या डिजिटल युगात लोकांना एकमेकांशी जोडले जाण्यासाठी अनेक साधने उपलब्ध आहेत. फोन कॉल, मेसेज, व्हिडिओ कॉल आणि सोशल मीडियाच्या माध्यमातून आपण कधीही कोणाशीही संपर्क साधू शकतो. असे असूनही, मोठ्या संख्येने लोक एकटेपणाचे बळी ठरत आहेत. एकटेपणा म्हणजे असा अनुभव, जेव्हा व्यक्तीला असे वाटते की त्याला ऐकणारे, समजून घेणारे किंवा भावनिक आधार देणारे कोणीही नाही. 2017 मध्ये ‘नॅशनल लायब्ररी ऑफ मेडिसिन’मध्ये प्रकाशित झालेल्या एका अभ्यासानुसार, एकटेपणा दररोज 15 सिगारेट पिण्याइतका हानिकारक आहे. याचा शरीरावर वाईट परिणाम होतो. याच कारणामुळे जागतिक आरोग्य संघटनेने (WHO) एकटेपणाला सार्वजनिक आरोग्याचा मुद्दा (पब्लिक हेल्थ इश्यू) मानले आहे. म्हणूनच, ‘कामाची बातमी’ मध्ये आज आपण एकटेपणाबद्दल बोलणार आहोत. तसेच जाणून घेऊया की- तज्ज्ञ: डॉ. जया सुकुल, क्लिनिकल सायकॉलॉजिस्ट, नोएडा प्रश्न- एकटेपणा काय आहे? उत्तर- ही एक मानसिक अवस्था आहे. यात व्यक्तीला असे वाटते की त्याच्या भावना, विचार आणि अनुभवांना समजून घेणारे, शेअर करणारे किंवा स्वीकारणारे कोणी नाही. मानसशास्त्रानुसार, एकटेपणात व्यक्ती- प्रश्न- एकटेपणा आणि एकटे राहणे यात काय फरक आहे? उत्तर- हे मुद्द्यांद्वारे समजून घ्या- एकटे राहणे एकटेपणा ही एक भावनिक स्थिती आहे, ज्यात व्यक्ती इतरांमध्ये असूनही स्वतःला ऐकले जात नाही किंवा डिस्कनेक्टेड (अलिप्त) झाल्यासारखे अनुभवतो. प्रश्न- एखादी व्यक्ती कुटुंब आणि मित्रांमध्ये राहूनही एकटेपणा अनुभवू शकते का? उत्तर- होय, नक्कीच. हे भावनिक संबंधांच्या गुणवत्तेवर अवलंबून असते. हे एका उदाहरणाने समजून घ्या- एखाद्या व्यक्तीला खूप मित्र असू शकतात, पण तरीही जर त्याला असे वाटत असेल की त्यांच्यापैकी कोणीही त्याच्या सर्वात आंतरिक भावना आणि विचारांना समजत नाही, तर तो आतून एकटेपणा अनुभवू शकतो. प्रश्न- डॉक्टर एकटेपणाला ‘धूम्रपानाइतकाच धोकादायक’ का म्हणतात? उत्तर- जेव्हा एखादी व्यक्ती दीर्घकाळ एकटेपणा अनुभवते, तेव्हा मेंदू याला सामाजिक असुरक्षितता किंवा धोका समजतो. यामुळे शरीराचा ‘फाइट-अँड-फ्लाइट’ प्रतिसाद वारंवार सक्रिय होतो. यामुळे तणावाची पातळी वाढते, ज्यामुळे- प्रश्न- एकाकीपणा शरीराला कसे नुकसान पोहोचवतो? उत्तर- मुद्द्यांमधून समजून घ्या- प्रश्न- एकटेपणाचा मानसिक आरोग्यावर काय परिणाम होतो? उत्तर- दीर्घकाळ एकटेपणामुळे भावनिक संतुलन आणि विचार करण्याची क्षमता प्रभावित होऊ शकते. एकटेपणाचा मानसिक आरोग्यावर आणखी काय परिणाम होतो, ग्राफिक्समध्ये पाहा- प्रश्न- एकटेपणाचा स्क्रीन टाइमशी काय संबंध आहे? उत्तर- दीर्घकाळ एकटे राहिल्याने व्यक्ती मोबाइल, लॅपटॉप आणि टीव्हीवर अवलंबून राहतो. यामुळे त्याचा स्क्रीन टाइम वाढतो. प्रश्न- किती स्क्रीन टाइम एकटेपणाचा धोका वाढवू शकतो? उत्तर- याचा कोणताही निश्चित आकडा नाही. तथापि, तज्ञांचे मत आहे की, दररोज 2 तासांपेक्षा जास्त स्क्रीन टाइम काही लोकांमध्ये एकटेपणा वाढवू शकतो. प्रश्न- विवाहित लोकही एकटेपणाचे शिकार होऊ शकतात का? उत्तर- होय, असे तेव्हा होते, जेव्हा- प्रश्न- एकटेपणाची सुरुवातीची चिन्हे काय आहेत? उत्तर- याची सुरुवातीची चिन्हे वेळेत ओळखून गंभीर समस्या टाळता येतात. ग्राफिकमध्ये एकटेपणाची सर्व चिन्हे पाहा- प्रश्न- एकटेपणा कधी मानसिक आजाराचे रूप घेऊ लागतो? उत्तर- एकटेपणा स्वतःच कोणताही मानसिक आजार नाही. पण जेव्हा तो दीर्घकाळ टिकून राहतो आणि त्यासोबत सतत- तेव्हा तो डिप्रेशन किंवा एंग्जायटीसारख्या मानसिक आरोग्य समस्यांचे कारण बनू शकतो. प्रश्न- कधी तज्ञांची मदत घ्यावी? उत्तर- काही परिस्थितींमध्ये मदतीची गरज असते. जसे की- प्रश्न- कसे ओळखाल की हा सामान्य एकटेपणा नाही, तर गंभीर समस्या आहे? उत्तर- प्रत्येक व्यक्तीला कधी ना कधी एकटेपणा जाणवतो. हा जीवनाचा सामान्य भाग आहे. पण काही संकेत त्याच्या गंभीरतेकडे निर्देश करतात- प्रश्न- एकटेपणातून पूर्णपणे बाहेर पडता येते का? यासाठी सर्वात प्रभावी उपाय काय आहेत? उत्तर- होय, यासाठी- प्रश्न- सामाजिक संबंध मजबूत करण्याचे सोपे मार्ग कोणते आहेत? उत्तर- लोकांना हे जाणवून देणे की तुम्हाला त्यांची आठवण आहे आणि त्यांच्या बोलण्यात तुम्हाला रस आहे. हीच मजबूत सामाजिक संबंधांची सर्वात मोठी गुरुकिल्ली आहे. ग्राफिक्समधील सर्व टिप्स पाहा- एकटेपणा ही केवळ एक भावना नाही, तर आरोग्यासाठी धोका आहे. चांगल्या आरोग्यासाठी मजबूत सामाजिक संबंध तितकेच महत्त्वाचे आहेत, जितके चांगले अन्न, व्यायाम आणि पुरेशी झोप.
Source link
