२ मार्च रोजी फाल्गुन पौर्णिमा आहे, याच तारखेच्या रात्री होलिका दहन केले जाते. फाल्गुन पौर्णिमेला वसंत उत्सव साजरा करण्याची परंपरा आहे. या दिवसापासून वसंत ऋतूची सुरुवात होते. वसंताला ऋतूराज म्हटले जाते. पौराणिक कथा अशी आहे की कामदेवाने शिवजींची तपस्या भंग करण्यासाठी वसंत ऋतू प्रकट केला होता. उज्जैनचे ज्योतिषाचार्य पं. मनीष शर्मा यांच्या मते, शिवपुराणात कथा आहे की देवी सतीने आपले वडील दक्षांच्या येथे हवनकुंडात उडी मारून देह त्यागला होता. सतीच्या जाण्यानंतर वियोगात शिवजी ध्यानात बसले होते. त्यावेळी असुरांचा राजा तारकासुर होता, त्याला माहीत होते की शिवजी तपस्येत बसले आहेत, त्यांची तपस्या भंग करणे देवतांसाठीही अशक्य आहे. सतीच्या जाण्यानंतर शिवजी दुसरे लग्नही करणार नाहीत. तारकासुराने तप करून ब्रह्मदेवाला प्रसन्न केले. ब्रह्मदेव प्रकट झाले तेव्हा तारकासुराने वर मागितला की माझा मृत्यू फक्त शिवजींच्या पुत्राच्या हातूनच व्हावा. ब्रह्मदेवाला तारकासुराच्या तपस्येमुळे हे वरदान द्यावे लागले. वरदान मिळाल्यावर तारकासुराचा आतंक वाढला, त्याने सर्व देवतांना पराभूत केले आणि स्वर्गही जिंकून घेतला. भगवान विष्णूदेखील ब्रह्मदेवांच्या वरदानामुळे तारकासुराचा वध करू शकत नव्हते. सर्व देवांनी योजना आखली की, कोणत्याही प्रकारे शिवजींची तपश्चर्या भंग करावी आणि त्यांना दुसरे लग्न करण्यास तयार करावे, तेव्हाच तारकासुराचा अंत होईल. शिवजींची तपश्चर्या भंग करण्यासाठी देवांनी कामदेवाकडे मदत मागितली. कामदेवाने फाल्गुन पौर्णिमेला शिवजींची तपश्चर्या भंग करण्यासाठी वसंत ऋतू प्रकट केला. या ऋतूत जास्त थंडी नसते, ना जास्त उष्णता असते, शीतल वारे वाहतात, हवामान आल्हाददायक असते, मोहरीच्या शेतात पिवळी फुले दिसू लागतात, आंब्याच्या झाडांवर कैऱ्यांचे बहर येऊ लागतात. गीतेमध्ये श्रीकृष्णाने वसंत ऋतूला स्वतःचेच स्वरूप सांगितले आहे. वसंत ऋतूच्या आल्हाददायक हवामानामुळे आणि कामदेवाच्या बाणांमुळे शिवजींचे ध्यान भंग झाले. शिवजींचे ध्यान भंग होताच त्यांनी आपला तिसरा नेत्र उघडला, ज्यामुळे कामदेव भस्म झाले. ब्रह्माजी, विष्णूजी आणि इतर सर्व देवतांनी शिवजींची प्रार्थना केली, तेव्हा त्यांचा राग शांत झाला. देवतांनी शिवजींना तारकासुर आणि ब्रह्माजींच्या वरदानाबद्दल सांगितले. तेव्हा शिवजी सृष्टीच्या हितासाठी दुसरे लग्न करण्यास तयार झाले. शिवजी शांत झाल्यावर कामदेवांची पत्नी रतीने देवाला प्रार्थना केली की त्यांनी कामदेवाला पुन्हा जिवंत करावे. तेव्हा शिवजींनी रतीला सांगितले की कामदेव द्वापर युगात श्रीकृष्णाचे पुत्र प्रद्युम्न यांच्या रूपात जन्म घेतील. यानंतर शिवजी आणि माता पार्वतीचे लग्न झाले. लग्नानंतर कार्तिकेय स्वामींचा जन्म झाला आणि कार्तिकेयांनी तारकासुराचा वध केला. पीक आल्यावर उत्सव साजरा करण्याची परंपरा फाल्गुन पौर्णिमेच्या आसपास गहू, हरभरा आणि इतर धान्यांची पिके यायला सुरुवात होते. पीक तयार झाल्यावर रंग-गुलाल उधळून आनंद साजरा करण्याची परंपरा फार पूर्वीपासून चालत आलेली आहे. पीक पिकल्याच्या आनंदात लोक अबीर-गुलाल लावून एकमेकांच्या आनंदात सहभागी होतात, मिठाई खाऊ घालतात, पकवान बनवले जातात. शेतकरी पेटलेल्या होळीत नवीन पिकाचा काही भाग निसर्गाला आणि देवाला नैवेद्य म्हणून अर्पण करतात. हा नवीन पिकासाठी देवाचे आभार मानण्याचा सण देखील आहे.
Source link
