नेपाळमध्ये माउंट एव्हरेस्टशी संबंधित एक मोठा घोटाळा उघडकीस आला आहे. काठमांडू पोस्टच्या वृत्तानुसार, काही शेर्पा आणि ट्रेकिंगशी संबंधित लोक एकत्र येऊन पर्यटकांना जेवणात बेकिंग सोडा किंवा एक विशिष्ट औषध मिसळून आजारी पाडत होते आणि महागड्या हेलिकॉप्टर रेस्क्यूद्वारे कोट्यवधी रुपयांचा विमा घोटाळा करत होते.

वृत्तानुसार, नेपाळ पोलिसांनी या प्रकरणी 32 लोकांवर गुन्हा दाखल केला आहे. यामध्ये ट्रेकिंग कंपनीचे मालक, हेलिकॉप्टर ऑपरेटर आणि रुग्णालयांशी संबंधित लोकांचा समावेश आहे. त्यांच्यावर संघटित गुन्हेगारी आणि फसवणुकीचे आरोप लावण्यात आले आहेत.

नेपाळच्या डोंगराळ भागात हेलिकॉप्टर रेस्क्यू खूप महाग असतो. यासाठी 2.5 लाख ते 6 लाख भारतीय रुपये लागतात.

आंतरराष्ट्रीय विमा कंपन्यांकडून पैसे वसूल करणे

नेपाळच्या उंच डोंगराळ प्रदेशात हेलिकॉप्टरने बचाव करणे अनेकदा लोकांचे प्राण वाचवण्याचा एक महत्त्वाचा मार्ग असतो. तिथे ऑक्सिजन कमी असतो आणि हवामान अचानक बिघडू शकते, त्यामुळे आजारी किंवा अडकलेल्या ट्रेकरला लवकर काठमांडूला पोहोचवणे आवश्यक असते.

पण याच प्रणालीचा गैरफायदाही घेतला जात आहे. घाई, स्पष्ट माहितीचा अभाव आणि योग्य देखरेख नसल्यामुळे येथे एक मोठा विमा घोटाळाही सुरू आहे.

चौकशीत समोर आले की काही शेरपा, ट्रेकिंग एजन्सींसोबत मिळून पर्यटकांच्या जेवणात बेकिंग सोडा मिसळतात. यामुळे पर्यटकांना तीव्र पोटदुखी, उलटी आणि इतर समस्या होत होत्या, ज्या उंचीवर होणाऱ्या आजारासारख्या (एल्टीट्यूड सिकनेस) वाटतात.

काही प्रकरणांमध्ये लोकांना डायमॉक्स (उंचीच्या आजारासाठी दिली जाणारी एक औषध) सोबत जास्त पाणी पाजून अशी लक्षणे निर्माण केली गेली, ज्यामुळे स्थिती गंभीर आहे असे वाटावे.

जेव्हा पर्यटक आजारी पडतात, तेव्हा त्यांना महागड्या हेलिकॉप्टरने बचाव करण्यासाठी दबाव आणला जातो. त्यानंतर बनावट वैद्यकीय अहवाल आणि फ्लाइट कागदपत्रे तयार करून आंतरराष्ट्रीय विमा कंपन्यांकडून पैसे वसूल केले जातात.

नेपाळ चार्टर सर्व्हिस, एव्हरेस्ट एक्स्पिरियन्स अँड असिस्टन्स आणि माऊंटन रेस्क्यू यांसारख्या कंपन्या या घोटाळ्यात मुख्यत्वे सहभागी असल्याचे सांगितले जात आहे.

जर एखादी व्यक्ती उंचीवर आजारी पडली किंवा जखमी झाली, तर हेलिकॉप्टर तिला लवकर रुग्णालयात पोहोचवू शकते. पर्वतांमध्ये हाच सर्वात मोठा आधार असतो.

विमा कंपन्यांसाठी सत्य शोधणे कठीण

रिपोर्टनुसार, बचावकार्यादरम्यान एकाच हेलिकॉप्टरमध्ये अनेक लोकांना बसवले जाते, परंतु प्रत्येक व्यक्तीच्या नावाने स्वतंत्रपणे पूर्ण बिल विमा कंपनीला पाठवले जाते, जणू काही प्रत्येकासाठी वेगळी उड्डाणे झाली असेल. उदाहरणार्थ, 4000 डॉलरच्या उड्डाणाचा 12000 डॉलरचा दावा बनवला जातो.

यासाठी बनावट उड्डाण नोंदी तयार केल्या जातात. रुग्णालयातही बनावट कागदपत्रे तयार केली जातात. ज्येष्ठ डॉक्टरांच्या डिजिटल स्वाक्षरीचा वापर करून अहवाल तयार केला जातो, तर ते डॉक्टर त्या प्रकरणात सहभागी नसतात. अनेक वेळा डॉक्टरांना स्वतःलाही माहीत नसते की त्यांच्या नावाने कागदपत्रे तयार केली गेली आहेत.

काही प्रकरणांमध्ये, बनावट नोंदी तयार करून पर्यटकांना रुग्णालयात दाखल केल्याचे दाखवले गेले, तर प्रत्यक्षात ते त्याच वेळी रुग्णालयाच्या कॅन्टीनमध्ये बसून बिअर पीत होते. परदेशात असलेल्या विमा कंपन्यांसाठी दूर डोंगराळ भागात प्रत्यक्षात काय घडले, याची चौकशी करणे खूप कठीण असते.

3 मोठ्या कंपन्यांचे 6 अधिकारी अटक

या संपूर्ण खेळात शेर्पा, हेलिकॉप्टर कंपन्या, ट्रेकिंग एजन्सी आणि रुग्णालये मिळून पैसे वाटून घेत होते. जानेवारीमध्ये तपास सुरू झाला होता, जेव्हा तीन मोठ्या बचाव कंपन्यांच्या 6 अधिकाऱ्यांना अटक करण्यात आली होती.

पहिल्यांदा 2018 मध्ये प्रकरण उघडकीस आले

हा बनावट बचाव घोटाळा नवीन नाही. पहिल्यांदा 2018 मध्ये तो उघडकीस आला होता. त्यानंतर सरकारने चौकशी केली, 700 पानांचा अहवाल तयार केला आणि सुधारणांची घोषणा केली. 2019 मध्ये यावर एक विस्तृत चौकशी अहवालही प्रकाशित झाला.

त्यानंतर सरकारने नियम बदलून मध्यस्थांना हटवले होते आणि टूर ऑपरेटरला जबाबदार धरले होते, पण गेल्या वर्षी जेव्हा नेपाळ पोलिसांच्या सेंट्रल इन्व्हेस्टिगेशन ब्युरो (CIB) ने पुन्हा चौकशी सुरू केली, तेव्हा असे दिसून आले की घोटाळा थांबला नाही, उलट तो आणखी वाढला आहे.

नेपाळ पोलिसांचे अधिकारी मनोज कुमार केसी म्हणाले की, जेव्हा गुन्हेगारीवर कारवाई होत नाही, तेव्हा ती वाढत जाते, आणि याच कारणामुळे हा विमा घोटाळाही पसरत गेला.

नेपाळमध्ये पर्यटनामुळे 10 लाखांहून अधिक लोकांची उपजीविका जोडलेली आहे. अलीकडच्या काळात वाढत्या घोटाळ्यांमुळे अनेक आंतरराष्ट्रीय विमा कंपन्यांनी नेपाळमध्ये ट्रेकिंग करणाऱ्या पर्यटकांचे विमा संरक्षण देणे बंद केले आहे.