नुकतेच महाराष्ट्रातील धाराशिव जिल्ह्यात सिंथेटिक दूध बनवणाऱ्या आणि विकणाऱ्या मोठ्या रॅकेटचा पर्दाफाश झाला. पोलीस आणि ‘अन्न व औषध प्रशासन’ (FDA) च्या कारवाईत मोठ्या प्रमाणात सिंथेटिक दूध आणि ते बनवण्याचे साहित्य जप्त करण्यात आले. तपासणीत असे समोर आले की, गेल्या 6 महिन्यांत निकृष्ट दर्जाच्या मिल्क पावडरपासून सुमारे 23 लाख लिटर सिंथेटिक दूध तयार करण्यात आले. प्रत्येक 10 लिटर शुद्ध दुधात 1 लिटर भेसळयुक्त दूध मिसळून बाजारात विकले जात होते. प्राथमिक तपासणीच्या आधारे, 2 कोटी लिटरपेक्षा जास्त भेसळयुक्त दूध बाजारात पुरवले गेले असल्याची शक्यता आहे. मीडिया रिपोर्ट्सनुसार, सिंथेटिक दूध बनवण्यासाठी अनेक प्रकारचे केमिकल्स, डिटर्जंट, पाम तेल आणि इतर वस्तूंचा वापर केला जात होता. दीर्घकाळ असे दूध प्यायल्याने यकृत आणि मूत्रपिंड खराब होऊ शकतात. तसेच पोटाशी संबंधित समस्या देखील उद्भवू शकतात. हे प्रकरण केवळ महाराष्ट्रापुरते मर्यादित नाही. देशातील अनेक राज्यांतून सिंथेटिक आणि भेसळयुक्त दूध पकडल्याची प्रकरणे नेहमीच समोर येत असतात. म्हणून ‘कामाची बातमी’ मध्ये आज जाणून घेऊया की सिंथेटिक दुधाची ओळख कशी करावी. त्याचबरोबर हे देखील समजून घेऊया की- तज्ज्ञ- डॉ. उमेश कुमार, फूड ॲनालिस्ट, अन्न सुरक्षा आणि औषध प्रशासन, उत्तर प्रदेश डॉ. रोहित शर्मा, कन्सल्टंट, इंटरनल मेडिसिन, अपोलो स्पेक्ट्रा हॉस्पिटल, जयपूर प्रश्न- महाराष्ट्रात पकडलेल्या सिंथेटिक मिल्क पावडरमध्ये कोणत्या गोष्टींची भेसळ केली जात होती? उत्तर- मीडिया रिपोर्ट्सनुसार, महाराष्ट्रात पकडलेल्या सिंथेटिक दुधामध्ये डिटर्जंट पावडर, पाम तेल, केमिकल आणि खराब मिल्क पावडर यांसारख्या अनेक गोष्टींची भेसळ केली जात होती. प्रश्न- जो धोकादायक पदार्थ मिसळला जात होता, त्यामुळे काय नुकसान होऊ शकते? उत्तर- डिटर्जंट, निकृष्ट दर्जाची मिल्क पावडर आणि पाम तेलापासून तयार केलेले सिंथेटिक दूध अनेक अवयवांना गंभीर नुकसान पोहोचवू शकते. सविस्तर माहिती ग्राफिकमध्ये पहा- प्रश्न- कोणी नेहमी हे बनावट सिंथेटिक दूधच पीत असेल तर त्यामुळे आरोग्याला काय धोके होऊ शकतात? उत्तर- बनावट दूध प्यायल्याने अल्पकालीन आणि दीर्घकालीन शरीराला अनेक गंभीर नुकसान आणि आरोग्याचे धोके होऊ शकतात. अल्पकालीन आरोग्याचे धोके दीर्घकालीन आरोग्याचे धोके प्रश्न- कृत्रिम दूध कोणत्या लोकांसाठी जास्त धोकादायक आहे? उत्तर- सिंथेटिक दुधात असलेले भेसळयुक्त पदार्थ प्रत्येकासाठी हानिकारक आहेत, परंतु काही लोकांमध्ये त्यांचा परिणाम लवकर आणि अधिक गंभीर होऊ शकतो, जसे की- प्रश्न- घरी सिंथेटिक दूध कसे ओळखावे? उत्तर- घरी काही सोप्या पद्धतींनी दुधातील भेसळ ओळखता येते. सर्व पद्धती ग्राफिकमध्ये पहा- प्रश्न- बाजारातून दूध खरेदी करताना कोणत्या गोष्टी लक्षात ठेवाव्यात? उत्तर- काही छोट्या-छोट्या सावधगिरीमुळे भेसळयुक्त किंवा खराब दर्जाच्या दुधापासून वाचता येते. ग्राफिक्समध्ये सर्व आवश्यक खबरदारी पहा- प्रश्न- डेअरीतून दूध घेताना कोणत्या गोष्टी लक्षात ठेवाव्यात? उत्तर- तुम्ही डेअरी किंवा दूध विक्रेत्याकडून खुले दूध खरेदी करत असाल तर फक्त विश्वसनीय स्त्रोताकडूनच घ्या. दुधाची गुणवत्ता आणि स्वच्छतेकडे विशेष लक्ष द्या. ग्राफिकमध्ये सर्व सुरक्षा टिप्स पहा- प्रश्न- दूध उकळल्याने धोका संपतो का? उत्तर- नाही, दूध उकळल्याने काही सूक्ष्मजंतू नष्ट होऊ शकतात. परंतु डिटर्जंट, सिंथेटिक रसायने किंवा इतर भेसळयुक्त पदार्थ उकळल्याने नष्ट होत नाहीत. प्रश्न- काय मिल्क पावडरपासून बनवलेले दूध देखील सिंथेटिक असते का? उत्तर- नाही, FSSAI च्या मानकांनुसार, फूड-ग्रेड मिल्क पावडरमध्ये ठरलेल्या प्रमाणात पाणी मिसळून बनवलेले ‘रिकॉन्स्टिट्यूटेड दूध’ सिंथेटिक दूध नसते. सिंथेटिक दूध ते असते, ज्यात डिटर्जंट, युरिया, तेल किंवा इतर रसायने मिसळून खऱ्या दुधासारखे दाखवण्याचा प्रयत्न केला जातो. प्रश्न- दुधात भेसळ असल्याचा संशय असेल तर काय करावे? उत्तर- दूध भेसळयुक्त वाटले तर त्वरित ही पाऊले उचला- प्रश्न- दुधात भेसळ झाल्याची तक्रार कुठे करावी? उत्तर- दुधात भेसळ झाल्याचा संशय असेल, तर त्याची तक्रार FSSAI च्या फूड सेफ्टी कनेक्ट ॲप पोर्टल/ॲपवर नोंदवता येते. प्रश्न- कोणत्याही खाद्यपदार्थात भेसळ आढळल्यास काय कारवाई होऊ शकते? उत्तर- खाद्यपदार्थांमध्ये भेसळ करणाऱ्यांवर ‘अन्न सुरक्षा आणि मानक कायदा’, 2006 अंतर्गत कारवाई केली जाते. भेसळीच्या गंभीरतेनुसार दंड, परवाना रद्द करणे आणि तुरुंगवासाची शिक्षा देखील होऊ शकते. जर भेसळीमुळे कोणाला गंभीर आजार किंवा मृत्यू झाला, तर शिक्षा अधिक कठोर होते.
Source link
