फार पूर्वीच्या काळी एका राजाला नवनवीन खेळणी विकत घेण्याचा खूप छंद होता. त्याच्या दरबारात वेळोवेळी दूरदूरहून व्यापारी येत असत आणि अनोख्या वस्तू सादर करत असत. एक दिवशी एक व्यापारी दरबारात आला आणि आत्मविश्वासाने म्हणाला, “महाराज, आज मी तुम्हाला अशी खेळणी दाखवणार आहे, जी तुम्ही यापूर्वी कधीही पाहिली नसतील.”

राजा उत्सुक झाला. त्याने लगेच व्यापाऱ्याला आपली खेळणी दाखवण्याचा आदेश दिला. व्यापाऱ्याने आपल्या झोळीतून तीन सुंदर बाहुल्या काढल्या. दिसण्यात तिन्ही अगदी सारख्याच होत्या, पण त्यांच्या किमती वेगवेगळ्या होत्या. पहिल्याची किंमत एक लाख मोहरा, दुसऱ्याची एक हजार मोहरा आणि तिसऱ्याची फक्त एक मोहर.

राजाला आणि दरबाऱ्याना ही गोष्ट खूपच विचित्र वाटली. सर्वांनी बाहुल्यांकडे लक्षपूर्वक पाहिले, पण त्यांना त्यात काही फरक दिसला नाही. तेव्हा राजाने आपल्या बुद्धिमान मंत्र्याला हे रहस्य समजावून सांगण्यास सांगितले.

मंत्रींनी पुतळ्यांची काळजीपूर्वक तपासणी केली आणि एका सेवकाकडून काही गवताच्या काड्या मागवल्या. त्यांनी पहिल्या पुतळ्याच्या कानात गवताची काडी टाकली. ती काडी त्याच्या पोटात गेली आणि थोड्या वेळाने त्याचे ओठ हलले आणि मग बंद झाले. दुसऱ्या पुतळ्याच्या कानात काडी टाकली असता, ती थेट दुसऱ्या कानातून बाहेर पडली. तिसऱ्या पुतळ्याच्या कानात काडी टाकताच त्याचे तोंड उघडले आणि तो जोरजोराने हलू लागला.

मंत्रींनी हसून समजावले, “महाराज, हे पुतळे आपल्याला जीवनातील खोल शिकवण देतात. पहिला पुतळा अशा लोकांचे प्रतीक आहे जे गोष्टी लक्षपूर्वक ऐकतात, त्यांना समजून घेतात, सत्यता पडताळतात आणि मगच काही बोलतात. म्हणूनच त्याची किंमत सर्वात जास्त आहे.”

“दुसरा पुतळा अशा लोकांना दर्शवतो जे एका कानाने ऐकतात आणि दुसऱ्या कानाने सोडून देतात. त्यांना कोणत्याही गोष्टीने फरक पडत नाही, ते बेफिकीर असतात.”

“तिसरा पुतळा अशा लोकांसारखा आहे, जे विचार न करता प्रत्येक गोष्टीवर प्रतिक्रिया देतात आणि सत्य न जाणता ते पसरवतात. अशा लोकांचे मूल्य खूप कमी असते.” राजा आणि दरबारी यांना हे शिकायला मिळाले की, जर आपण योग्य प्रकारे ऐकणे, समजून घेणे आणि बोलणे शिकलो, तर जीवन यशस्वी आणि संतुलित होईल. राजाने त्या व्यापाऱ्याकडून तिन्ही पुतळे विकत घेतले.

प्रसंगातून मिळालेली शिकवण