21 तासांपूर्वी
- लिंक कॉपी करा
आजपासून चैत्र नवरात्री सुरू झाली आहे. नवरात्री 19 ते 27 मार्चपर्यंत असेल. पहिल्या दिवशी घटस्थापनेसाठी 8 मुहूर्त असतील. वसंत ऋतूत येत असल्यामुळे याला वासंतिक नवरात्र असेही म्हणतात.
हिंदू नववर्षासोबत सुरू होत असल्यामुळे ही वर्षातील पहिली नवरात्री असते. या दिवसांमध्ये देवी पूजेसोबत उपवासावर जास्त भर दिला जातो. याचे कारण असे की, आयुर्वेदानुसार वसंत ऋतू सुरू होताच आजार वाढतात. या ऋतूत खाण्यापिण्याकडे लक्ष दिल्यास वर्षभर आजारी पडत नाही असे मानले जाते.
देवी पुराणानुसार वर्षातून दोन नवरात्री खूप खास असतात. पहिली वसंत ऋतूत (मार्च-एप्रिल) असते. याला चैत्र नवरात्र म्हणतात. दुसरी शरद ऋतूत (सप्टेंबर-ऑक्टोबर) येते. याला शारदीय नवरात्र म्हणतात.
आता जाणून घ्या नवरात्रीशी संबंधित प्रश्न आणि त्यांची उत्तरे
प्रश्न: तुम्ही कलशाची स्थापना का करता? उत्तर: मातीचा कलश पृथ्वी तत्वाचे प्रतीक मानला जातो. यात जल आणि वायू तत्त्व असतात आणि जवळ ठेवलेला दिवा अग्नी तत्त्वाचे प्रतीक असतो. कलशात आकाश तत्त्व म्हणजेच ब्रह्मांडातील सकारात्मक ऊर्जेचे आवाहन करणे यालाच घटस्थापना म्हणतात. जलातून सृष्टीची उत्पत्ती मानली गेली आहे आणि जलात सर्व देवी-देवतांचा निवास मानला जातो, म्हणूनच कलशात शक्तीचे आवाहन केले जाते.
प्रश्न: नवरात्रीत दररोज एका देवीची पूजा का करतात, नऊ दिवस फक्त देवी दुर्गेची पूजा करू शकतो का? उत्तर: होय, फक्त देवी दुर्गेची पूजादेखील करू शकतो, देवी भागवतनुसार, नवरात्रीत दररोज देवी दुर्गेच्याच एका रूपाची पूजा केली जाते. या ग्रंथात म्हटले आहे की, नवरात्रीत देवीला नऊ रूपांमध्ये पूजले पाहिजे. तर, मार्कंडेय पुराणात ब्रह्मदेवाने नऊ दुर्गांची नावे आणि त्यांचे महत्त्व सांगितले आहे. या नवदुर्गाच देवीची नऊ रूपे आहेत. नवदुर्गा-पूजन ही एक जुनी शास्त्रीय परंपरा आहे, ज्याचा उल्लेख ८व्या शतकात सापडलेल्या ग्रंथांमध्ये मिळतो.
प्रश्न: नवरात्रीचे व्रत का करतात? उत्तर: नवरात्रीच्या व्रतामुळे खाण्यापिण्याच्या सवयींमध्ये संयम येतो. व्रतादरम्यान कमी अन्न मिळाल्यावर शरीर आपल्या कमकुवत पेशींना तोडून ऊर्जा निर्माण करते. यामुळे चांगल्या पेशी टिकून राहतात आणि शरीर निरोगी राहते. या प्रक्रियेला ऑटोफेजी म्हणतात. जपानी शास्त्रज्ञ योशिनोरी ओशुमी यांना या प्रक्रियेमागील विज्ञान समजावून सांगितल्याबद्दल 2016 मध्ये वैद्यकशास्त्रातील नोबेल पारितोषिक मिळाले. अमेरिकेच्या नॅशनल इन्स्टिट्यूट ऑफ एजिंगमधील मार्क मॅटसन यांच्या संशोधनानुसार, उपवासामुळे शरीर हलक्या चांगल्या तणावाखाली येते, ज्यामुळे पेशी मजबूत होतात, शरीराची क्षमता वाढते आणि दीर्घायुष्याची शक्यताही जास्त असते.
प्रश्न: उपवास ठेवण्याचे नियम आणि कायदे काय आहेत? उत्तर: उपवासात केवळ खाण्यापिण्याचेच नव्हे, तर मन, वचन आणि कर्माचेही संयम पाळले जाते. यामुळे शारीरिक आणि मानसिक, दोन्ही आरोग्य चांगले राहते. यांना मानसिक, वाचिक आणि कायिक उपवास म्हटले जाते. मानसिक उपवासात काम, क्रोध आणि लोभ यांसारख्या विचारांचा त्याग केला जातो. वाचिक उपवासात सत्य बोलले जाते आणि अशी कोणतीही गोष्ट बोलली जात नाही ज्यामुळे कोणालाही दुःख होईल. कायिक उपवासात शारीरिक हिंसेपासून दूर राहतात आणि असे कोणतेही काम करत नाहीत ज्यामुळे कोणालाही नुकसान होईल.
