मोठ्या सामन्यांच्या दबावाखाली अनेकदा जगातील सर्वोत्तम खेळाडूंचे मनही सुन्न होते. अशा वेळी ते स्वतःच्या खेळावर शंका घेऊ लागतात. अमेरिकेच्या कॉलेज बास्केटबॉल स्पर्धेत या वर्षातील सर्वोत्तम 3-पॉइंट शूटर मिलन मोमसिलोविक देखील याच अतिविचाराचे (overthinking) बळी ठरत होते. पण या 6 फूट 8 इंच उंच स्नायपरने आपले मन शांत करण्याचा एक अत्यंत विचित्र, पण 100% अचूक मार्ग शोधून काढला आहे. हा मार्ग म्हणजे ‘जेलीबीन’ हा एक शब्द.

आयोवा स्टेटचे मिलन सध्या डिव्हिजन-1 कॉलेज बास्केटबॉलमधील सर्वात अचूक शूटर आहेत. पण एक वेळ अशी होती, जेव्हा प्रत्येक शॉटपूर्वी त्यांचा आत्मविश्वास डगमगत असे. मिलन सांगतात, ‘मला नेहमी वाटायचे की माझ्या शॉटमध्ये काहीतरी कमी आहे. कदाचित चेंडूचा आर्क (कमान) योग्य नाही किंवा मी योग्य प्रकारे थ्रो करत नाहीये.’ सतत कमी होत असलेल्या आत्मविश्वासाला वाचवण्यासाठी त्यांनी प्रसिद्ध क्रीडा मानसशास्त्रज्ञ डॉ. मॅथ्यू मायरविक यांच्याशी संपर्क साधला.

डॉ. मॅथ्यू यांनी त्यांना एक अत्यंत सोपी मानसशास्त्रीय युक्ती सांगितली- ‘थ्रो करण्यापूर्वी लगेच मनात एखाद्या गोष्टीचे, विशेषतः खाण्याच्या पदार्थाचे नाव विचारा.’ मिलनने यासाठी ‘जेलीबीन’ हा शब्द निवडला. ते म्हणतात, ‘कदाचित हा शब्द उच्चारण्यासाठी थोडा लांब आहे, म्हणून मी तो निवडला. गंमत म्हणजे, जेलीबीन माझी आवडती कँडी देखील नाही.’ मिलन हा शब्द मोठ्याने बोलत नाहीत, शॉट घेण्यापूर्वी लगेच ते तो फक्त आपल्या मनात पुन्हा पुन्हा म्हणतात. ही युक्ती त्यांच्या मनात येणारे नकारात्मक विचार थांबवते, ज्यामुळे त्यांचे लक्ष फक्त थ्रोवर राहते. जसे मन जास्त विचार करणे थांबवते, शरीराची ‘मसल मेमरी’ आपले काम अगदी अचूकपणे करू लागते. ही युक्ती खेळाडूचे लक्ष निकालावरून प्रक्रियेवर आणते.

आयोवा स्टेटचे मुख्य प्रशिक्षक टीजे ओत्जेल्बर्गर या बदलामुळे खूप आनंदी आहेत. त्यांचे म्हणणे आहे, ‘आधी जर तो एक-दोन शॉट चुकवत असे, तर पुढचा शॉट घेण्यास घाबरू लागला होता. पण आता त्याची मानसिकता बदलली आहे. आता तो फक्त आपल्या प्रयत्नांवर लक्ष केंद्रित करतो, निकालांवर नाही.’ या एका शब्दाने मिलनच्या खेळाला पूर्णपणे बदलले आहे. तो या हंगामात 49.3% च्या अचूकतेने 3-पॉइंट्स स्कोअर करत आहे, जे संपूर्ण स्पर्धेत सर्वाधिक आहे. त्याने आतापर्यंत 134 थ्री-पॉइंटर्स मारले आहेत, जे इतर कोणत्याही खेळाडूंपेक्षा जास्त आहे. तो प्रति सामना 17.2 पॉइंट्सच्या सरासरीसह आपल्या संघाचा टॉप स्कोअरर बनला आहे.