ऑल इंडिया इन्स्टिट्यूट ऑफ मेडिकल सायन्सेस (AIIMS) नुसार, भारतात सुमारे 10.4 कोटी लोक ऑब्स्ट्रक्टिव्ह स्लीप ॲपनिया (OSA) ने ग्रस्त आहेत. हा आकडा 2023 सालचा आहे. निश्चितच ही संख्या आता आणखी वाढली असेल.

स्लीप ॲपनियाला लोक अनेकदा फक्त घोरण्याची समस्या मानून दुर्लक्ष करतात. तर वस्तुस्थिती अशी आहे की हा आजार हळूहळू हृदय, मेंदू आणि चयापचय (मेटाबॉलिझम) सह संपूर्ण आरोग्यावर गंभीरपणे परिणाम करतो.

स्लीप ॲपनियासाठी अजूनपर्यंत कोणतेही समर्पित औषध नाही. सामान्यतः, यावर जीवनशैलीतील बदल आणि काही विशिष्ट उपकरणांद्वारे उपचार केले जातात. अशा परिस्थितीत, जर यावर औषधाने उपचार शक्य झाले, तर वैद्यकीय विज्ञानात ही एक मोठी क्रांती ठरेल. अमेरिकेत गेल्या काही वर्षांपासून यावर संशोधन सुरू होते. तेथील डॉक्टरांनी एक ओरल पिल (तोंडी गोळी) तयार केली आहे, जी तिसऱ्या टप्प्यातील क्लिनिकल चाचणीनंतर मंजुरीच्या प्रतीक्षेत आहे.

या औषधाला सध्या अमेरिकन फूड अँड ड्रग ॲडमिनिस्ट्रेशन (FDA) च्या मंजुरीची प्रतीक्षा आहे. जर याला मंजुरी मिळाली, तर स्लीप ॲपनियाच्या उपचारासाठी हे पहिले औषध असेल.

तर चला, आज कामाच्या बातमीमध्ये आपण या ओरल पिलबद्दल सविस्तर बोलूया. यासोबतच जाणून घेऊया की-

तज्ञ: डॉ. संदीप कटियार, सल्लागार, पल्मोनोलॉजी, अपोलो स्पेक्ट्रा हॉस्पिटल, कानपूर

प्रश्न- स्लीप ॲपनिया म्हणजे काय?

उत्तर- हा एक गंभीर स्लीप डिसऑर्डर आहे, ज्यामध्ये झोपताना श्वास मध्येच थांबतो. असे यासाठी होते, कारण झोपेदरम्यान घशाचे स्नायू कमी सक्रिय होतात. अनेक वेळा काही काळासाठी श्वासनलिका बंद देखील होते. यामुळे शरीराला पुरेसा ऑक्सिजन मिळत नाही आणि झोप वारंवार मोडते. बऱ्याचदा व्यक्तीला याची जाणीव नसते.

दीर्घकाळ याकडे दुर्लक्ष केल्यास हृदयविकार, उच्च रक्तदाब, स्ट्रोक, मधुमेह आणि मेंदूशी संबंधित समस्यांचा धोका वाढतो. ही केवळ घोरण्याची समस्या नाही, तर एक मोठा आरोग्य धोका आहे.

प्रश्न- स्लीप ॲपनियाच्या ज्या औषधाला मंजुरीची प्रतीक्षा आहे, ते कसे काम करेल?

उत्तर- ही एक गोळी आहे, जी रात्री झोपण्यापूर्वी घेतली जाईल. ती विशेषतः ऑब्स्ट्रक्टिव्ह स्लीप ॲपनियाच्या उपचारासाठी तयार करण्यात आली आहे. हे औषध घशातील स्नायूंना सक्रिय ठेवते, जेणेकरून झोपेच्या वेळी श्वासनलिका शिथिल होऊन बंद होऊ नये.

हे औषध शरीरातील त्या प्रक्रियेला मजबूत करते, जी वायुमार्ग (एयर-वे) खुला ठेवते. एका अर्थाने, हे औषध अंतर्गत प्रणालीला (सिस्टमला) आधार देते. यामुळे श्वास घेण्याची प्रक्रिया सामान्य राहते.

प्रश्न- हे औषध स्लीप ॲपनियाच्या उपचारात कसे प्रभावी ठरेल?

उत्तर- हे औषध झोपेत असताना घशातील स्नायूंना सक्रिय ठेवून श्वासनलिका बंद होण्यापासून वाचवेल. यामुळे श्वास थांबण्याची समस्या कमी होईल. त्याचबरोबर ऑक्सिजनचा पुरवठा सुधारेल आणि स्लीप ॲपनियाची तीव्रताही कमी होईल. या औषधामुळे स्लीप ॲपनियामुळे होणाऱ्या गुंतागुंतीचा धोका कमी होईल.

प्रश्न– वैद्यकीय विज्ञान आणि डॉक्टरांचे या औषधाबद्दल काय म्हणणे आहे?

