आज 19 मे रोजी रुपया डॉलरच्या तुलनेत 18 पैशांनी घसरून पहिल्यांदाच 96.47 च्या विक्रमी नीचांकी पातळीवर पोहोचला आहे. यापूर्वी सोमवारी रुपया 96.29 च्या पातळीवर बंद झाला होता. गेल्या काही दिवसांपासून रुपयात सातत्याने घसरण सुरू आहे. 2026 च्या सुरुवातीपासूनच रुपया दबावाखाली आहे. गेल्या वर्षी डिसेंबर 2025 मध्ये रुपया पहिल्यांदाच 90 च्या पातळीच्या वर गेला होता. यामुळे महागाई वाढण्याचा धोका वाढला आहे. बाजार तज्ज्ञांचे मत आहे की, जर कच्च्या तेलाच्या किमती अशाच वाढत राहिल्या आणि भू-राजकीय तणाव कमी झाला नाही, तर रुपया लवकरच 100 च्या पातळीलाही स्पर्श करू शकतो. रुपयाच्या घसरणीची प्रमुख कारणे अमेरिका-इराण युद्ध आणि पश्चिम आशिया संकट: मध्य पूर्व (पश्चिम आशिया) मध्ये अमेरिका आणि इराण यांच्यातील वाढता तणाव हे या घसरणीचे सर्वात मोठे कारण आहे. भू-राजकीय अनिश्चिततेमुळे जागतिक बाजारात भीतीचे वातावरण आहे, ज्यामुळे गुंतवणूकदार उदयोन्मुख बाजारातून (जसे की भारत) पैसे काढून घेत आहेत. कच्च्या तेलाच्या किमतीत वाढ: आंतरराष्ट्रीय बाजारात ब्रेंट क्रूडच्या किमती उसळून प्रति बॅरल 110 डॉलरच्या जवळ पोहोचल्या आहेत. भारत आपल्या गरजेच्या 85% पेक्षा जास्त कच्चे तेल आयात करतो. तेल महाग झाल्यामुळे भारताचे आयात बिल वाढले आहे आणि डॉलरची मागणी वेगाने वाढली आहे. होर्मुझ मार्गाची नाकेबंदी: आखाती देशांकडून तेल पुरवठ्याच्या सर्वात महत्त्वाच्या ‘होर्मुझ सामुद्रधुनी’ मार्गावर नाकेबंदी आणि अडथळ्यांमुळे तेलाची पुरवठा साखळी मोठ्या प्रमाणात प्रभावित झाली आहे. परदेशी गुंतवणूकदारांची (FII) विक्री: जागतिक बाजारातील अनिश्चितता लक्षात घेता, परदेशी संस्थात्मक गुंतवणूकदारांनी (FII) भारतीय शेअर बाजारातून सातत्याने आपले पैसे काढले आहेत. जेव्हा परदेशी गुंतवणूकदार भारतीय बाजारातून पैसे काढून डॉलरमध्ये रूपांतरित करतात, तेव्हा रुपयावर दबाव वाढतो. मजबूत डॉलर आणि अमेरिकन बाँड यील्डमध्ये वाढ: सुरक्षित गुंतवणुकीच्या रूपात जगभरात अमेरिकन डॉलरची मागणी खूप वाढली आहे, ज्यामुळे डॉलर निर्देशांक मजबूत झाला आहे. यासोबतच अमेरिकन बाँड यील्डमध्ये वाढ झाल्यामुळे गुंतवणूकदारांसाठी डॉलरमध्ये गुंतवणूक करणे अधिक फायदेशीर झाले आहे. डॉलर महाग झाल्याने भारतात महागाई वाढण्याचा धोका मध्य पूर्वेतील संघर्ष दशकातील सर्वात गंभीर ऊर्जा संकट मानला जात आहे, ज्याचा थेट परिणाम भारतावर होत आहे. चलनाची किंमत कशी ठरते? डॉलरच्या तुलनेत एखाद्या चलनाचे मूल्य घटल्यास, त्याला चलनाची घसरण किंवा कमजोरी (करन्सी डेप्रिसिएशन) म्हणतात. प्रत्येक देशाकडे परकीय चलन साठा असतो, ज्यातून आंतरराष्ट्रीय व्यवहार होतात. याच्या कमी-जास्त होण्याचा परिणाम चलनावर होतो. जर भारताच्या परकीय चलन साठ्यात डॉलर पुरेसे असतील, तर रुपया स्थिर राहील. डॉलर कमी झाल्यास रुपया कमकुवत होईल, वाढल्यास मजबूत होईल.
Source link
