पालकांनो… किशोरवयीन मुलांना तुम्ही अनेकदा ओरडता, फटकारता, तर सावध व्हा. अनेकदा हे भांडण ‘एक टप्पा’ मानून दुर्लक्षित केले जाते. पण नवीन अभ्यास सांगतो की, हा ताण लवकर संपत नाही. याचा परिणाम दशकांपर्यंत किंवा पिढ्यानपिढ्या राहू शकतो. आयओवा विद्यापीठाच्या अभ्यासानुसार, किशोरांना अनेक वर्षांपूर्वी बोललेली कठोर वाक्ये, रागाने भरलेला सूर, दशकांनंतरही कौटुंबिक संबंधांचे ताणेबाणे बदलू शकतात. म्हणजे, किशोरावस्थेतील कटू गोष्टी तिथेच पुरल्या जात नाहीत. अभ्यासाच्या प्रमुख संशोधक, प्रा. ट्रिशिया नेपल म्हणतात, ‘किशोरावस्थेतील कठोर पालकत्व मजबूत नातेसंबंध निर्माण होऊ देत नाही. आधी पालक आणि मोठी झालेली मुले यांच्यात, नंतर आजी-आजोबा आणि नातवंडे यांच्यात.’ हा निष्कर्ष 1989 ते 2026 पर्यंत सुरू असलेल्या विद्यापीठाच्या ‘फॅमिली ट्रान्झिशन्स प्रोजेक्ट’मधून समोर आला आहे. संशोधकांनी या काळात 550 कुटुंबांच्या संवादाच्या पद्धती व्हिडिओ कॅमेऱ्यांमध्ये रेकॉर्ड केल्या होत्या. स्वतंत्र समीक्षकांनी पालकांच्या वर्तनाचे विविध मुद्द्यांवर परीक्षण केले होते – जसे की त्यांचा चिडचिडेपणा, रागावर नियंत्रण ठेवण्याचा प्रयत्न किंवा उदासीन प्रतिक्रिया. त्यांनी पाहिले की, ज्या पालकांचे १६ वर्षांच्या मुलांप्रती कठोर वर्तन होते, त्या मुलांनी प्रौढ झाल्यावर (२० व्या वर्षाच्या शेवटच्या टप्प्यात) पालकांपासून भावनिक अंतर ठेवले. ट्रिशिया म्हणतात, ‘जेव्हा ते किशोर पुढे जाऊन स्वतः पालक बनले, तेव्हा त्यांचे पालक, जे आता आजी-आजोबा होते, ते त्यांच्या २०२० नंतर जन्मलेल्या नातवंडांशी जवळचे नातेसंबंध निर्माण करू शकले नाहीत.’ अभ्यास नाही, ही गंभीर चेतावणी, सावध व्हा ट्रिशिया यांच्या मते, आजच्या काळात, जिथे आजी-आजोबा मुलांचे संगोपन, सुरक्षा आणि त्यांना भावनिक आधार देण्यात महत्त्वाची भूमिका बजावत आहेत, तिथे हा अभ्यास एक गंभीर चेतावणी आहे. किशोरावस्थेच्या कठीण काळात रागावर नियंत्रण ठेवणे आणि संवादाचा सूर नम्र ठेवणे केवळ आजचा वाद सोडवत नाही, तर येणाऱ्या पिढ्यांमध्ये आपुलकीचा मजबूत पाया देखील घालते. त्या म्हणतात, ‘कुटुंबे बदलू शकतात, जर सुरुवातीचा हस्तक्षेप प्रभावी असेल तर. याशिवाय, वाद व्यवस्थापन, भावनांवर नियंत्रण आणि चांगला संवाद शिकवणारे कार्यक्रम देखील यात मदत करू शकतात.’
Source link