उत्तर- मेडिकल सायन्स आणि डॉक्टर्स या औषधाला स्लीप ॲपनियाच्या उपचारासाठी एक नवीन आशा मानत आहेत. ही गोळी अशा रुग्णांसाठी विशेषतः फायदेशीर ठरू शकते, जे CPAP मशीनवर अवलंबून आहेत. CPAP (कंटिन्युअस पॉझिटिव्ह एअरवे प्रेशर) मशीन मास्कद्वारे हवा देऊन श्वासनलिका खुली ठेवण्यास मदत करते. तथापि, फूड अँड ड्रग ॲडमिनिस्ट्रेशन (FDA) ची मंजुरी आणि त्याचा परिणाम पाहिल्यानंतरच या औषधावर निर्णय घेतला जाईल.

प्रश्न- आतापर्यंत स्लीप ॲपनियावर उपचार कसे केले जात आहेत?

उत्तर- आतापर्यंत स्लीप ॲपनियावर उपचार प्रामुख्याने उपकरणे आणि जीवनशैलीतील बदलांवर आधारित आहेत. CPAP मशीन यात प्रमुख आहे. तपशील खालील ग्राफिकमध्ये पाहा–

प्रश्न- नवीन औषध स्लीप ॲपनिया बरा करण्यात किती टक्के प्रभावी आहे?

उत्तर- या औषधाने फेज-3 क्लिनिकल ट्रायलमध्ये स्लीप ॲपनियाच्या तीव्रतेत सुमारे 47% पर्यंत घट दर्शविली आहे. म्हणजेच, ट्रायलच्या निष्कर्षांनुसार, हे औषध स्लीप ॲपनिया नियंत्रित करण्यात सुमारे अर्ध्यापर्यंत प्रभावी ठरले आहे, जी वैद्यकीय विज्ञानासाठी एक मोठी उपलब्धी मानली जात आहे.

प्रश्न- हे पहिले औषध आहे का, जे विशेषतः स्लीप ॲपनियासाठी बनवले आहे?

उत्तर- होय, जर याला FDA कडून मंजुरी मिळाली तर हे पहिले असे औषध असेल, जे विशेषतः ऑब्स्ट्रक्टिव्ह स्लीप ॲप्नियाच्या उपचारात वापरले जाईल.

प्रश्न- या औषधाचे काही दुष्परिणाम देखील होऊ शकतात का?

उत्तर- क्लिनिकल ट्रायलमध्ये या औषधाचे दुष्परिणाम फारसे गंभीर आढळले नाहीत. काही रुग्णांमध्ये तोंड कोरडे पडणे आणि झोप येण्यास थोडी अडचण येणे यासारख्या किरकोळ समस्या दिसून आल्या. सध्या कोणताही मोठा किंवा धोकादायक दुष्परिणाम समोर आलेला नाही. तथापि, FDA ची मंजुरी आणि दीर्घकाळ वापरल्यानंतरच परिस्थिती पूर्णपणे स्पष्ट होईल.

प्रश्न- पारंपारिकपणे स्लीप ॲपनियाच्या स्थितीत CPAP मशीनचा वापर केला जात आहे. हे औषध मशीनचा पर्याय बनू शकते का?

उत्तर- सध्या डॉक्टर याला CPAP मशीनचा पर्याय मानण्याऐवजी उपचाराची एक नवीन पद्धत मानत आहेत. CPAP आजही एक प्रभावी उपचार आहे, परंतु अनेकदा रुग्ण त्याचा नियमित वापर करू शकत नाहीत. त्यामुळे हे औषध एक चांगला आणि सोपा पर्याय ठरू शकते. भविष्यात हे औषध अनेक रुग्णांसाठी मशीनवरील अवलंबित्व कमी करू शकते. परंतु ते पूर्णपणे त्याची जागा घेईल की नाही, हे पुढील वैद्यकीय डेटावर अवलंबून असेल.

प्रश्न- हे औषध भारतात कधीपर्यंत उपलब्ध होऊ शकते?

उत्तर- भारतात हे औषध तोपर्यंत उपलब्ध होणार नाही, जोपर्यंत त्याला अमेरिका किंवा इतर प्रमुख देशांमध्ये मंजुरी मिळत नाही. ते भारतात कधी मिळेल याची कोणतीही निश्चित वेळ नाही. सध्या हे औषध अमेरिकेत FDA मंजुरीसाठी अर्ज करण्याच्या टप्प्यात आहे. जर याला मंजुरी मिळाली तर ते 2027 च्या सुरुवातीपर्यंत बाजारात येऊ शकते.

प्रश्न- जर स्लीप ॲपनियावर वेळेवर उपचार केले नाहीत तर यामुळे कोणते आरोग्य धोके होऊ शकतात?

उत्तर- स्लीप ॲप्नियामुळे इतर अनेक गंभीर आजारांचा धोका वाढू शकतो. हे खालील ग्राफिकमधून समजून घ्या-

एकूणच, सध्या आपल्याला स्लीप ॲपनियाच्या या औषधासाठी काही महिने वाट पाहावी लागू शकते. मात्र, औषध प्रभावी ठरल्यास स्लीप ॲप्नियाच्या रुग्णांना मोठा दिलासा मिळेल.