पाकिस्तानने पाकव्याप्त काश्मीर (PoK) मध्ये नियंत्रण रेषेजवळ (LoC) अँटी-ड्रोन सिस्टीम तैनात केल्या आहेत. अहवालानुसार, नवीन काउंटर-अनमॅन्ड एरियल सिस्टीम (C-UAS) रावलकोट, कोटली आणि भिंबर सेक्टरमध्ये लावण्यात आल्या आहेत.

काउंटर-अनमॅन्ड एरियल सिस्टीम (C-UAS) ही अशी तंत्रज्ञान आहे, जी शत्रूच्या ड्रोनला ओळखण्यासाठी, त्यांचा मागोवा घेण्यासाठी आणि त्यांना जॅम करण्यासाठी किंवा पाडण्यासाठी वापरली जाते.

पाकिस्तानी सैन्याला अशी भीती आहे की, भारत पुन्हा ऑपरेशन सिंदूरसारखे पाऊल उचलू शकतो. अहवालानुसार, पाकिस्तानने नियंत्रण रेषेवर (LoC) 30 हून अधिक विशेष अँटी-ड्रोन युनिट्स तैनात केल्या आहेत.

ही तैनाती मुर्रीच्या 12व्या इन्फंट्री डिव्हिजन आणि 23व्या इन्फंट्री डिव्हिजनने केली आहे, जी कोटली–भिंबर परिसरातील ब्रिगेड्सची जबाबदारी सांभाळते. याचा उद्देश नियंत्रण रेषेजवळ (LoC) हवाई पाळत आणि इलेक्ट्रॉनिक युद्ध क्षमता मजबूत करणे आहे.

पाकिस्तानने ऑपरेशन सिंदूरनंतर LoC आणि सीमेवर पाळत वाढवली आहे. (फाइल फोटो)

कोणकोणत्या प्रणाली (सिस्टम) स्थापित केल्या आहेत?

1. स्पायडर काउंटर-UAS प्रणाली

स्पायडर अँटी-ड्रोन प्रणाली रेडिओ फ्रिक्वेन्सीद्वारे ड्रोनचा शोध घेते आणि सुमारे 10 किलोमीटरपर्यंत लहान ड्रोन आणि लोइटरिंग म्युनिशन्स ओळखू शकते. ही पोर्टेबल आणि वाहन-माउंटेड अशा दोन्ही स्वरूपात उपलब्ध आहे.

ही ड्रोनच्या संप्रेषणात (कम्युनिकेशन) अडथळा आणून त्याला हवेत थांबण्यास, परत फिरण्यास किंवा उतरण्यास भाग पाडते.

स्पायडर काउंटर-UAS सिस्टम पाकिस्तानच्या ग्लोबल इंडस्ट्रियल अँड डिफेन्स सोल्युशन (GIDS) ने विकसित केले आहे.

2. सुफ्रा जॅमिंग गन हे खांद्यावर ठेवून चालवता येणारे शस्त्र आहे, ज्याची रेंज सुमारे 1.5 किलोमीटर आहे. हे ड्रोनचे नियंत्रण, व्हिडिओ आणि जीपीएस लिंकमध्ये अडथळा आणते. हे एकाच वेळी अनेक कामिकाझे ड्रोन निष्क्रिय करू शकते.

सुफ्रा जॅमिंग गन पाकिस्तानच्या नॅशनल इलेक्ट्रॉनिक्स कॉम्प्लेक्स (NECOP) ने विकसित केली आहे.

एअर डिफेन्स शस्त्रेही तैनात

एंट्री ड्रोन सिस्टिम्ससोबतच पाकिस्तानने एअर डिफेन्स शस्त्रेही तैनात केली आहेत. यामध्ये ओरलीकॉन GDF 35 मिमी डबल बॅरल अँटी-एअरक्राफ्ट गन, रडार सपोर्टसह आणि अंझा Mk-II व Mk-III MANPADS यांचा समावेश आहे, जी कमी उंचीवर उडणाऱ्या लक्ष्यांना लक्ष्य करू शकतात.

अहवालानुसार, ही तैनाती पश्चिम सीमेवर भारताच्या वाढत्या लष्करी सक्रियतेमुळे पाकिस्तानची अस्वस्थता दर्शवते. दरम्यान, पाकिस्तान तुर्की आणि चीनकडून नवीन ड्रोन आणि एअर डिफेन्स सिस्टिम्स खरेदी करण्याबाबतही चर्चा करत आहे.

ऑपरेशन सिंदूरमध्ये भारताने पाकिस्तानी ड्रोन नष्ट केले.

ऑपरेशन सिंदूरमध्ये भारतीय हवाई दलाच्या रडार आणि हवाई संरक्षण प्रणालींनी पाकिस्तानच्या ड्रोन आणि लढाऊ विमानांना हवेतच लक्ष्य केले.

सुदर्शन क्षेपणास्त्र प्रणालीद्वारे सुमारे 300 किलोमीटर दूर उडणाऱ्या एका उच्च-मूल्याच्या विमानालाही खाली पाडण्यात आले. हे विमान एकतर इलेक्ट्रॉनिक युद्ध प्रणालीने सुसज्ज होते किंवा एअरबोर्न अर्ली वॉर्निंग कंट्रोल सिस्टमने.

याव्यतिरिक्त, राफेल आणि सुखोई-30 ने पाकिस्तानी सुरक्षित केंद्र (हँगर) ला लक्ष्य केले, ज्यात मेड इन चायना विंग लूंग ड्रोन नष्ट झाले.

पाकिस्तानने ऑपरेशन सिंदूर दरम्यान भारतावर ड्रोन हल्ले केले होते, जे भारताने हवेतच नष्ट केले.

भारतात बनत असलेला पहिला ड्युअल स्टेल्थ ड्रोन

ऑपरेशन सिंदूरमध्ये भारताने आपल्या हवाई संरक्षण कवचाची ताकद संपूर्ण जगाला दाखवून दिली. आता लवकरच जग आपली आणखी एक हवाई ताकद पाहणार आहे. भारत जगातील पहिला ड्युअल स्टेल्थ ड्रोन बनवत आहे.

हा शत्रूच्या हाय-रेज रडार आणि इन्फ्रारेड सिग्नल्सपासून वाचण्यासोबतच सेकंदांपेक्षा कमी वेळात हल्ला करू शकेल.

‘रामा’ हे खास स्वदेशी कोटिंग मटेरियल आहे, जे रडार आणि इन्फ्रारेडची ओळख 97% पर्यंत कमी करते. सध्या फक्त अमेरिका, चीन आणि रशियाकडेच रडारपासून लपवणारे स्टेल्थ ड्रोन आहेत.

ड्रोन हैदराबादमधील स्टार्टअप कंपनी वीरा डायनामिक्स आणि बिनफोर्ड रिसर्च लॅब संरक्षण मंत्रालयाच्या मदतीने तयार करत आहे.

हे स्टील्थ ड्रोनच्या मॉडेलचे चित्र आहे. हे शत्रूंवर सेकंदांपेक्षा कमी वेळेत हल्ला करू शकेल.