पंडित नेहरू आणि अयुब खान यांनी सिंधू पाणी करारावर स्वाक्षरी केली. जागतिक बँकेचे उपाध्यक्ष विल्यम इलिफ हे अगदी उजवीकडे बसले आहेत.

सिंधू पाणी करार: १९ सप्टेंबर १९६० रोजी भारत आणि पाकिस्तानमध्ये ६ नद्यांचे पाणी वाटप करण्यासाठी एक करार झाला, ज्याला सिंधू पाणी करार म्हणतात. या करारानुसार, भारताला तीन पूर्वेकडील नद्यांचे (रावी, बियास आणि सतलज) पाणी वापरण्याचे अधिकार मिळाले, तर पाकिस्तानला तीन पश्चिमेकडील नद्या (सिंधू, झेलम आणि चिनाब) वापरण्याची परवानगी देण्यात आली.

कराराचा उद्देश: सिंधू पाणी कराराचा उद्देश असा होता की दोन्ही देशांमध्ये पाण्याबाबत कोणताही संघर्ष होऊ नये आणि शेतीमध्ये कोणताही अडथळा येऊ नये. तथापि, भारताने नेहमीच या कराराचा आदर केला आहे, तर पाकिस्तानवर सतत दहशतवादाला पाठिंबा देण्याचा आरोप केला जात आहे. भारताने पाकिस्तानशी तीन युद्धे केली आहेत, परंतु भारताने कधीही पाणी थांबवले नाही. पण भारतातील दहशतवादी हल्ल्यांसाठी पाकिस्तान नेहमीच जबाबदार असतो.

पाकिस्तानला आता पाण्याच्या संकटाचा सामना करावा लागणार आहे: पाकिस्तानची ८०% शेती सिंधू, झेलम आणि चिनाब नद्यांच्या पाण्यावर अवलंबून आहे. आता भारताने या नद्यांचे पाणी रोखल्यामुळे पाकिस्तानमधील पाणी संकट अधिकच वाढेल. तिथली आर्थिक परिस्थिती बिघडेल. याशिवाय, पाकिस्तान अनेक धरणे आणि जलविद्युत प्रकल्पांमधून वीज निर्मिती करतो. पाण्याच्या कमतरतेमुळे वीज निर्मितीत घट होऊ शकते, ज्यामुळे आर्थिक आणि औद्योगिक क्रियाकलापांवर परिणाम होईल.

२. अटारी चेकपोस्ट बंद झाल्यामुळे पाकिस्तानी लोकांची हालचाल शक्य होणार नाही

२०१९ मध्ये जम्मू आणि काश्मीरमधून कलम ३७० हटवल्यापासून पाकिस्तानसोबतचा द्विपक्षीय व्यापार बंद आहे. भारत आणि पाकिस्तानमधील आयात-निर्यात तिसऱ्या देशामार्फत होते. तथापि, दोन्ही देशांमध्ये लहान वस्तूंची देवाणघेवाण होते. जसे की रॉक मीठ, लेदर फेसिंग, मुलतानी माती, कॉपर फेसिंग, मिनरल मिल्स, लोकर आणि चुना.

अटारी चेकपोस्ट बंद झाल्यामुळे, पाकिस्तानमधून येणाऱ्या लोकांची ये-जा तर थांबेलच, पण भारताला छोट्या वस्तूंची निर्यातही करता येणार नाही. यामुळे तेथील छोट्या व्यापाऱ्यांचे आर्थिक नुकसान होईल.

भारतात आलेल्या पाकिस्तानी नागरिकांना या मार्गाने परतण्यासाठी १ मे पर्यंतचा वेळ देण्यात आला आहे. यानंतर ते या मार्गावरून परत येऊ शकणार नाही.

३. व्हिसा सेवेमुळे दहशतवाद्यांचा प्रवेशही रोखला जातो

भारताने पाकिस्तानी नागरिकांना व्हिसा देण्यावर बंदी घातली आहे. एवढेच नाही तर सार्क व्हिसा सूट योजनेअंतर्गतही पाकिस्तानचे लोक भारतात येऊ शकणार नाहीत.

निर्णयाचा उद्देश: पाकिस्तानातील अनेक लोकांचे नातेवाईक भारतात आहेत. अशा परिस्थितीत, अनेक वेळा पाकिस्तानी लोक नातेवाईक असल्याचे भासवून भारतात येतात. याशिवाय, ते धार्मिक दौऱ्यांच्या बहाण्याने भारतात येतात आणि दहशतवादी हल्ले करतात. अशा परिस्थितीत, व्हिसा सेवा बंद झाल्यामुळे, दहशतवाद्यांचा भारतात येण्याचा मार्ग देखील बंद होईल.

४. उच्चायुक्तालयातून संरक्षण सल्लागारांना हटवले

नवी दिल्लीतील पाकिस्तान उच्चायुक्तालयात तैनात असलेल्या पाकिस्तानी लष्करी, नौदल आणि हवाई सल्लागारांना भारताने पर्सोना नॉन ग्राटा म्हणून घोषित केले आहे. त्यांना भारत सोडण्यासाठी एक आठवड्याचा वेळ आहे. १ मे २०२५ पर्यंत पाकिस्तान उच्चायोगात तैनात असलेल्या कर्मचाऱ्यांची संख्या ५५ ​​वरून ३० पर्यंत कमी केली जाईल. स्वातंत्र्यानंतर भारताने दिल्लीतील पाकिस्तान दूतावास कधीही बंद केलेला नाही.

५. संरक्षण सल्लागारांनाही परत बोलावले

पाकिस्तानच्या संरक्षण सल्लागारांना काढून टाकण्यासोबतच, भारत इस्लामाबादमधील भारतीय उच्चायुक्तालयातून त्यांचे लष्करी, नौदल आणि हवाई सल्लागार देखील मागे घेणार आहे. संबंधित उच्चायुक्तालयात ही पदे रद्द मानली जातील. दोन्ही उच्चायुक्तालयांमधून सेवा सल्लागारांच्या पाच सहाय्यक कर्मचाऱ्यांनाही परत बोलावले जाईल.

या दोन्ही निर्णयांचा परिणाम

1. लष्करी-राजनयिक संवाद थांबला: पाकिस्तानी संरक्षण सल्लागारांच्या भारतात परतण्यामुळे दोन्ही देशांमधील लष्करी पातळीवरील चर्चा आणि संपर्क पूर्णपणे थांबतील.
2. उच्चायोगाचा प्रभाव कमी होईल: कर्मचाऱ्यांची संख्या ५५ ​​वरून ३० पर्यंत कमी केल्याने पाकिस्तान उच्चायोगाची कार्यक्षमता आणि भारतातील त्यांची राजनैतिक उपस्थिती मर्यादित होईल.