आज 15 जानेवारी रोजीही अनेक भागांमध्ये मकर संक्रांती साजरी केली जात आहे. ज्योतिषशास्त्रानुसार सूर्याच्या राशी बदलाला संक्रांती म्हणतात. सूर्य जेव्हा मकर राशीत येतो, तेव्हा मकर संक्रांती साजरी करतात. यावेळी संक्रांतीच्या तारखेबाबत पंचांगांमध्ये मतभेद आहेत, त्यामुळे काही क्षेत्रांमध्ये काल (14 जानेवारी) हा सण साजरा करण्यात आला. गेल्या काही वर्षांपासून हा सण कधी 14 जानेवारी, तर कधी 15 जानेवारी रोजी साजरा केला जात आहे. भविष्यात मकर संक्रांती कधी 15, तर कधी 16 जानेवारी रोजी साजरी केली जाऊ लागेल. 14 जानेवारीच्या दुपारी 3 वाजल्यानंतर सूर्याने मकर राशीत प्रवेश केला, तथापि या वेळेबाबत पंचांगांमध्ये मतभेद आहेत. काही पंचांगानुसार सूर्याने रात्री 9 वाजल्यानंतर राशी बदलली. 14 तारखेला सूर्योदयाच्या वेळी सूर्य धनु राशीतच होता, तर आज सूर्य मकर राशीत उदय झाला आहे. मकर संक्रांती हा प्रामुख्याने नदी स्नान आणि दान-पुण्याचा सण आहे आणि ही शुभ कार्ये सकाळी लवकर करण्याची प्रथा आहे. म्हणून ज्योतिष्यांच्या मते आज संक्रांती साजरी करणे अधिक शास्त्रसंमत आहे. धर्म-ज्योतिष आणि खगोलशास्त्राच्या दृष्टिकोनातून जाणून घ्या मकर संक्रांतीच्या तारखेत बदल का होतात, या सणाची तारीख पुढे का सरकत आहे, याशी संबंधित समजुती, सूर्याच्या राशी बदलाचा सर्व 12 राशींवर काय परिणाम होऊ शकतो… मकर संक्रांतीची तारीख पुढे का सरकत आहे? मकर संक्रांतीची तारीख दर 70-72 वर्षांनी एक दिवस पुढे सरकते. सूर्य जेव्हा राशीचक्रातील 10व्या राशी मकरमध्ये प्रवेश करतो, तेव्हा त्याला मकर संक्रांती म्हणतात. पृथ्वी आपल्या अक्षावर फिरताना भोवऱ्याप्रमाणे डगमगते. याला अक्षीय पूर्वगमन म्हणतात. ही डगमग सूर्य आणि चंद्राच्या गुरुत्वाकर्षणामुळे होते. पृथ्वीच्या या डगमगीमुळे, नक्षत्र आणि सौर वर्षातील फरकामुळे सूर्याच्या मकर राशीत प्रवेश करण्याची वेळ सुमारे 20 मिनिटांनी पुढे सरकते. 70-72 वर्षांत हे 20-20 मिनिटे मिळून 24 तास म्हणजेच एका दिवसाच्या बरोबरीचे होतात. यामुळे मकर संक्रांतीची तारीख पुढे सरकते. मकर संक्रांतीच्या तारखेत बदल का होतात? मकर संक्रांतीच्या तारखेत बदल होण्यामागे हिंदी पंचांग आणि इंग्रजी कॅलेंडरमधील असमानता आहे. सौर मास 365 दिवस आणि अंदाजे 6 तासांचा असतो, तर इंग्रजी कॅलेंडरमध्ये एका वर्षात 365 दिवस असतात. या दोन्ही कॅलेंडरच्या एका वर्षात सुमारे 6 तासांचा फरक आहे. हा फरक दूर करण्यासाठी दर चार वर्षांनी लीप वर्ष येते आणि फेब्रुवारीमध्ये 29 दिवस असतात, तेव्हा वर्षात एकूण 366 दिवस होतात. चार वर्षांत 6-6 तास मिळून एक दिवस होतो, त्यामुळे लीप वर्षात एक दिवस वाढतो. यामुळे मकर संक्रांतीची तारीख एक दिवस पुढे-मागे होते. मकर संक्रांतीचे राशिभविष्य स्रोत- प्रा. विनय पांडे, बीएचयू, बनारस पं. मनीष शर्मा, ज्योतिषाचार्य, उज्जैन डॉ. राजेंद्र गुप्त, खगोलशास्त्रज्ञ, उज्जैन
Source link
