इस्रायल आणि अमेरिकेच्या हल्ल्यात इराणचे सर्वोच्च नेते अयातुल्ला अली खामेनी यांचा मृत्यू झाला आहे. याचा परिणाम भारताच्या तेल, शेअर बाजार आणि सोने-चांदीच्या किमतींवर दिसू शकतो. असे यासाठी, कारण जगातील सर्वात महत्त्वाचा तेल मार्ग ‘होर्मुज स्ट्रेट’ बंद होण्याची शक्यता आहे. यामुळे भारताला दर महिन्याला होणाऱ्या तेल पुरवठ्याचा अर्धा भाग धोक्यात येईल. होर्मुज स्ट्रेट ब्लॉक होण्याचा परिणाम सामान्य माणसावरही होईल… ॲनालिटिक्स फर्म केपलरच्या आकडेवारीनुसार, जानेवारी-फेब्रुवारी २०२६ मध्ये भारताने आपल्या गरजेपैकी सुमारे ५०% कच्चे तेल याच मार्गाने आयात केले आहे. जर हा मार्ग बंद झाला, तर कच्च्या तेलाचा पुरवठा अचानक कमी होईल आणि किमती वेगाने वाढतील. तज्ज्ञांचे म्हणणे आहे – कच्चे तेल 150 डॉलरपर्यंत जाऊ शकते तज्ज्ञांचे मत आहे की, जर इराणने हा मार्ग फक्त एका दिवसासाठीही बंद केला, तर आंतरराष्ट्रीय बाजारात कच्च्या तेलाच्या (क्रूड ऑइल) किमती $120 ते $150 प्रति बॅरलपर्यंत पोहोचू शकतात. सध्या ब्रेंट क्रूडची सरासरी किंमत $66 च्या आसपास आहे. केपलर लिमिटेडच्या वरिष्ठ क्रूड विश्लेषक मुयू जू यांच्या मते, इराणने होर्मुज सामुद्रधुनी (स्ट्रेट) बंद करण्याच्या प्रयत्नांमुळे पुरवठा साखळी पूर्णपणे विस्कळीत होईल. फेब्रुवारीमध्ये लष्करी कारवाईच्या भीतीमुळे तेलाच्या किमती आधीच 6 महिन्यांच्या उच्चांकावर पोहोचल्या आहेत. ब्लूमबर्गच्या विश्लेषणानुसार, जर हा मार्ग असुरक्षित झाला, तर तेल टँकरला पाश्चात्त्य नौदलाच्या संरक्षणात प्रवास करावा लागेल. यामुळे शिपमेंटचा वेग मंदावेल. जगातील एकूण पेट्रोलियमपैकी 20% हिस्सा होर्मुजमधून जातो होर्मुज स्ट्रेट सुमारे 167 किमी लांबीचा जलमार्ग आहे, जो पर्शियन गल्फला अरबी समुद्राशी जोडतो. त्याचे दोन्ही किनारे सुमारे 50 किमी रुंद आहेत, तर सर्वात अरुंद भाग सुमारे 33 किमी रुंद आहे. यात ये-जा करणाऱ्या सागरी वाहतुकीसाठी 3 किमी रुंदीची शिपिंग लेन निश्चित केली आहे. होर्मुझ बंद झाल्यास इराणचेही नुकसान होईल होर्मुझ सामुद्रधुनी बंद झाल्याने इराणची स्वतःची अर्थव्यवस्थाही उद्ध्वस्त होऊ शकते, कारण तो स्वतःचे तेल निर्यात करू शकणार नाही. याशिवाय, इराणच्या तेलाचा सर्वात मोठा खरेदीदार चीन आहे. जर मध्य-पूर्वेकडील पुरवठा बाधित झाला, तर चीनसोबत इराणचे संबंध बिघडू शकतात. आकडेवारीनुसार, 2025 मध्ये इराणने या मार्गाने 2018 नंतर सर्वाधिक तेल वाहतूक केली आहे. सौदी अरेबियाकडे ‘ईस्ट-वेस्ट पाइपलाइन’ होर्मुज सामुद्रधुनीला पर्याय म्हणून सौदी अरेबियाकडे ‘ईस्ट-वेस्ट पाइपलाइन’ आहे. ही 746 मैल लांबीची पाइपलाइन देशाच्या एका टोकापासून दुसऱ्या टोकापर्यंत (रेड सी टर्मिनल) जाते. यामधून दररोज 50 लाख बॅरल कच्चे तेल पाठवले जाऊ शकते. भारत आणि इतर आशियाई देश अशा पर्यायी मार्गांवर आणि सुरक्षित साठ्यांवर लक्ष ठेवून आहेत जेणेकरून तेलाची कमतरता भासू नये. भारत इतर देशांकडून तेलाची आयात वाढवत आहे सरकार या संभाव्य संकटाचा सामना करण्यासाठी आधीच तयारी करत आहे. सूत्रांनुसार, भारत आखाती देशांच्या बाहेरील पुरवठादारांकडून तेलाची खरेदी वाढवत आहे. याव्यतिरिक्त, गरज पडल्यास भारत आपल्या ‘स्ट्रॅटेजिक पेट्रोलियम रिझर्व्ह’ (SPR) मधूनही तेल काढू शकतो.
Source link
