा होणार नाही. ही इराणची बचावात्मक क्षमता आहे आणि ती सोडणे म्हणजे स्वतःला कमकुवत करणे होय. इराण म्हणतो की चर्चा केवळ अणुकार्यक्रमापुरती मर्यादित राहील, क्षेपणास्त्र किंवा प्रादेशिक गटांवर नाही.
Source link
