या धावपळीच्या जीवनात मुलांचे संगोपन कसे असावे? अनेकदा शिक्षण, करिअर किंवा शिस्त हे मानक म्हणून पाहिले जातात. पण आता पालकांची भावनिक परिपक्वता देखील महत्त्वाची मानली जात आहे. मानसशास्त्रज्ञ डॉ. लिंडसे गिब्सन त्यांच्या ‘हाऊ टु रेज एन इमोशनली मॅच्युअर चाइल्ड’ या नवीन पुस्तकात म्हणतात की, मुलांना निरोगी आणि आनंदी व्यक्ती बनवण्याची सुरुवात पालकांच्या समजुतीतून होते. मुलांची क्षमता आणि मर्यादा समजून घेतल्यास पालकत्वाचा ताण कमी होऊ शकतो. हे कसे होईल? डॉ. गिब्सन यांच्याकडून जाणून घ्या… मूल प्रत्येक वयात जगाला वेगवेगळ्या प्रकारे समजून घेते. त्याला त्याचप्रमाणे प्रतिक्रिया देखील हवी असते. त्यांनाही मोठ्या माणसांइतकाच अपमान, दुर्लक्ष किंवा लाज वाटते. फरक फक्त इतकाच आहे की ते बोलू शकत नाहीत. मूल शांतपणे हे सर्व सहन करत स्वतःची प्रतिमा तयार करत राहते. त्याला वाटू लागते की कदाचित त्याच्यात काहीतरी कमी आहे. – चुकीची जाणीव झाल्यावर माफी मागा आयुष्याच्या सुरुवातीला तुम्ही मुलासोबत चुकीचे वागला असाल, तर अजूनही उशीर झालेला नाही. पालकांनी आपली चूक मान्य करून माफी मागितली तर मुलाची आत्म-प्रतिमा बदलू शकते. मी माझा मुलगा मोठा झाल्यावर त्याच्याकडे त्या गोष्टींसाठी माफी मागितली, जिथे मी गरजेपेक्षा जास्त कठोर होते. यामुळे त्याच्या मनात ‘मी चुकीचा आहे’ याऐवजी ‘माझ्यासोबत चुकीचे घडले होते’ ही समज निर्माण झाली. हीच भावनिक दुरुस्ती मुलाच्या मनात साचलेला जुना भार हलका करू शकते. – परिपूर्ण होण्याची गरज नाही नेहमीच भावनिक परिपक्वता दिसेल असे नाही. तणाव, आजार किंवा थकव्यात व्यक्ती कोणतीही प्रतिक्रिया देऊ शकते. पण, तुम्ही नंतर त्याला समजून घेता की नाही, याने फरक पडतो. उत्तम पालक बनण्याची गरज नाही. महत्वाचे हे आहे की मुलाला असे वाटले पाहिजे की त्याच्या भावना पाहिल्या जात आहेत आणि समजून घेतल्या जात आहेत. तो उत्साहाने काही सांगायला आला आणि पालक व्यस्त असतील, तर दुर्लक्ष करण्याऐवजी म्हणा- ‘मला ऐकायचे आहे, पण आता लक्ष देऊ शकत नाही. नंतर बोलूया.’ यामुळे त्याला असे वाटेल की त्याच्या भावना महत्त्वाच्या आहेत. नाहीतर त्याला असे वाटू शकते की आनंद किंवा उत्साह वाटून घेणे सुरक्षित नाही. – शिस्त आवश्यक, अपमान नाही या सर्व गोष्टींचा अर्थ ढिलाई देणे अजिबात नाही. मुलांना मर्यादा, नियम आणि जबाबदारी शिकवणे आवश्यक आहे. पण चुकीवर फक्त ओरडणे किंवा मारणे मुलाला शिकण्याऐवजी अपमानित झाल्यासारखे वाटवते. किशोरवयीन मुलांच्या बाबतीत बोलण्याचा सूर महत्त्वाचा असतो. पार्टीसाठी थांबवताना फक्त आदेश देण्याऐवजी कारण समजावून सांगा. कदाचित किशोरवयीन मुलगा तेव्हा सहमत होणार नाही, पण या गोष्टी त्याच्या विवेकाचा भाग बनतात. – मूल भावनिकदृष्ट्या निरोगी आहे हे कसे ओळखावे मुलामध्ये ‘प्रकाश’ शिल्लक आहे का? त्याच्यात आनंद, जिज्ञासा आणि ऊर्जा आहे का? भावनिक परिपक्वता म्हणजे फक्त आत्मनियंत्रण नाही, तर सहानुभूती, आत्मचिंतन आणि आपल्या वर्तनावर पुन्हा विचार करण्याची क्षमता देखील आहे. मूल स्वतः माफी मागू शकते, तर हे भावनिक आरोग्याचे एक मजबूत लक्षण आहे.
Source link
