भारत आता केवळ स्वस्त उपचारांचे ठिकाण उरलेले नसून मेडिकल टुरिझमचे एक मोठे जागतिक केंद्र बनण्याच्या दिशेने वाटचाल करत आहे. २००९ मध्ये १.१२ लाख परदेशी रुग्ण उपचारासाठी भारतात आले होते, तर २०२५ मध्ये ही संख्या वाढून ५.०७ लाख झाली. म्हणजेच १६ वर्षांत परदेशी रुग्णांची संख्या सुमारे ४.५ पट वाढली. यामध्ये बांगलादेश, इराक, उझबेकिस्तान, सोमालिया, ओमान आणि केनियामधून मोठ्या संख्येने रुग्ण आले.

भारताची मेडिकल टुरिझम बाजारपेठ २०२५ मध्ये ८४ हजार कोटी रुपयांची होती. २०३० पर्यंत ती वाढून १.५६ लाख कोटी रुपये होईल असा अंदाज आहे. या वाढीचे कारण केवळ कमी खर्च हेच नाही, तर भारतात तज्ज्ञ डॉक्टर लवकर उपलब्ध होणे हे देखील एक मोठे कारण आहे. याशिवाय तपासणी अहवाल तातडीने मिळणे आणि उपचारांचा खर्च आधीच निश्चित असणे यामुळेही परदेशी रुग्ण आकर्षित होत आहेत. अमेरिकेत ज्या उपचारांवर १५ हजार रुपये खर्च होतात, तेच उपचार भारतात १,००० ते २,००० रुपयांत शक्य आहेत.

६९ हजार रुग्णालये, खासगी क्षेत्राकडे ६६% नेटवर्क

भारताकडे मेडिकल टुरिझम सांभाळण्यासाठी मोठी आरोग्य पायाभूत सुविधा आहे. देशात ६९,३६४ रुग्णालये आहेत. यात ४३,४८६ खासगी (६६%) व २५,७७८ सरकारी रुग्णालये आहेत. १२ लाख नोंदणीकृत डॉक्टर आहेत. १,२९९ रुग्णालयांना एनएबीएचची मान्यता आहे. हे खासगी नेटवर्क भारतात येणाऱ्या परदेशी रुग्णांना सांभाळण्याची क्षमता देते, असे तज्ज्ञांचे मानणे आहे.

जग : मेडिकल टुरिझम वर्ष बाजार 2022 ~11.16 2030 ~27.62* भारत: मेडिकल टुरिझम वर्ष बाजार 2025 ~‌0.84 2030 ~1.56*

भारत अमेरिका : प्रमुख उपचाराचा खर्च उपचार भारतात अमेरिकेत बचत हार्ट बायपास सर्जरी 6.76 लाख 77.3 लाख 91% हिप रिप्लेसमेंट 7.7 लाख ₹38.6 लाख 88% एक डेंटल इम्प्लांट 48,000 ₹5.8 लाख 95% आयव्हीएफ सायकल 2.9 लाख 14.5 लाख 87% स्रोत- वर्ल्ड मेडिकल टुरिझ्म गाइड 2026. आकडे अंदाजे.

भारत आता १७२ देशांना ई-मेडिकल व्हिसा देतो, आयुषसाठी वेगळी श्रेणी

ब्रिटिश नागरिक अँडरसन यांना त्यांच्या देशात न्यूरो सल्ल्यासाठी वर्षापेक्षा जास्त वेटिंग पीरियड होता. भारतात त्यांना दुसऱ्याच दिवशी अपॉइंटमेंट मिळाली. एमआरआय व ब्लड टेस्ट तातडीने झाल्या व अहवाल तासात मिळाला. उपचारांचा हा वेगही लोकांना भारतात येण्यास आकर्षित करतो.

भारत आता आधी उपचारासाठी तुर्किये आणि थायलंडला जाणाऱ्या रुग्णांना आकर्षित करत आहे. याचे कारण तज्ज्ञ डॉक्टर, रुग्णालयांची मान्यता व खर्चातील फरक हे आहे. डिजिटल माध्यमांमुळे रुग्ण आधीच डॉक्टर, रुग्णालय व उपचारांच्या प्रक्रियेची माहिती घेतात. यामुळे विश्वास वाढला.

परदेशी रुग्णांचा प्रवास सुलभ करण्यासाठी भारत १७२ देशांना ई-मेडिकल व्हिसा देतो. मदतनिसांसाठी ई-मेडिकल अटेंडंट व्हिसाची सुविधाही आहे. आयुर्वेद, योग, युनानी व होमिओपॅथीसारख्या भारतीय वैद्यकीय पद्धतींद्वारे उपचार घेणाऱ्यांसाठी ई-आयुष व्हिसाची वेगळी श्रेणी सुरू केली आहे. ‘हील इन इंडिया’ पोर्टलचे एका सामायिक मंचावर रूपांतर केले जात आहे.