39 मिनिटांपूर्वी
- लिंक कॉपी करा
सोया चंक्स शाकाहारी लोकांसाठी प्रथिनांचा उत्तम स्रोत आहे. यात प्रथिनांसोबत फायबर, कॅल्शियम आणि लोह यांसारखे अनेक आवश्यक पोषक घटकही असतात. हे स्नायू आणि हाडे मजबूत ठेवण्यास आणि शरीराच्या रोगप्रतिकारशक्तीला आधार देण्यास मदत करते.
‘नॅशनल सेंटर फॉर कॉम्प्लिमेंटरी अँड इंटिग्रेटिव्ह हेल्थ (NCCIH)’ नुसार, सोया चंक्स कोलेस्ट्रॉलची पातळी कमी करण्यास उपयुक्त आहेत. यामुळे महिलांना रजोनिवृत्तीदरम्यान होणाऱ्या हॉट फ्लॅशेस (अचानक तीव्र उष्णता जाणवणे) पासूनही आराम मिळतो.
काही अभ्यासांमध्ये असे दिसून आले आहे की, यामुळे स्तनाच्या कर्करोगाचा धोकाही कमी होऊ शकतो. यासोबतच हे हाडे मजबूत ठेवण्यास आणि रक्तदाब संतुलित करण्यासही उपयुक्त आहे.
तथापि, प्रत्येक व्यक्तीमध्ये याचा प्रभाव भिन्न असू शकतो. तरीही, संतुलित प्रमाणात सोया चंक्स सामान्यतः आरोग्यासाठी फायदेशीर आहेत.
म्हणून आज ‘कामाची बातमी’ मध्ये आपण सोया चंक्सबद्दल बोलणार आहोत. यासोबतच जाणून घेऊया की-
- सोया चंक्समध्ये कोणते पोषक घटक आढळतात?
- जास्त सोया चंक्स खाल्ल्याने काही दुष्परिणाम होऊ शकतात का?
- कोणत्या लोकांनी सोया चंक्स खाऊ नये?
तज्ञ: डॉ. अनु अग्रवाल, वरिष्ठ क्लिनिकल आहारतज्ञ, संस्थापक- ‘वनडाइडटुडे’
प्रश्न- सोया चंक्समध्ये कोणते पोषक घटक आढळतात?
उत्तर- ‘युनायटेड स्टेट्स डिपार्टमेंट ऑफ ॲग्रिकल्चर (USDA)’ नुसार, 100 ग्रॅम सोया चंक्समध्ये सुमारे 50 ग्रॅम प्रथिने असतात, जे स्नायूंच्या निर्मितीसाठी आणि रिकव्हरीसाठी अत्यंत फायदेशीर आहे. शाकाहारी आणि वीगन लोकांसाठी सोया चंक्स प्रथिनांचा एक उत्कृष्ट स्रोत आहे.
यात कॅल्शियम, लोह आणि मॅग्नेशियम यांसारखी अनेक आवश्यक खनिजे देखील आढळतात. खाली दिलेल्या ग्राफिक्समध्ये पाण्यात भिजवलेल्या 100 ग्रॅम सोया चंक्सचे पौष्टिक मूल्य (न्यूट्रिशनल व्हॅल्यू) पाहा-
प्रश्न- सोया चंक्स कसे तयार केले जातात?
उत्तर- सोयाबीनमधून तेल काढल्यानंतर उरलेला भाग बारीक वाटून घेतला जातो. त्यानंतर त्यावर प्रक्रिया करून ‘सोया चंक्स’ बनवले जातात. ते बनवण्याची प्रक्रिया समजून घ्या-
- कच्च्या सोयाबीनमधून तेल काढल्यानंतर उरलेले ‘डी-फॅटेड सोया फ्लोअर’ पाण्यात मिसळून मिक्सरमध्ये फिरवले जाते, ज्यामुळे घट्ट स्लरी तयार होते.
- ही स्लरी सोया नगेट ‘एक्सट्रूडर कुकिंग मशीन’मध्ये टाकली जाते. यामध्ये स्लरीला उच्च तापमान आणि दाबावर शिजवले जाते.
- मशीन शिजवलेल्या सोया पेस्टला कटरच्या मदतीने लहान-लहान तुकड्यांमध्ये कापते.
- ही प्रक्रिया उच्च दाबाखाली होते, ज्यामुळे सोया चंक्सना स्पंजी पोत मिळते.
- या लहान-लहान तुकड्यांना ड्रायरमध्ये वाळवले जाते.
- यांची गुणवत्ता तपासून शेवटी पॅक करून बाजारात पाठवले जाते.
प्रश्न- सोया चंक्स आपल्या आरोग्यासाठी किती फायदेशीर आहेत?
उत्तर- सोया चंक्स हे एक उच्च-प्रथिनेयुक्त, कमी चरबीयुक्त आणि फायबरने समृद्ध अन्न आहे, जे शरीराच्या अनेक गरजा पूर्ण करते. जसे की-
- सोया चंक्समध्ये सुमारे 52% प्रथिने असतात, जे स्नायूंच्या वाढीस आणि दुरुस्तीस मदत करते.
