बांगलादेशमध्ये 12 फेब्रुवारी रोजी होणाऱ्या सार्वत्रिक निवडणुकीपूर्वी पाकिस्तान आणि चीनने ‘फोर नेशन कार्ड’ खेळले आहे. दोन्ही देश बांगलादेश आणि म्यानमारला एकत्र जोडून चार देशांचे एक प्रादेशिक मंच (फोरम) तयार करू इच्छितात, ज्याला दक्षिण आशियामध्ये नवीन ‘पॉवर ब्लॉक’च्या दिशेने एक पाऊल मानले जात आहे. पाकिस्तानला निवडणुकीपूर्वी याची पहिली बैठक हवी आहे. चीनने यापूर्वी पाकिस्तान आणि बांगलादेशसोबत त्रिपक्षीय मंच (फोरम) तयार करण्याचा प्रयत्न केला होता, परंतु ढाकाच्या उदासीनतेमुळे ती योजना यशस्वी होऊ शकली नाही. आता पाकिस्तानने म्यानमारला जोडून नवीन प्रस्ताव ठेवला आहे. बांगलादेशने यावर सकारात्मक संकेत दिले आहेत. मात्र, निवडणुकीमुळे अंतरिम सरकार कोणत्याही उच्चस्तरीय बैठकीसाठी तयार नाही. परराष्ट्र व्यवहार सल्लागार मोहम्मद तौहीद हुसैन म्हणाले, ‘आम्ही त्यांना सांगितले आहे की यावर बैठक नवीन सरकार स्थापन झाल्यानंतरच होऊ शकते.’ बांगलादेश प्रत्येक पाऊल जपून टाकत आहे, घाईघाईने निर्णय नाही सध्या बांगलादेशने संकेत दिले आहेत की, या प्रस्तावावर कोणताही निर्णय नवीन सरकार स्थापन झाल्यानंतरच घेतला जाईल. तर, पाकिस्तानला वाटते की, निवडणुकीपूर्वीच बैठक व्हावी. हे फोरम पुढे जाईल की नाही, हे बांगलादेशच्या निवडणुकीनंतरच्या भूमिकेवर आणि प्रादेशिक परिस्थितीवर अवलंबून असेल. एका राजनैतिक अधिकाऱ्याच्या शब्दांत, ‘ढाकाच्या सक्रिय सहभागाशिवाय त्रिपक्षीय किंवा चार पक्षांचे फोरम पुढे जाऊ शकत नाही.’ भारताचा प्रभाव संतुलित करण्याचा प्रयत्न 2024 मध्ये अवामी लीग सरकार कोसळल्यानंतर पाकिस्तानने बांगलादेशात आपली उपस्थिती वाढवण्याचे प्रयत्न तीव्र केले आहेत. दुसरीकडे, चीननेही गेल्या 18 महिन्यांत बांगलादेशात आपली राजनैतिक आणि व्यावसायिक स्थिती मजबूत केली आहे. विश्लेषकांचे मत आहे की, हा प्रस्ताव या प्रदेशात भारताचा प्रभाव संतुलित करण्याचा प्रयत्न आहे. तथापि, बांगलादेशची सावधगिरी हे दर्शवते की, तो देशांतर्गत राजकीय परिस्थिती लक्षात घेऊनच कोणताही निर्णय घेऊ इच्छितो. पाकिस्तानने रोहिंग्यांचा मुद्दा सोडवण्याचे आमिषही दाखवले आहे जानेवारीमध्ये पाकिस्तानचे उपपंतप्रधान आणि परराष्ट्र मंत्री इशाक डार यांनी बांगलादेशच्या परराष्ट्र सल्लागारांशी अनेकदा चर्चा केली. 24 जानेवारी रोजी दोघांमध्ये 15 मिनिटांपेक्षा जास्त वेळ चर्चा झाली, जी म्यानमारच्या परराष्ट्र मंत्र्यांच्या इस्लामाबाद भेटीच्या दोन दिवसांपूर्वी झाली होती. डार यांनी म्यानमार दौऱ्यादरम्यान रोहिंग्या मुद्दा उपस्थित करण्याबाबत ढाकाचे मतही विचारले होते. यावर हुसेन यांनी पाकिस्तानला या संकटाच्या निराकरणात रचनात्मक भूमिका बजावण्यास सांगितले होते. चीन 3 वर्षांपासून नवीन मंच तयार करण्याचा प्रयत्न करत आहे चीन बऱ्याच काळापासून बांगलादेशला प्रादेशिक मंचात (फोरममध्ये) समाविष्ट करू इच्छित आहे. जून 2023 मध्ये चीन आणि पाकिस्तानने कुनमिंगमध्ये एक अनौपचारिक बैठक घेतली होती, बांगलादेशने चौथ्या देशाशिवाय (उदा. श्रीलंका किंवा नेपाळ) हा मंच संतुलित होणार नाही असे सांगत नकार दिला होता. त्यानंतरही ढाका आणि क्वालालंपूरमध्ये अनेक प्रयत्न झाले, परंतु त्रिपक्षीय योजना पुढे सरकू शकली नाही. आता पाकिस्तानने ती पुढे नेली आहे.
Source link