- उच्च फायबर आणि कमी फॅट असल्यामुळे पोट बराच काळ भरलेले राहते. हे वजन व्यवस्थापनास मदत करते.
- खराब कोलेस्ट्रॉल (LDL) कमी करून हृदयाच्या आरोग्यास मदत करते.
- कॅल्शियम आणि फॉस्फरसने समृद्ध असल्यामुळे हाडे आणि दातांना मजबूत करते.
- लोहाने समृद्ध असल्यामुळे हिमोग्लोबिनची पातळी सुधारण्यास मदत करते.
- यात असलेले आहारातील फायबर पचन सुधारते.
- हे रक्तातील साखर नियंत्रित करण्यास देखील मदत करते.
- सोया चंक्समध्ये वनस्पतीमध्ये आढळणारे ‘आयसोफ्लेवोन्स’ नावाचे संयुग असते. हे रजोनिवृत्तीतून जाणाऱ्या महिलांमध्ये हॉट फ्लॅशेससारख्या समस्या कमी करते.
- यात असलेले फॉस्फरस मेंदूचे कार्य आणि स्मरणशक्तीला मदत करते.
खाली दिलेल्या ग्राफिकमध्ये याचे आरोग्य फायदे बघा-
प्रश्न- सोया चंक्सचा आपल्या आहारात कसा समावेश करू शकता?
उत्तर- याचा आपल्या दैनंदिन आहारात सहज समावेश करू शकता. जसे की-
- याचा भाजी म्हणून वापर केला जातो.
- तांदळापासून बनवलेल्या पदार्थांमध्ये, जसे की पुलाव किंवा फ्राइड राइसमध्ये वापरला जाऊ शकतो.
- याचा सूपमध्येही वापर केला जातो.
- सोया चंक्स उकळून सॅलडमध्ये मिसळू शकता.
- याला भाज्यांसोबत हलके परतूनही खाऊ शकता.
प्रश्न- सोया चंक्सच्या जास्त सेवनामुळे काही दुष्परिणाम होऊ शकतात का?
उत्तर- होय, याच्या जास्त सेवनामुळे काही दुष्परिणाम होऊ शकतात. जसे की-
- गॅस
- सूज
- अपचन
- अतिसार
काही लोकांना सोयाची ॲलर्जी देखील असते, ज्यामुळे खाज सुटणे, पुरळ येणे किंवा श्वास घेण्यास त्रास होऊ शकतो. सोयामध्ये असलेले ‘फायटोएस्ट्रोजेन’ थायरॉईडने ग्रस्त असलेल्या लोकांमध्ये हार्मोनल असंतुलन निर्माण करू शकते.
प्रश्न- एका दिवसात किती सोया चंक्स खाणे सुरक्षित आहे?
उत्तर- वरिष्ठ आहारतज्ञ डॉ. अनु अग्रवाल सांगतात की, सामान्यतः एका निरोगी व्यक्तीसाठी एका दिवसात 25 ते 30 ग्रॅम सोया चंक्स सुरक्षित आहे. शिजवल्यानंतर ही मात्रा अंदाजे ½ ते 1 वाटी होते.
प्रश्न- मधुमेहाचे रुग्ण सोया चंक्स खाऊ शकतात का?
उत्तर- होय, याचा ग्लायसेमिक इंडेक्स कमी असतो. त्यामुळे हे रक्तातील साखर हळूहळू वाढवते. हा मधुमेहाच्या रुग्णांसाठी एक चांगला पर्याय आहे.
प्रश्न- लहान मुलांना सोया चंक्स देणे योग्य आहे का?
उत्तर- होय, मर्यादित प्रमाणात मुलांना सोया चंक्स देता येतात. हे त्यांच्या वाढीसाठी, स्नायूंच्या विकासासाठी आणि हाडे मजबूत करण्यासाठी मदत करते. जर मुलाला कोणतीही आरोग्य समस्या असेल, तर आधी डॉक्टरांचा सल्ला घ्या.
प्रश्न- कोणत्या लोकांनी सोया चंक्स खाऊ नयेत?
उत्तर- डॉ. अनु अग्रवाल सांगतात की, काही लोकांसाठी सोया चंक्स हानिकारक असू शकतात. ते खालील ग्राफिकमध्ये पाहा-
प्रश्न- बाजारातून सोया चंक्स खरेदी करताना कोणत्या गोष्टी लक्षात ठेवाव्यात?
उत्तर- सोया चंक्स खरेदी करताना त्यांच्या गुणवत्तेकडे लक्ष देणे महत्त्वाचे आहे. यासाठी काही गोष्टींची विशेष काळजी घ्या. जसे की-
- पॅकेटवर FSSAI नंबर नक्की तपासा.
- उत्पादन आणि अंतिम मुदत (एक्सपायरी डेट) देखील तपासा.
- पॅकेट सीलबंद आहे की नाही ते तपासा.
- अजब वास असलेले सोया चंक्स खरेदी करू नका.
- ब्रँडेड आणि विश्वसनीय कंपनीचे सोया चंक्स निवडा.
- घटक पदार्थांची यादी (इंग्रीडिएंट लिस्ट) पाहा. त्यात अनावश्यक रसायने किंवा ॲडिटीव्ह्ज नाहीत याची खात्री करा.
